از سپتامبر، مقررات جدید نحوه برگزاری مناظرهها در صحن پارلمان اروپا را دگرگون میکند تا نمایندگان در صندلیهایشان بمانند و رشته کلیپهای شبکههای اجتماعی به گفتوگوهای واقعی سیاسی تبدیل شود.
یکی از اعضای پارلمان اروپا پشت تریبون میرود و با شور و حرارت سخنرانی میکند. سپس دوربین عقب میرود و واقعیتی ناخوشایند را نشان میدهد: صحنی تقریبا خالی که فقط چند ده نماینده پراکنده روی صندلیها نشستهاند. بسیاری سرشان در تلفنهمراه است و صدها صندلی خالی مانده است.
آگهی
آگهی
این صحنه سالهاست در پارلمان اروپا تکرار میشود. در هفتههای طولانی نشستهای علنی در استراسبورگ، بسیاری از نمایندگان درست پیش از نوبت سخنرانیشان وارد صحن میشوند، یک نطق یکدقیقهای تمرینشده را میخوانند و تقریبا بلافاصله صحن را ترک میکنند.
یکی از نمایندگان پارلمان اروپا که نخواست نامش فاش شود، به یورونیوز گفت: «این گرانترین دکور دنیا برای کلیپهای شبکههای اجتماعی است.» به گفته این نماینده، مخاطب واقعی صدها کیلومتر آنسوتر است؛ کسانی که بعدا این سخنرانیها را در ایکس، اینستاگرام، تیکتاک یا فیسبوک تماشا میکنند.
در حالی که صحن پارلمان بیش از پیش به استودیوی ضبط ویدئو شباهت پیدا کرده و نه تالار مناظره، روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، برای بازنگری گسترده در شیوه برگزاری نشستهای علنی فشار آورده است.
هدف این است که مناظرهها پویاتر شود و ردیفهای صندلی خالی کمتر دیده شود. به گفته یکی از مقامهای اتحادیه اروپا، متسولا معتقد است تصاویر صندلیهای کمجمعیت ادعای پارلمان مبنی بر این که مرکز دموکراسی اروپا است را زیر سوال میبرد.
پس از اجرای آزمایشی در نشستهای علنی ژوئن و ژوئیه، مجموعهای از اصلاحات آییننامهای از سپتامبر به روال عادی پارلمان تبدیل میشود.
این طرح ماههاست مطرح است و یک هدف اصلی دارد: نگهداشتن نمایندگان در صحن در طول نشستهای چهارروزه، تشویق به تبادل نظر واقعی و تبدیل سلسلهای از سخنرانیهای جداگانه به بحثهای سیاسی واقعی.
قوانین جدید برای نشستهای علنی
در این اصلاحات، زمان عامل تعیینکننده است.
در نظام فعلی، مناظرهها اغلب از زمانبندی تعیینشده فراتر میروند و دستور کار روز را تا ساعات پایانی شب میکشانند و همین باعث کاهش حضور میشود. در نتیجه، پروندههای حساس سیاسی گاهی در برابر صندلیهای تقریبا خالی بررسی میشوند و فقط سخنرانان از پیش ثبتنامکرده در صحن میمانند.
در قوانین جدید، برای پایان نشستهای علنی زمانهای ثابت تعیین میشود تا جدول زمانی قابل پیشبینیتری به وجود آید و به شبهای طولانی که سالها ویژگی هفتههای استراسبورگ بود پایان داده شود.
در آزمایشهای پیشرو در سپتامبر، پایان نشستها برای دوشنبه ساعت ۲۰:۳۰، برای سهشنبه و چهارشنبه ساعت ۱۹ و برای پنجشنبه ساعت ۱۶ تعیین شده است.
سخنگوی رئیس پارلمان اروپا به یورونیوز گفت: «اگر موضوع جدیدی به دستور کار اضافه شود، باید موضوع دیگری از آن حذف شود.» طبق مقررات فعلی، بحثهای جدید به برنامهای که از پیش هم شلوغ است افزوده میشود.
این اصلاحات یکی از اصلیترین دلایل غیبت نمایندگان از مناظرهها را هم هدف گرفته است. جلسات گروههای سیاسی و دیگر فعالیتهای پارلمانی مانند مذاکرات با کشورهای عضو دیگر همزمان با نشست علنی برگزار نخواهد شد.
این جلسات برای نمایندگان بسیار مهم است چون تصمیمهای واقعی در آنجا گرفته میشود. برگزاری آنها بیرون از ساعت مناظرهها باید حضور در صحن علنی را کمهزینهتر و البته مفیدتر کند.
فهرست سخنرانان هم تغییر میکند. در برخی مناظرههای مهم، نمایندگان دیگر دقیقا نخواهند دانست چه زمانی نوبت صحبتشان میرسد. به این ترتیب، به جای این که بیرون صحن منتظر نزدیک شدن نوبتشان بمانند، انگیزه بیشتری خواهند داشت که در صحن بمانند و بحث را دنبال کنند.
اما پر کردن صندلیها فقط بخشی از چالش است. هدف بزرگتر این است که تبادل نظرها از حالت از پیش نوشتهشده خارج شود و خودجوشتر باشد.
