قزاقستان در حال تبدیل شدن به قطب منطقهای فضاست؛ با چین نانوماهواره دییر-۵ را پرتاب کرده، فناوری و نیروی متخصص بهاشتراک میگذارد و برای پرتاب موشک سایوز-۵/سونکار آماده میشود.
قزاقستان و چین نانوماهواره مشترک «دیئر-۵» (ماموریت «یاو-۸») را برای پژوهشهای علمی از مرکز پرتاب ماهواره جیوچوان چین با استفاده از موشک «کواِیژو-۱۱» با موفقیت به فضا پرتاب کردند.
آگهی
آگهی
این نانوماهواره در دانشگاه ملی قزاق الفارابی و با همکاری دانشگاه پلیتکنیک شمالغرب چین طراحی و ساخته شدهاست.
لازات عبدیژالیلووا، دانشجوی رشته الکترونیک و اخترفیزیک و از مشارکتکنندگان در برنامه ساخت این ماهواره، میگوید: «این نانوماهواره برای آزمایش سامانههای حرکت با دقت بالا، کنترل وضعیت و اجزای پردازش خودکار دادههای پایش زمین طراحی شدهاست.»
به گفته دانشگاه ملی قزاق الفارابی، این نانوماهواره به جای اتکا صرف به ایستگاههای زمینی، میتواند تصاویر سنجش از دور را مستقیما در مدار شناسایی و تحلیل کند.
عبدیژالیلووا میگوید: «این نانوماهواره برای سرعت ساخته شدهاست. واکنشپذیری بالای آن امکان انتقال سریع دادهها به زمین را فراهم میکند و آن را به ابزاری ارزشمند برای کاربردهای نیازمند زمان از جمله پایش محیطزیست، مدیریت شرایط اضطراری و تحلیلهای امنیتی تبدیل میکند.»
یکی از کارکردهای اصلی این ماهواره ردیابی هدف با پایداری و مانورپذیری بسیار بالاست که به آن امکان میدهد در مدار، اجسام مورد نظر را با دقت زیاد دنبال کند.
پیش از این، دانشجویان و پژوهشگران قزاقستان از طریق ماموریتهای ماهوارهای «الفارابی-۱» و «الفارابی-۲» تجربه عملی بهدست آوردهبودند.
عبدیژالیلووا اضافه میکند: «در حالی که ماهوارههای قبلی عمدتا آموزشی و پژوهشی بودند، «دیئر-۵» بخشی از یک ماموریت آزمایشی بینالمللی با اهداف بسیار پیچیدهتر است.»
برای جامعه علمی قزاقستان، چین به یکی از شرکای اصلی در همکاریهای بلندمدت فضایی تبدیل شدهاست.
نورسلطان میرامبکاُلی، رئیس مرکز فضایی فارابی برای فناوریهای فضایی، میگوید: «گام بعدی ما پرتاب یک ماهواره جدید است که قرار است در سال ۲۰۲۶ انجام شود. قزاقستان و چین در حال بررسی ابتکارهای مشترک تازهای در حوزه فناوری فضایی هستند؛ از توسعه محمولههای علمی و آموزش متخصصان گرفته تا پروژههای مرتبط با پایش زمین و هوش مصنوعی.»
قزاقستان در ژوییه ۲۰۴۲ به طرح ایستگاه بینالمللی پژوهشهای قمری روسیه و چین (ILRS) پیوست. این کشور اکنون خود را برای پرتاب مشترک یک تلسکوپ مداریِ قمری آماده میکند و همزمان ابتکارهایی را در حوزه ستارهشناسی و فناوری فضایی پیش میبرد.
موسسه اخترفیزیک فسنکوف قزاقستان هماکنون مطالعات مرحله اولیه این ماموریت را انجام میدهد. پرتاب تلسکوپ مداریِ قمری فعلا برای سال ۲۰۲۹ برنامهریزی شدهاست. یکی از اهداف عملی اصلی این فضاپیما پایش فضای اطراف ماه برای شناسایی زبالههای مداری خواهد بود.
