در دو سال گذشته لیبی با برنامهریزی و اقدامات هدفمند و اصلاح قوانین و توسعه زیرساختها تلاش کرده است گردشگران بینالمللی بیشتری را جذب کند.
در نوامبر ۲۰۲۵، جیمز ویلکاکس، بنیانگذار شرکت سفرهای ماجراجویانه Untamed Borders، نخستین سفر خود به جنوب لیبی را پس از ۱۴ سال هدایت کرد.
یک جنگ داخلی ویرانگرِ ششساله و درگیریهای پراکندهای که از زمان آتشبس ۲۰۲۰ ادامه دارد، بخش عمدهای از این کشورِ شمال آفریقا را برای گردشگران دسترسناپذیر کردهاست.
اما نگاهها در حال تغییر است. دولت لیبی اقداماتی برای گشودن درها به روی گردشگران بینالمللی اجرا میکند و شرکتهای تور نیز برنامههای سفر به این کشور اضافه میکنند.
هرچند لیبی همچنان مقصدی دشوار و بالقوه پرخطر است، گردشگری در حال رشد است.
لیبیِ جنگزده چگونه درهای خود را به گردشگری بینالمللی میگشاید
در دو سال گذشته، لیبی بهطور هدفمند برای جذب گردشگری بینالمللی تلاش کردهاست.
این کشور در سال ۲۰۲۴ سامانه ویزای الکترونیکی راهاندازی کرد و روند طولانی و بروکراتیک صدور ویزا را برای گردشگران سادهتر کرد. پیشتر نیازمند مراجعه به سفارت و ماهها انتظار بود، اما اکنون درخواست ویزا بهصورت آنلاین ثبت میشود و معمولا ظرف چند هفته تایید میشود.
کارِ مرمت در مکانهای مهمِ بازدید به پایان رسیده و جاذبههای تازهای در حال افتتاح است.
ماه گذشته موزه ملیِ بازطراحیشده در طرابلس پس از ۱۴ سال دوباره بازگشایی شد و با کمک یونسکو، مرمت گستردهای در شهر قدیم طرابلس با ساختمانها و بازارهای شنفام انجام شدهاست.
کار در پروژههای توسعهایِ کلیدی نیز از سر گرفته شدهاست؛ از جمله مجتمع گردشگری الاندلس در طرابلس که شامل هتلها، مارینای قایقهای تفریحی و مراکز خرید است و طی ۱۴ سال گذشته متوقف مانده بود.
همزمان، برای جذب بیشتر گردشگران رویدادهایی برگزار میشود؛ از جمله رالیِ صحرایی در وادیالحیات که ابتدای سال برگزار شد.
برای بهبود اتصال به مقاصد بینالمللی، یک شرکت هواپیمایی ملیِ جدید نیز در حال شکلگیری است.
بازگشت گردشگران به لیبی پس از بیش از یک دهه
این تحولات از هماکنون نتیجه داده است. به گفته وزیر گردشگری و صنایعدستی، نصرالدین الفزانی، در نیمه نخست ۲۰۲۵ شمارِ گردشگران ورودی به کشور نسبت به سال قبل ۶۰ درصد افزایش داشتهاست.
دولت میگوید در نیمه نخست ۲۰۲۵، ۲۸۲ هزار نفر از محوطههای مهم باستانی لیبی مانند صبراته و لپتیس مگنا بازدید کردند.
ویلکاکس، سرپرست تور، توضیح میدهد که افزایش گردشگران به دلیل دورهای از ثبات نسبی است که دسترسی به بخشهایی از لیبی را که بیش از یک دهه دور از دسترس بود ممکن کردهاست.
در نوامبر، Untamed Borders نخستین سفر خود در ۱۴ سال گذشته را به صحرای جنوب لیبی برگزار کرد؛ سفر به مکانهایی از جمله محوطههای میراث جهانیِ یونسکو در جبل آکاکوس، واحههای اوباری و شهر صحراییِ غات.
آنها در غدامس هم توقف کردند؛ شهری صحراییِ سفیدکاریشده در خودِ مرز تونس و ثبتشده در فهرست یونسکو.
Untamed Borders سفرهای خصوصی به شرق لیبی را نیز از سر گرفتهاست؛ از جمله بازدید از بنغازی، بقایای باستانی آپولونیا و محوطههای میراث جهانیِ یونسکو در قورینه.
در ۱۲ ماه گذشته، این شرکت نسبت به ۲۰۲۴ با افزایش ۲۰۰ درصدیِ رزروها برای سفر به کشور روبهرو شدهاست. رزروهای اولیه برای ۲۰۲۶ نیز همین حالا از مجموعِ دو سال پیش بیشتر است.
گردشگران در لیبی با همراهی پلیس سفر میکنند
با وجود بهبود خدمات و امکانات برای گردشگران، سفر در لیبی هنوز پیچیدگیهایی دارد.
ویلکاکس توضیح میدهد که این موارد شامل گرفتن مجوزهای لازم برای ویزا، مواجهه با مخاطرات امنیتی و چالشهای لجستیکی در مناطق دورافتاده است.
یکی از الزاماتی که مسافران باید برای آن آماده باشند، همراهیِ ماموران امنیتیِ دولتی یا اسکورت پلیس است.
ویلکاکس میگوید: «بهطور کلی آنها خوشحالاند به جاهای فهرستشده سفر کنند، اما مشکل اصلی این است که مقصد شما از پیش توافق شدهاست.»
