در کریسمس امسال، چندین شبیهساز مبتنیبر هوشمصنوعی از عیسی مسیح در تعطیلات توصیههای مذهبی میدهند یا نقش همراه را ایفا میکنند
کارشناسان میگویند چتباتهای هوش مصنوعی (AI) که با شباهت به یکی از مهمترین چهرههای مذهب کاتولیک ساخته شدهاند، میتوانند در گذر زمان به «یکسانسازی» درک ما از سنتها و مناسک دینی منجر شوند.
در کریسمس امسال، چندین شبیهساز هوش مصنوعی از عیسی مسیح، در ایام تعطیلات به کاربران مشاوره مذهبی میدهند یا نقش همدم و همراه را ایفا میکنند.
به گفته کارشناسانی که با یورونیوز نکست گفتوگو کردهاند، افزایش «عیسیهای» تولیدشده با هوش مصنوعی، پرسشهای نگرانکنندهای را درباره اصالت، جانبداری محتوایی و اینکه چه کسی حق شکلدادن به باور و سنتهای دینی را دارد، مطرح میکند.
آنها تأکید میکنند که این پرسشها بهویژه در دورهای مانند کریسمس اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زمانی که افراد ممکن است از نظر عاطفی آسیبپذیرتر باشند و بیش از همیشه در جستوجوی پاسخ بگردند. در باور کاتولیکها، عیسی پسر خداست که در زمین و در قالب انسان متولد شد و آموزههای او، که در کتاب مقدس ثبت شدهاند، شالوده عمل دینی آنان را تشکیل میدهند.
در یک سال گذشته، چندین پلتفرم جدید «عیسیِ هوش مصنوعی» راهاندازی شدهاند که به کاربران امکان میدهند با پسر خدا و همچنین دیگر شخصیتهای مذهبی و تاریخی گفتوگو کنند.
بسیاری از این پلتفرمها، از جمله باتهایی که توسط شرکتهایی مانند Talkie.AI، Character.AI و Text With Jesus ساخته شدهاند، ادعا میکنند صدای رسمی خدا را ارائه میدهند.
«انگار داری به دوستت پیام میدهی»
هایدی کمپبل، استاد ارتباطات و مطالعات دینی در دانشگاه تگزاس ایاندام آمریکا، میگوید جانبخشیدن به هویت آنلاین عیسی پدیده تازهای نیست و از اواسط دهه ۲۰۰۰ و با نخستین حسابهای کاربری او در فیسبوک آغاز شده بود.
به گفته او، تفاوت امروز در این است که مدلهای هوش مصنوعی اکنون «شخصیت» عیسی را به خود میگیرند و به شیوهای با کاربران تعامل میکنند که پیشتر امکانپذیر نبود.
کمپبل درباره اپلیکیشنهای مختلف «عیسیِ هوش مصنوعی» میگوید: «ایده این است که انگار داری به دوستت پیام میدهی. somehow حس میکنی واقعیتر است… حس صمیمیت میدهد.»
در مرورگر وب Jesus.AI، چتبات به شکلی کوتاه و خشک به پرسشهایی درباره تولدش و کریسمس با جملات کلی درباره «محبت و نجات» خدا همراه با نقلقولی از انجیل پاسخ میدهد، در حالی که در پسزمینه موسیقی اثیری پخش میشود.
یکی دیگر، «عیسیِ هوشمصنوعی» از Talkie.AI، به کاربر یادآوری میکند که کریسمس زمانی مهم برای «تامل درباره پیام محبت و بخششی است که [من] به جهان آوردم».
در همین حال، محبوبترین «کاراکترِ عیسی» در سایتِ همراهِ پرطرفدار Character.AI با بیش از ۱۳ میلیون گفتوگو میگوید این تعطیلات همچنین درباره «کوکیها، دورهمیهای خانوادگی و نبرد حماسی میان ماریا کری و Feliz Navidad برای برتریِ پرطرفدارترین ترانه کریسمس» است.
کمپل گفت: در تعطیلاتی مانند کریسمس مردم ممکن است برای پاسخ به پرسشهایی درباره چگونگی برگزاری آیینهای مذهبی به چتباتها تکیه کنند.
همچنین میتوان از چتباتها برای روایت داستان کریسمس استفاده کرد تا به کاربران کمک کند بفهمند چرا جشن میگیرند.