به گفته کارشناسان موسسه مطالعات راهبردی قزاقستان (KISI)، چین تنها در بعد فناوری حمایت نمیکند، بلکه به شکل نهادی نیز از طریق اعطای گرنتهای علمی، برنامههای تبادل دانشگاهی و آموزش نیروی مهندسی پشتیبانی ارائه میدهد.
ژادیرا اسِتقیزی، کارشناس ارشد بخش مطالعات آسیایی، میگوید: «در همین حال، پکن به طور پیوسته نفوذ خود را گسترش میدهد و بعد فضایی را نیز در چارچوب ابتکار کمربند و راه (BRI) میگنجاند؛ در حالی که برای توسعه صنعت فضایی خود و پیوند دادن آن با دیگر کشورها تلاش میکند.»
در قالب یک توافق همکاری فناورانه-اقتصادی در سال گذشته، قزاقستان برای حمایت از توسعه بخش فضایی خود یک کمکهزینه ۱۰۰ میلیون یوآنی (حدود ۱۲ میلیون یورو) دریافت کرد.
قزاقستان چه زمانی شاهد پرتاب «سویوز-۵/سونقار» خواهد بود؟
قزاقستان از نظر تاریخی پیوند تنگاتنگی با برنامه فضایی روسیه داشتهاست؛ پیوندی که عمدتا از طریق پایگاه فضایی بایکونور متعلق به دوران شوروی که در خاک قزاقستان قرار دارد، شکل گرفتهاست. با این حال، افزایش فعالیتهای فضایی چین میتواند نشانه آن باشد که آستانه دیگر تنها بر یک شریک تکیه نمیکند.
روسیه طی دهه گذشته تعداد پرتابهای مداری خود را کاهش دادهاست. این کشور در سال ۲۰۱۵، ۲۹ پرتاب انجام داد، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ تنها ۱۷ پرتاب بود. همزمان، چین پس از ایالات متحده به دومین قدرت فعال فضایی تبدیل شده و سال گذشته ۹۳ موشک پرتاب کردهاست.
قزاقستان همچنان همکاری نزدیک خود با روسیه در حوزه فضا را ادامه میدهد. در سال ۲۰۲۱، پارلمان قزاقستان قرارداد اجاره پایگاه فضایی بایکونور توسط روسیه را تا سال ۲۰۵۰ تمدید کرد.
قزاقستان و روسیه بیش از بیست سال است که مجتمع فضایی مشترک «بایترک» را توسعه میدهند. در جریان سفر قاسمجومارت توقایف، رئیسجمهور قزاقستان، به روسیه در نوامبر گذشته، دو طرف پروتکلی را امضا کردند که هدف آن دادن «جان تازه» به پروژه بایترک است.
با این حال، پرتاب موشک «سویوز-۵» (معروف به «سونقار») که در ابتدا قرار بود تا پیش از پایان سال ۲۰۲۵ انجام شود، به تعویق افتادهاست. روسکاسموس اکنون اطمینان میدهد که این پرتاب تاریخی در اواخر مارس ۲۰۲۶ انجام خواهد شد.
قزاقستان در قلب همکاریهای فضایی منطقهای
قزاقستان میزبان یکی از نمادینترین مکانهای تاریخ فضاست: سکوی پرتاب بایکونور؛ جایی که انسان برای نخستین بار از آن زمین را به مقصد فضا ترک کرد.
این کشور در پی انجام ماموریتهای سرنشیندار نیست و به جای آن بر پروژههای کاربردی فضایی تمرکز کردهاست؛ از ماهوارههای مخابراتی و پایش زمین گرفته تا پایش محیطزیست، امنیت و گردآوری داده.
این ابتکارها قزاقستان را به یک قطب منطقهای در حوزه فناوری و آموزش فضایی تبدیل میکند و فناوری، دانش و نیروی انسانی متخصص را زیر یک سقف گرد هم میآورد.