ماتو فرانکوویچ شهردار دوبروونیک در گفتوگو با یورونیوز تراول توضیح میدهد این شهر محبوب کرواسی چگونه با استفاده از داده، مدیریت موجهای ورود و برنامهریزی، گردشگری را برای حفظ آینده این مقصد مشهور اروپا بازطراحی میکند.
شهر دوبرونیک نزدیک به یک دهه است که با یکی از بزرگترین چالشهای گردشگری مدرن دست و پنجه نرم میکند: این که چگونه بدون آن که زیر بار موفقیت خودش از پا بیفتد، یک مقصد محبوب بماند، آن هم در شرایطی که نشانه ای از کند شدن رشد محبوبیت این شهر دیده نمیشود.
آگهی
آگهی
در این مدت، مسئولان شهری از واکنش به بحران گردشگری بیرویه به سمت مدیریت پایدار گردشگری چرخش کردهاند.
از آغاز سال تا نیمه ژوئیه، این شهر تا کنون حدود ۶۵۰ هزار ورود و دو میلیون شب اقامت ثبت کرده است. مسافران بریتانیا، آمریکا، فرانسه، آلمان، لهستان، ایرلند، اسپانیا، کانادا و استرالیا تا اینجا بزرگترین بازارهای مبدأ به شمار میروند و دوبرونیک در عین حال یکی از مقاصد محبوب گردشگری داخلی نیز هست.
بنابراین مشکل، جذب مسافر نیست. رهبران شهر اکنون تمرکزشان را بر این گذاشتهاند که گردشگری چگونه میتواند به شکل پایدار رشد کند، در حالی که میراث دوبرونیک را حفظ و کیفیت زندگی ساکنان را صیانت میکند.
ماتو فرانکوویچ، شهردار دوبرونیک، در گفتوگو با یورونیوز تراول گفت: «اینجا فقط بحث تعداد نیست. مهم است که جریان ورود گردشگران در طول روز و در روزهای هفته چگونه توزیع میشود.»
به گفته شهردار، گردشگری در گذشته با هماهنگی اندک رشد کرده است.
او گفت: «سالها گردشگری در دوبرونیک مدیریت نمیشد، بلکه عملا خودش به خودی خود اتفاق میافتاد.»
او افزود: «پیشتر روزهایی بود که پنج یا شش کشتی کروز همزمان وارد میشدند و انبوهی از مسافران یکروزه را از مقاصد نزدیک با خود میآوردند. همان زمان متوجه شدیم باید گردشگری را طور دیگری مدیریت کنیم، بنابراین آن را به بخشهای مختلف تقسیم کردیم.»
این شهردار اهل دوبرونیک که از سال ۲۰۱۷ در این سمت است، بخش عمده راهبرد گردشگری خود را بر ابتکار «احترام به شهر» (RtC) متمرکز کرده که همان سال در پاسخ به فشار شدید بر شهر قدیمی ثبت شده در فهرست یونسکو آغاز شد.
او گفت: «احترام به دوبرونیک چیزی است که از همه میخواهیم؛ از شهروندان، از کسانی که در شهر کار میکنند و از کسانی که برای لذت بردن از دوبرونیک به اینجا میآیند. این پیام ما به همه است.»
تعادل میان محبوبیت و حفاظت
در سراسر دهه ۲۰۱۰، شهر قدیمی که در امتداد ساحل دالماتیا به مثابه صحنه زنده تاریخ دوبرونیک ایستاده است، بار اصلی افزایش محبوبیت این شهر را بر دوش کشید.
افزایش ورود کشتیهای کروز، بلیتهای پروازی ارزان و شهرت جهانی این مقصد که با موفقیت مجموعه تلویزیونی بازی تاج و تخت شبکه اچبیاو تقویت شد، تابستانهایی با ازدحام شدید به وجود آورد و «مروارید آدریاتیک» را در اوج فصل سفر با موج گردشگران تنها گذاشت. فرانکوویچ به یورونیوز تراول گفت: «اوضاع به حدی بود که به زحمت میتوانستید راه بروید یا از شهر لذت ببرید.»
