آکادمی حکمرانی الکترونیک استونی، آلبانی و چک را امن ترین کشورهای جهان در فضای سایبری معرفی کرده و میگوید حملات بزرگ، اصلاحات سراسری و برتری کشورهای کوچک بر قدرتهای بزرگی چون آلمان و آمریکا را رقم زده است.
بر اساس یک شاخص جهانی، آلبانی قدرتمندترین دفاع سایبری جهان را در اختیار دارد؛ شاخصی که این کشور بالکان را جلوتر از قدرتهای بزرگ فناوری از جمله آلمان، بریتانیا و ایالات متحده قرار میدهد.
آگهی
آگهی
این رتبهبندی که از سوی آکادمی حکمرانی الکترونیکی استونی (eGA) تدوین شده، آمادگی ۱۵۵ کشور و قلمرو را برای پیشگیری و مقابله با حملات سایبری در مقیاس ۱۰۰ امتیازی ارزیابی میکند.
دو کشور صدر این فهرست، آلبانی و چک، نامهایی نیستند که معمولا انتظار میرود در رأس جدول جهانی امنیت قرار بگیرند.
در مقابل برخی از بزرگترین اقتصادهای جهان رتبههای شگفتآوری پایین دارند. آلمان در جایگاه سیزدهم، بریتانیا در جایگاه چهلودوم و آمریکا در رتبه سیویکم قرار گرفتهاند؛ همگی بسیار عقبتر از مولداوی، اردن و مقدونیه شمالی.
در انتهای جدول نیز میکرونزی، پالائو و تیمور شرقی قرار دارند.
شاخص ملی امنیت سایبری (NCSI) بر پایه ۴۹ شاخص تشکیل شده که در ۱۲ ظرفیت و سه دسته امنیت سایبری راهبردی، پیشگیرانه و پاسخگو گروهبندی شدهاند.
این شاخص همهچیز را از قانونگذاری و یگانهای تخصصی سایبری تا طرحهای واکنش به بحران و همکاری بینالمللی در بر میگیرد.
با اوجگیری تنشهای ژئوپلیتیکی در سراسر جهان، امنیت سایبری برای دولتهایی که میکوشند زیرساختهای حیاتی خود را از شبکههای برق و بیمارستانها گرفته تا سامانههای حملونقل و مالی در برابر حملات فزاینده محافظت کنند، به یک اولویت ملی تبدیل شده است.
فراتر از خود رتبهبندی، NCSI همچنین بهعنوان یک پایگاه داده باز از مستندات و مدارک رسمی عمل میکند و به دولتها کمک میکند شکافهای دفاعی خود را شناسایی کنند و در حوزههایی که کمبود دارند، ظرفیتسازی کنند.
چرا آلبانی در صدر جدول است؟
آلبانی امتیاز ۹۸.۳۳ از ۱۰۰ را کسب کرده است؛ نتیجهای چشمگیر برای کشوری که معمولا با پیشگامی در امنیت سایبری شناخته نمیشود.
این کشور در همه شاخصهای راهبردی خود، از سیاستگذاری سایبری و همکاریهای بینالمللی گرفته تا آموزش و پژوهش، امتیاز کامل بهدست آورده و در همه شاخصهای پیشگیرانه، از حفاظت از زیرساختهای حیاتی و تحلیل تهدیدات تا حفاظت از دادهها نیز نمره صد گرفته است.
تنها ضعف آلبانی در حوزه دفاع سایبری نظامی است که در آن دو سوم امتیازهای ممکن را کسب کرده است.
در همه شاخصهای پاسخگویی دیگر، از واکنش به رخدادها و مدیریت بحران گرفته تا مقابله با جرایم سایبری، این کشور نمره کامل دارد. این فاصله تنها به یک مولفه برمیگردد: آلبانی هیچ دکترین منتشرشده دفاع سایبری نظامی در اختیار ندارد؛ سندی که چارچوب و قواعد نیروهای مسلح برای انجام عملیات سایبری را مشخص میکند.
برای آلبانی، رسیدن به چنین امتیاز بالایی پس از حمله سایبری سال ۲۰۲۲ توسط هکرهای وابسته به دولت ایران رقم خورد؛ حملهای آنقدر جدی که تیرانا بهدلیل آن روابط دیپلماتیک خود با تهران را قطع کرد و ناچار شد یک بازنگری کامل و از بالا به پایین در چارچوبهای حقوقی انجام دهد.
این بحران بهجای آنکه ضربه بزند، به موتور نوسازی سریع تبدیل شد: چارچوبهای حقوقی از نو بازطراحی شدند، عملیات دفاعی زیر نظر «سازمان ملی امنیت سایبری» متمرکز شد و همکاریهایی با اتحادیه اروپا، آمریکا و شرکتهای بزرگ فناوری شکل گرفت. دولت همچنین برای ایمنسازی «ایآلبانیا»، درگاه دیجیتالی که ۹۵ درصد خدمات عمومی کشور را میزبانی میکند، دست به کار شد.
