ثبت رسمی ازدواج، پلوی عروسی، دعای خیر خانواده و آیین «کلین سلام» از جمله سنتهایی است که در آغاز زندگی مشترک در ازبکستان زوجها را همراهی میکند.
در ازبکستان، مراسم عروسی یک رویداد مهم خانوادگی است که خویشاوندان، دوستان و چند نسل را دور هم جمع میکند. با این حال، پیش از آغاز جشنها، زوج ابتدا با ثبت ازدواج در اداره ثبت احوال، پیوند خود را رسمی میکنند. رسوم سنتی معمولا زودتر شروع میشود و خانوادهها برای صرف غذا، دعا و آیینهایی گرد هم میآیند که زوج را برای روز عروسی آماده میکند.
آگهی
آگهی
از اداره ثبت احوال تا سفره عروسی
در روز عروسی، تدارکات به طور جداگانه در خانههای دو خانواده انجام میشود. داماد همراه با بستگان و دوستان آماده میشود و عروس در خانه خانواده خود مهیا میشود.
سپس داماد همراه دوستانش در قالب آیین سنتی «کویوف ناوکار» به خانه عروس میرود؛ مراسمی که با همراهی داماد تا خانه عروس برگزار میشود.
غذا محور اصلی جشن است. در خانه عروس، مهمانان دور سفره جمع میشوند و «پلوف عروسی» میخورند؛ غذای شاخص ازبکستان بر پایه برنج که معمولا با گوشت، هویج و پیاز پخته میشود.
پیش از رفتن به تالار اصلی عروسی، عروس و داماد از والدین و بزرگترهای خانواده دعا و خیر و برکت میگیرند.
برای داماد، عباس ثابتاف، این روز آغاز مرحلهای تازه در زندگی اوست.
عباس ثابتاف میگوید: «دیدن همه عزیزانم در یک جا برای من شادی بزرگی است. من فصل تازهای را در زندگیام آغاز میکنم. احساس مسئولیت زیادی دارم و کاملا آگاه هستم که این مسئولیت با چه چیزهایی همراه است.»
پس از این گردهمایی، مراسم وارد بخش اصلی جشن میشود؛ جایی که موسیقی، رقص و غذا دو خانواده را به هم پیوند میدهد.
جشنی برای دو خانواده
میان دو خانوادهای که تازه به هم پیوستهاند، گل رد و بدل میشود و خویشاوندان و دوستان در جشن مشارکت میکنند. برای فروزه آوازوا، خواهر داماد، این گردهماییها فرصتی است تا بستگان همدیگر را ببینند، سر یک سفره بنشینند و آرزوهای خود را برای زوج جوان بیان کنند.
در عروسیهای ازبکی ممکن است صدها مهمان حضور داشته باشند و دوستان و خویشاوندان در رقصها، بازیها و دیگر بخشهای برنامه تالار شرکت کنند.
جشنها فقط به روز عروسی محدود نمیشود. آوازوا به آیینی به نام «چاللار» اشاره میکند؛ مهمانی پس از عروسی که خانواده عروس برای زوج و خویشاوندان داماد برگزار میکند، و همچنین «بشیکتوی»، جشنی که بعدها و پس از تولد کودک برگزار میشود.
در پایان عروسی، مادران زوج جلو میآیند و برایشان دعا و آرزوی خیر میکنند. برای بسیاری از خانوادهها این یکی از احساسیترین لحظات جشن است.
پذیرش عروس در خانوادهای تازه
جشنها در خانه داماد ادامه پیدا میکند؛ جایی که مادر داماد از عروس استقبال میکند و برای زندگی مشترکشان آرزوی خوشبختی دارد.
برای دیلدورا عادلوا، مادر داماد، زندگی خانوادگی مدرن با انتظارات تازهای همراه است.
دیلدورا عادلوا میگوید: «به نظر من عروسهای امروزی باید از هر نظر توانمند باشند. باید بتوانند خانه را اداره کنند، شغل داشته باشند و تحصیلشان را ادامه دهند.»
یکی از شناختهشدهترین آیینهایی که پس از آن برگزار میشود «کلینسلام» است؛ سلام و ادای احترام رسمیای که عروس هنگام دیدار با اعضای خانواده جدید خود انجام میدهد.
برای مسلمه ثابتوا، عروس، این مراسم معنایی شخصی دارد.
مسلمه ثابتوا میگوید: «اجرای کلینسلام و دیدار با اعضای خانواده جدیدم احساسی متفاوت برای من داشت. از خانواده تازهام انتظار محبت و مهربانی دارم و امیدوارم با من مانند دختر خودشان رفتار کنند.»
آیینهای عروسی در سمرقند
آیینهای عروسی در مناطق مختلف تفاوت دارد. در سمرقند، بخشی از مراسم پیش از جشن اصلی برگزار میشود و به نخستین لحظات زندگی مشترک زوج پیوند خورده است.
یکی از این آیینها «چیمیلدیک» است؛ فضایی خصوصی که در خانه عروس برای عروس و داماد آماده میشود. در میان مراسمی که به آن مربوط است، زوج در آینه به خود نگاه میکنند و به هم عسل میخورانند که نمادی از آرزو برای زندگی مشترک شیرین به شمار میرود.
پس از این آیینهای صمیمی، عروسی دوباره به رویدادی عمومی تبدیل میشود و با عکس، موسیقی، غذا و گردهماییهایی که هر دو خانواده را در بر میگیرد ادامه پیدا میکند.
معماری تاریخی سمرقند پسزمینهای چشمگیر برای عکسهای عروسی فراهم میکند و زوجها اغلب به بناهای شاخص و آتلیهها سر میزنند تا بخش دیگری از تدارکات روز عروسی را انجام دهند.
دوست داماد، باباجان ارگاشاف، نقش خود را در گروه همراه عروسی این گونه توصیف میکند.
باباجان ارگاشاف میگوید: «نقش من این است که هر مشکل یا مسئلهای را که ممکن است داماد در طول عروسی با آن روبهرو شود برطرف کنم تا همه چیز بیدردسر و روان پیش برود.»
آیینهایی که از مدتها پیش از عروسی آغاز میشود
برای خانوادههایی که درگیر این مراسم هستند، آمادهسازی برای عروسی ممکن است سالها طول بکشد. خویشاوندان برنامهها را طراحی میکنند، غذاها را تدارک میبینند، لباسها را آماده میکنند و گردهماییهایی را هماهنگ میکنند که تعداد زیادی مهمان را در بر میگیرد.
این آیینها ممکن است میان خانوادهها و مناطق مختلف متفاوت باشد، اما بیشترشان حول عناصر مشابهی میچرخد: حضور خانواده، دعای خیر و برکت بزرگترها، صرف غذای مشترک و استقبال رسمی از عضو تازه خانواده.
تا زمانی که جشنها به پایان برسد، عروسی فراتر از یک مراسم ساده رفته است؛ دو خانواده را به هم پیوند داده و زوج را در مسیر مرحله تازهای از زندگی مشترک قرار داده است.