شهردار دوبرونیک توضیح داد که به جای برخورد کلی با گردشگری، آن را در قالب بخشهای مختلف مدیریت میکنند؛ از جمله گردشگری کروز، مسافران یکروزه و گردشگران دارای اقامت شبانه.
در چارچوب ابتکار «احترام به شهر»، بیش از دو کشتی کروز نمیتوانند همزمان در بندر شهر پهلو بگیرند و سقف تعداد مسافران ۴ هزار نفر است. توقف کشتیها نیز باید دستکم هشت ساعت طول بکشد.
فرانکوویچ توضیح داد که با تشویق کشتیها به ماندن طولانیتر در بندر، احتمال بیشتری وجود دارد که مسافران سفر خود را در سراسر شهر و منطقه اطراف پخش کنند و همه همزمان به مرکز تاریخی هجوم نیاورند.
او گفت: «مشاهده کردهایم که بازدیدکنندگان حالا ترجیح میدهند برای گشت و گذار به نقاط دیگری بروند. البته در مقطعی از سفرشان هم به شهر قدیمی میآیند، اما دیگر مثل قبل نیست که ترافیک همه در یک زمان متمرکز شود، زمانی که شش کشتی کروز میآمدند و فقط برای چهار ساعت پهلو میگرفتند.»
آمار اداره بندر دوبرونیک نشان میدهد گردشگری کروز همچنان مقاوم است و انتظار میرود تا پایان سال ۲۰۲۶ بیش از ۶۶۱ هزار مسافر کشتی کروز در قالب ۴۶۱ سفر دریایی وارد این شهر شوند.
فراتر از گردشگری کروز، ابتکار «احترام به شهر» همچنین بر این متمرکز است که مسافران یکروزه و گردشگران دارای اقامت شبانه چگونه در شهر تردد میکنند.
شرکتهای اتوبوسرانی که مسافران را از بوسنی و هرزگوین، مونته نگرو و جزیرههای نزدیک کرواسی میآورند، اکنون در قالب سامانه اینترنتی فروش بلیت اتوبوس، پیش از ورود به شهر باید بازه زمانی ورود خود را رزرو کنند. این سامانه به مسئولان اجازه میدهد ورودها را در طول روز زمانبندی کنند و برحسب زمان برگزاری رویدادها و تغییر تقاضا، ظرفیت را تنظیم کنند.
برای گردشگرانی که اقامت طولانیتر دارند، کارت دوبرونیک پس هم دروازه دسترسی به دیدنیهای شهر است و هم ابزاری برای مدیریت بازدیدکنندگان. این کارت علاوه بر ورود به موزههای شهر و استفاده از حمل و نقل عمومی، به دوبرونیک امکان میدهد بهترین زمانها برای بازدید از جاذبههای پرطرفدار را به مسافران پیشنهاد کند.
فرانکوویچ گفت: «از آنجا که این کارت دیجیتال است، میتوانیم برای بازدیدکنندگان پیام بفرستیم و مثلا بهترین زمان بازدید از شهر قدیمی را به آنها اطلاع دهیم.»
او افزود: «روی این موضوع به طور ویژه کار میکنیم تا آن را دقیقتر کنیم؛ یعنی جلوگیری از موقعیتهایی که صدها نفر همزمان در شهر قدم میزنند. میخواهیم مردم زمانهایی را انتخاب کنند که بتوانند همراه خانوادههایشان از شهر لذت ببرند.»
فرانکوویچ همچنین گفت که شهر بیش از پیش به داده ها برای شکل دادن به سیاستهای آینده تکیه میکند. شمارشگرهای جمعیت در نقاط مختلف شهر قدیمی نصب شده تا حجم تردد پایش شود. داده های گردشگری سپس در اختیار دانشگاه دوبرونیک قرار میگیرد تا آن را تحلیل کند، روندها را شناسایی کند و پیشنهادهایی برای بهبود بیشتر مدیریت بازدیدکنندگان شهر بدهد.