بسیاری از اوقات نمایندگان نطقهای خود را نه برای همکارانی که چند متر آنسوتر نشستهاند، بلکه برای رایدهندگان در کشور خود مینویسند. مداخلات آنها بیش از پیش با هدف تولید کلیپهای کوتاه برای شبکههای اجتماعی و رسانههای ملی انجام میشود، نه برای قانع کردن همقطاران در پارلمان.
قوانین جدید میخواهد این الگو را تغییر دهد. نمایندگان میتوانند هرگاه یکی از همکاران به طور مستقیم به آنها اشاره کرد، بلافاصله توضیح شخصی بدهند. پارلمان همچنین میخواهد از «کارتهای آبی» بهتر استفاده شود؛ روندی که به اعضا اجازه میدهد بلافاصله پس از یک مداخله، از سخنران سوال بپرسند.
تعامل با کمیسرهای اروپایی نیز مستقیمتر خواهد شد. در قالب فعلی، مناظرهها اغلب گسسته به نظر میرسند؛ کمیسرها در آغاز و پایان جلسه بیانیههایی میخوانند که به ندرت به نکات مطرحشده از سوی نمایندگان پاسخ میدهد.
در قالب جدید، کمیسرها در طول مناظره چند بار مداخله خواهند کرد و مستقیما به استدلالهای نمایندگان پاسخ خواهند داد. در هر نشست علنی همچنین یک مناظره اختصاصی نظارتی با کمیسیون برگزار میشود که در قالب «زمان سوال» شبیه به آنچه در چند پارلمان ملی وجود دارد طراحی شده است.
واکنشهای متفاوت نمایندگان
متسولا میخواهد این تغییرات به بخشی دائمی از نشستهای علنی آینده تبدیل شود. اما طبق آییننامه، روسای گروههای سیاسی باید پیش از هر نشست دستور کار را تصویب کنند؛ به این معنا که اجرای اصلاحات در نهایت به تداوم حمایت سیاسی بستگی دارد.
نخستین آزمون در سپتامبر خواهد بود، زمانی که روسای گروهها پس از ارزیابی آزمایشیهای ژوئن و ژوئیه تصمیم میگیرند آیا دستور کار اصلاحشده را بپذیرند یا نه. به گفته دفتر متسولا، چنین تصمیمی نشان خواهد داد که قالب جدید به اندازه کافی حمایت به دست آورده تا دائمی شود.
با این حال همه متقاعد نشدهاند.
بری اندروز، نماینده ایرلندی از گروه «رنویو اروپا»، تردید دارد که پرتر شدن صندلیها کارکرد پارلمان را بهتر کند.
او به یورونیوز گفت: «بخش عمده کار قانونگذاری در کمیسیونها انجام میشود؛ جایی که آن هم اغلب خالی از نمایندگان است. اگر هدف بهبود کارایی کلی پارلمان باشد، تمرکز بر صحن علنی پاسخ نادرستی است.»
او گفت: «گاهی فقط ۱۰ نماینده دور و برم هستند که هنگام صحبت من به تلفنشان نگاه میکنند. اگر به جای ۱۰ نفر، ۳۰ نماینده باشند که به تلفنشان خیره شدهاند، فکر نمیکنم تفاوت زیادی ایجاد شود.»
او همچنین معتقد است عقببردن زمان جلسات کمیسیونها به روزهای پایانی هفته استراسبورگ، برای جلوگیری از تداخل با صحن علنی، میتواند باعث کاهش حضور در کمیسیونها شود.
با این همه، اندروز با برخی بخشهای بسته اصلاحی موافق است؛ بهویژه تبادل نظر تعاملیتر با کمیسرها و این تصمیم که در برخی مناظرهها زمان دقیق سخنرانی از پیش اعلام نشود.
او گفت: «این کار نمایندگان را وادار میکند واقعا گوش بدهند.»
حضور نمایندگان در نشستهای آزمایشی ژوئن و ژوئیه را هنوز به سختی میتوان سنجید، چون نمایندگان معمولا برای رایگیری وارد صحن میشوند و بلافاصله بعد از آن بیرون میروند.
بنهدتا اسکودری، نماینده ایتالیایی گروه سبزها/ائتلاف آزاد اروپا، به یورونیوز گفت: «با این حال، برداشت کلی این است که مناظرهها همچنان در برابر صندلیهای بسیاری خالی برگزار شد.»
او گفت: «ایده تعاملیتر کردن مناظرهها مثبت است»، در عین حال هشدار داد که در همان نشست گذشته یک مشکل بالقوه را مشاهده کرده است.
او گفت: «از سازوکار کارت آبی اغلب توسط نمایندگانی با گرایشهای مشابه در گروههای سیاسی مختلف سوءاستفاده میشود؛ آنها برای به دست آوردن زمان سخنرانی اضافی، از یکدیگر سوالهای بیخطر میپرسند.» او با این مثال یکی از واقعیتهای قدیمی پارلمان را یادآوری کرد: هرجا قانونی هست، معمولا راه گریزی هم وجود دارد.
از سپتامبر، ممکن است نشستهای علنی پرتحرکتر و پرجمعیتتر شود. با این حال، معدود کسانی در داخل پارلمان انتظار یک تحول انقلابی دارند. هیچ اصلاح آییننامهای نمیتواند یک واقعیت بنیادی را تغییر دهد: برای بیشتر سیاستمداران، مخاطب اصلی دیگر در صحن پارلمان نمینشیند.