کمپل گفت: «هوشمصنوعی در حال حاضر برای بیشتر مردم عمدتا یک مکمل است… چیزی شبیه افزونه یا دستکم نخستین نقطه رجوع وقتی دنبال اطلاعات یا مشاوره مذهبی میگردند.»
این میتواند بالقوه برای جوانان یا کسانی که تجربهای از فناوری ندارند و ناگهان از عیسیهای هوشمصنوعی برای پاسخ به پرسشهای بنیادین درباره جشن کریسمس استفاده میکنند خطرناک باشد، چون نمیتوانند «ادعاهای مطرحشده را ارزیابی کنند».
او گفت: «برای این پاسخها هیچ مرجع سنجشی ندارند و به همین دلیل میتواند بسیار مشکلزا باشد.»
«کسی که دادههای آموزشی را گزینش میکند عملا سنت دینی را شکل میدهد»
فیضا واسودیوا، پژوهشگر دانشگاه هلسینکی، بر این باور است که چتباتهای عیسیِ هوشمصنوعی احتمالا از مدلهای مولد مانند ChatGPT یا DeepSeek برای پاسخ به پرسشهایی مانند «چرا کریسمس جشن گرفته میشود» و «داستان تولد عیسی را برای من تعریف کن» استفاده میکنند.
واسودیوا گفت: چتباتهای عیسی ممکن است از نقلقولهای واقعی انجیل یا تفاسیر مربوط به متن برای ساختن پاسخهایشان استفاده کنند.
کمپل گفت: مدلهایی که همه ما با آنها آشنا هستیم، مانند ChatGPT، سوگیریهای خود را نیز به این اپلیکیشنهای عیسی منتقل میکنند.
برای مثال، چتجیپیتیِ شرکت آمریکایی اوپنایآی ممکن است نتواند به پرسشها درباره ادیان غیرغربی بهدرستی پاسخ دهد یا با کلیشهها و تبعیض پاسخ بدهد. درباره کاتولیک نیز DeepSeek وضع مشابهی دارد چون بر مجموعهدادههای چینی آموزش دیده است.
واسودیوا گفت: این یعنی چند شرکت معدودِ فناوری تعیین میکنند مردم ایمان و تعطیلاتی مانند کریسمس را چگونه تجربه کنند.
واسودیوا گفت: «ممکن است با یک پیام یکنواخت، کلی و میانگینِ جهانی درباره کریسمس روبهرو شوید که اساسا در هیچ جامعه محلی ریشه ندارد.»
او افزود: «کسی که دادههای آموزشی را گزینش میکند در عمل سنتهای دینی را نیز تا حدی گزینش میکند.»
کمپل گفت: یک چتباتِ عیسی که ایمنتر و کممسئلهتر باشد فقط از اطلاعات انجیل تغذیه میکند و محتوا در صورت نیاز کنترل یا بهروزرسانی میشود.
کارشناسان میگویند در تعطیلات از این باتها بهصورت محدود استفاده کنید
واسودیوا توصیه میکند در ایام کریسمس از عیسیِ هوشمصنوعی استفاده نکنید یا دستکم بهصورت محدود استفاده کنید.
او گفت: «وقتتان را با خانواده و دوستانتان بگذرانید.» او افزود: «اما اگر مجبورید از آن استفاده کنید، با آگاهی و احتیاط استفاده کنید، بدانید خطراتی وجود دارد و آن را بهعنوان ابزاری بهکار بگیرید که میتواند به شما کمک کند نه اینکه بیش از حد به آن اتکا کنید.»
کمپل پیشنهاد میکند اگر کسی همچنان میخواهد از چتبات استفاده کند به این فکر کند که چه کسی این سرویس را ساخته و با چه هدفی.
کمپل میگوید اگر قرار است این اپلیکیشنها برای تامل یا مشاوره مذهبی استفاده شوند، پیش از صمیمیشدن با آن، مدل را با پرسشهایی بسنجید که انتظار دارید یک کشیش یا مشاور معنویِ انسانی پاسخ بدهد.
واسودیوا همچنین پیشنهاد میکند اطلاعاتی را که چتباتِ عیسیِ هوشمصنوعی ارائه میکند راستیآزمایی کنید، یا با جستوجوی معمول یا با صحبت با کشیش محلی در کلیسا.