گام بعدی گردشگری پایدار چیست؟
با وجود جذابیت جهانی دوبرونیک، فرانکوویچ میگوید هنوز گوشه هایی از شهر و اطراف آن از چشم گردشگران دور مانده است. او گفت: «بسیاری مناطق هنوز کشف نشدهاند؛ برای مثال کوه سرج.»
تپه هایی که بالای دوبرونیک قرار گرفتهاند، چشم انداز وسیعی به شهر قدیمی، دریای آدریاتیک و جزیره های اطراف دارند و پلتفرم راهنمای فعالیتهای فضای باز AllTrails به کوهنوردان توصیه میکند اواخر روز به این مسیرها بروند تا غروب آفتاب را تماشا کنند.
شهردار میگوید اولویت شهر به جای ایجاد نقاط داغ گردشگری جدید، تشویق بازدیدکنندگان به کشف آن چیزی است که همین حالا وجود دارد، در کنار ارتقای کیفیت کلی خدمات.
این چارچوب همچنین مبنای برنامه های توسعه آینده است؛ به این ترتیب که شهر مناطق گردشگری کم توسعه یافته را برای ساخت مسکن مقرون به صرفه برای ساکنان در نظر گرفته تا آنها بتوانند به شکلی پایدار در این مناطق زندگی کنند. فرانکوویچ میگوید این چالش محدود به کرواسی نیست.
در حالی که شهرهای دیگر اروپا نیز با ازدحام گردشگران دست و پنجه نرم میکنند، او معتقد است چالش بزرگتر، حفاظت از جامعه های محلی در برابر هجوم بیش از حد خانه های تعطیلاتی است.
او گفت: «اجاره های کوتاه مدت دارند شهرها را میکشند، چون گام به گام ساکنان را بیرون میرانند و محله های مسکونی را به مناطق مملو از آپارتمانهای گردشگری تبدیل میکنند. نتیجه این میشود که تجربه ای شبیه یک دیزنی لند کلی و بیروح خواهیم داشت و چه کسی میخواهد به یک شهر ارواح سر بزند؟»
او افزود: «این چیزی نیست که مردم میخواهند؛ آنها میخواهند شهروندان را ببینند و با آنها روبه رو شوند. اما اگر اجازه دهیم این روند ادامه یابد، شهروندان ما از شهرهای بزرگ بیرون رانده میشوند و به حومه های دور منتقل میشوند.
امیدوارم در آینده دیگر شاهد این نباشیم که مردم محلی برای یافتن مکان مناسب زندگی دچار مشکل شوند. در واقع اکنون بسیاری از روستاهای اطراف ما خالی شده و ظرفیت این را دارند که به مناطق سکونتی بسیار مناسبی تبدیل شوند.»
برای نمونه در شهر قدیمی، جمعیت ساکن دائمی به حدود هزار و ۵۰۰ نفر کاهش یافته، در حالی که این عدد در سال ۱۹۹۱ حدود ۵ هزار نفر بود.
رویکرد کرواسی در دیگر نقاط اروپا هم مورد توجه قرار گرفته است و فرانکوویچ میگوید شهرهای اروپایی هرچه بیشتر از تجربه های یکدیگر میآموزند و دفتر او همکاری زیادی با دیگر همتایان منطقه ای دارد.
او درباره آینده شهر میگوید بلندپروازی اش این نیست که دوبرونیک حتما بزرگتر شود، بلکه این است که چهره آشنای خود را حفظ کند. او میافزاید که در حالی که مشتاق است کشورش یک سامانه ریلی سراسری جامع و قابل اعتماد توسعه دهد، در عین حال میخواهد بخش عمده جذابیتهای این شهر دستنخورده بماند.
او گفت: «امیدوارم کسی که پس از ۳۰ سال به دوبرونیک برمیگردد، همان دوبرونیک را ببیند؛ همان زیبایی، همان سایت تاریخی حفاظت شده و همان دریای پاک.»