«اگر برنامه را تغییر دهید باید درخواست بدهید، بنابراین نمیتوانید بهراحتی در لحظه همه چیز را عوض کنید.»
دیدیه گودان، وکیل فرانسویِ ساکن پرتغال، سال گذشته در تورِ جنوب لیبی به ویلکاکس پیوست.
او پیشتر به مقاصد ماجراجویانه بسیاری از جمله افغانستان و عراق سفر کردهاست، اما این نخستین سفرش به لیبی بود.
او میگوید: «به کشورهای مسلمان خیلی علاقه دارم و همیشه تجربه بسیار خوبی داشتهام. مردم واقعا مهربان، پذیرنده و دوستداشتنیاند.»
«خیلی از همکارانم به لیبی رفتهاند، از جمله برای کار در دهههای ۸۰ و ۹۰. همیشه دوستش داشتهاند و میگفتند کشور بسیار خوبی است.»
گودان میگوید: هرچند همراهی پلیس ممکن است نگرانکننده به نظر برسد، مامورِ ما مسلح نبود و لباس شخصی داشت و در اصل برای روانسازی کارها همراهیمان میکرد.
او میگوید: «در مسیر سفر ایستهای بازرسی وجود دارد، بنابراین اگر سوالهای زیادی از ما بپرسند یا کار سخت شود، پلیس میتواند کمک کند.»
«پلیسِ شمال، در طرابلس، آدم واقعا خوبی بود. به برخی از جاهایی که رفتیم هرگز نرفته بود، برای همین خیلی خوشحال بود و با ما عکس میگرفت.»
لیبی همچنان در فهرستهای «سفر نکنید» دولتهاست
یکی دیگر از مسائل لجستیکیِ سفر به لیبی، بیمه است. این کشور همچنان در فهرستهای «سفر نکنید» بسیاری از دولتها قرار دارد. مثلا وزارت خارجه بریتانیا جز سفر به شهرهای بنغازی و مصراته، انجام هرگونه سفر به لیبی را توصیه نمیکند.
بنابراین، مسافران باید شرکتهای بیمه سفرِ ویژهای پیدا کنند که پوششِ چنین شرایطی را ارائه دهند، چون بیشتر بیمههای معمول در صورت سفر به مناطقی که هشدار رسمی دارند، بیاعتبار میشوند.
با این حال، گودان میگوید این موارد به ندرت او را از سفر به یک مقصد منصرف میکند.
او میگوید: «خبرها و اوضاع را دنبال میکنم و با مردم حرف میزنم. بدیهی است که با Untamed Borders به مناطق جنگی نمیرویم.»
«بهطور کلی وقتی میگویید لیبی، عراق یا افغانستان، مردم فکر میکنند هنوز منطقه جنگی است و هنوز جنگ ادامه دارد، در حالی که چنین نیست. مشکل اینجاست که خبرها امروز چگونه مدیریت و ارائه میشوند.»
فراتر از این، خطرات دیگری هم هست که میتواند برای زنان یا گردشگران LGBTQ+ چالشبرانگیزتر باشد.
همجنسگرایی غیرقانونی است، بنابراین مسافران باید از هرگونه ابراز محبتِ علنی پرهیز کنند. ویلکاکس میگوید: پوشش برای زنان نسبت به برخی کشورهای مسلمانِ محافظهکار محدودیتِ کمتری دارد، اما با این حال باید از لباسهای باز یا چسبان پرهیز کنند.
کسبوکارهای گردشگری که روی بازگشت سفر حساب باز کردهاند
با وجود وقفه بیش از یک دههای در گردشگری، زیرساختهای بازدید و خدمات میزبانی بهتدریج در حال احیاست.
گودان میگوید: «در طرابلس غافلگیر شدم. یک هتل خوب دارد؛ رادیسون بلو، جایی که کارکنان سازمان ملل و مقامها رفتوآمد میکنند.»
«ما معمولا بهخاطر هزینه و این که کمتر در معرض توجه باشیم، هتلهای کمزرقوبرق را انتخاب میکنیم، اما آن هتلِ طرابلس واقعا خوب و مدرن بود.»
در جنوب نیز سرمایهگذاری در حال افزایش است، هرچند با سرعتی کمتر.
ویلکاکس میگوید: «بهویژه در جنوب، نزدیک جبل آکاکوس، به منطقهای رفتیم که فقط یک هتل بهنوعی دوباره باز شدهاست.»
در شهر غات، در مرز الجزایر، چند هتل در حال مرمت است، اما هنگام سفر گودان هنوز باز نبودند.
او میگوید: «در چیزی شبیه مهمانسرا اقامت کردیم؛ فکر میکنم قبلا مدرسه بوده، چون هتلی با استانداردهای اروپایی وجود ندارد.»
ویلکاکس میگوید پیش از جنگ، صحرا محل محبوبی برای کمپزدن بود. هرچند محلهای کمپ هنوز وجود دارند، اما اکنون «همه بلااستفاده» ماندهاند.
با این حال، گودان این را مشکل نمیدانست. او میگوید: «ما در میان تپههای شنی آزاد کمپ کردیم. راهنماها میدانند کجا باید جا پیدا کنند و اردو بزنند. واقعا شگفتانگیز است و منظرهها خیرهکنندهاند.»
برای گودان، این تجربه ارزش تکرار دارد. او میگوید: «در لیبی، بهویژه در استانهای جنوبی، به حضور گردشگران عادت ندارند، اما مردم بسیار پذیرندهاند. مناظر خیرهکننده است و تپههای شنیِ صحرا خارقالعادهاند. دوست دارم برگردم.»