چک: قانونگذاری و اجرا
امتیاز چک نیز مانند آلبانی ۹۸.۳۳ است، با این تفاوت که سطح توسعه دیجیتال آن از همتای بالکانی خود بالاتر است.
چک هم مانند آلبانی در همه حوزهها بهجز دفاع سایبری نظامی امتیاز کامل گرفته است؛ همان شکاف واحد در اینجا هم وجود دارد: نداشتن دکترین منتشرشده دفاع سایبری نظامی.
توان تابآوری این کشور بر یک راهبرد ملی متمرکز، هماهنگی نزدیک میان بخشهای دولتی و خصوصی و یک نهاد ناظر تخصصی یعنی «آژانس ملی امنیت سایبری و اطلاعات» (NÚKIB) استوار است که از پشتیبانی اتحادیه اروپا و ناتو نیز برخوردار است.
چک بهطور منظم راهبرد ملی امنیت سایبری خود را برای مقابله با تهدیدهای نوظهور بهروزرسانی میکند و الزامات سختگیرانه و طبقهبندیشده رعایت مقررات را بر بخشهای حیاتی از جمله انرژی، بهداشت و مالی تحمیل میکند؛ الزاماتی که شرکتها را وادار میکند فراتر از دفاعهای ساده فناوری اطلاعات حرکت کنند.
کانادا: قدرتمند، اما با دو شکاف روشن
کانادا با امتیاز ۹۶.۶۷ در جایگاه سوم قرار گرفته است. برخلاف آلبانی و چک، ضعفهای این کشور متنوعتر و مشخصتر است.
کانادا در بخش ابزارهای توانمندساز دیجیتال امتیاز از دست داده، زیرا هیچ نظام ملی شناختهشده برای شناسایی الکترونیکی (eID) شهروندان جهت استفاده در تراکنشهای امن آنلاین ندارد.
در حوزه مدیریت بحران، شکاف این کشور نبود ذخیره عملیاتی نیروهای سایبری است؛ سازوکار رسمی برای فراخوان متخصصان اضافی امنیت سایبری در جریان رویدادهای گسترده. در همه دستههای دیگر، کانادا امتیاز کامل گرفته است.
قدرت پایه کانادا در یک الگوی دفاع یکپارچه نهفته است که حول «مرکز کانادایی امنیت سایبری» شکل گرفته و با همکاری عمیق بخشهای دولتی و خصوصی، مسیر قوی پرورش نیروی انسانی متخصص و تمرکز جدی بر حاکمیت داده همراه شده است.
استونی: پیشگام
استونی نیز با امتیاز ۹۶.۶۷ همرده کانادا است. شکافهای آن هم الگوی مشابهی دارد: نداشتن طرح ملی رسمی تصویبشده برای مدیریت بحران در رویدادهای گسترده سایبری و، مانند آلبانی و چک، نداشتن دکترین منتشرشده دفاع سایبری نظامی.
استونی پس از حمله سایبری سال ۲۰۰۷ که بهطور گسترده به روسیه نسبت داده شد، هرچند هرگز رسما ثابت نشد، تغییر مشابهی را پشت سر گذاشت.
این کشور الگوی غیرمتمرکز و مبتنی بر مشارکت سراسر جامعه را پیشگام شد؛ مدلی که بر «سفارتخانههای داده در خارج» و مشارکت بخشهای دولتی و خصوصی استوار است.
سکوی تبادل داده X-Road و زنجیره بلوکی KSI اکنون ستونهای اقتصاد دیجیتال استونی را شکل میدهند و در کنار آن، سرمایهگذاری گسترده روی آگاهی عمومی درباره امنیت سایبری انجام شده است.
فنلاند: قوی در همه حوزهها، با یک شکاف در هماهنگی
فنلاند با امتیاز ۹۵.۸۳ فهرست پنج کشور برتر را کامل میکند و برخلاف چهار کشور دیگر، در حوزه دفاع سایبری نظامی امتیاز کامل گرفته است.
دو ضعف این کشور محدودتر است: نبود یک نهاد واحد که بهطور روشن مسئول هماهنگی کارزارهای ملی آگاهیرسانی سایبری باشد و، مانند کانادا و استونی، نداشتن ذخیره عملیاتی برای شرایط بحرانی.
فنلاند در شاخص جداگانهای به نام «شاخص جهانی امنیت سایبری» در رتبه نخست جهان قرار دارد؛ جایگاهی که بازتابدهنده الگوی «امنیت فراگیر» این کشور است؛ مدلی که دولت، کسبوکارها و شهروندان را در کنار هم قرار میدهد.
این رویکرد با دههها هوشیاری در همزیستی با روسیه و یکی از بالاترین سطوح سواد دیجیتال در جهان تقویت شده است.
اپراتورهای انرژی و مخابرات بهطور مستقیم در کنار مرکز ملی امنیت سایبری فنلاند برای هماهنگی دفاع ملی کار میکنند.