این طرح در برنامههای دولت تا سال ۲۰۳۰ قرار دارد. برای رسمیشدن زبان پرتغالی در سازمان ملل چه پیشنیازهایی لازم است؟
امروز روز جهانی زبان پرتغالی گرامی داشته میشود؛ روزی که در سال ۲۰۰۹ از سوی جامعه کشورهای پرتغالیزبان (CPLP) بنیانگذاری و در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۹ از طرف یونسکو رسمیت یافت. این زبان تنها زبانی است که با وجود رسمی نبودن در سازمان ملل متحد، چنین به رسمیت شناختنی را دریافت کرده است.
آگهی
آگهی
پرتغالی زبان رسمی نه کشور است: آنگولا، برزیل، کیپ ورده، گینه بیسائو، گینه استوایی، موزامبیک، پرتغال، سائوتومه و پرنسیپ و تیمور شرقی و همچنین زبان رسمی در منطقه اداری ویژه ماکائو به شمار میرود.
بر اساس برآوردهای سازمان ملل متحد، این زبان در پنج قاره بیش از ۲۶۵ میلیون گویشور دارد و پیشبینی میشود که در سال ۲۰۵۰ این رقم به حدود ۴۰۰ میلیون نفر برسد و در سال ۲۱۰۰ از ۵۰۰ میلیون نفر فراتر رود.
این ارقام زبان پرتغالی را به چهارمین زبان پرگویشور جهان تبدیل کرده است. با این حال، تعداد گویشوران به تنهایی برای اینکه پرتغالی به زبان رسمی سازمان ملل بدل شود کافی نیست.
فلوربلا پاریبا، رئیس شورای مدیریتی «کموئیش ـ موسسه همکاری و زبان»، در گفتوگو با یورونیوز میگوید: «کسب جایگاه زبان رسمی، نوعی مهر به رسمیت شناختن است» و این زبان را «در جایگاهی برابر با شش زبان رسمی دیگر» قرار میدهد.
در حال حاضر زبانهای رسمی سازمان ملل انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی، روسی، عربی و چینی است.
چنین به رسمیت شناختنی میتواند خود را در قالب افزایش علاقه به کشورهایی با زبان رسمی پرتغالی نیز نشان دهد و این کشورها را منتفع کند.
پرتغالی زبان رسمی و/یا کاری در ۳۲ سازمان بینالمللی است؛ از جمله مرکوسور، کمیسیون اقتصادی آمریکای لاتین و حوزه کارائیب (CEPAL)، اتحادیه آفریقا، اتحادیه اروپا (UE)، CPLP و سازمان جهانی بهداشت (OMS). به گفته رئیس «کموئیش ـ موسسه همکاری و زبان»، این به رسمیت شناختن «نتیجه طبیعی این مسیر» خواهد بود.
این موضوع جدید نیست و دستکم در یک دهه اخیر جاهطلبی برای رسمی شدن زبان پرتغالی در سازمان ملل قوت گرفته است.
در یکم نوامبر ۲۰۱۶ در برازیلیا و در جریان یازدهمین اجلاس سران CPLP، پیشنهادی برای اینکه پرتغالی به عنوان زبان رسمی سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شود به تصویب رسید.
سال بعد در نیویورک و در هفتاد و دومین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، آنتونیو کوستا، نخستوزیر وقت پرتغال، خطاب به دبیرکل سازمان ملل متحد، آنتونیو گوترش، گفت: «تا میانههای این قرن، زبان پرتغالی باید نزدیک به ۴۰۰ میلیون گویشور داشته باشد؛ امری که ارتقای آن به زبان رسمی در نهادهای مختلف بینالمللی را توجیه کرده است.»
آنتونیو کوستا در همان مجمع گفت: «پذیرش زبان پرتغالی به عنوان زبان رسمی سازمان ملل متحد همچنان آرمانی مشترک برای کشورهای عضو CPLP است.»
در برنامه دولت کنونی نیز یکی از اهداف وزارت امور خارجه، حمایت از تدوین و اجرای راهبردی هماهنگ با CPLP است تا زبان پرتغالی تا سال ۲۰۳۰ به عنوان زبان رسمی سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شود.
فلوربلا پاریبا میگوید: «من این هدف را مفید میدانم و فکر میکنم همه ما تلاش خواهیم کرد تا تحقق آن ممکن شود.»
او تاکید میکند که این هدف فقط به پرتغال یا کشورهای دارای زبان رسمی پرتغالی وابسته نیست و میافزاید: «این هدف باید مشوقی باشد تا ما، به شکلی هماهنگ و همگرا، همه کشورهای پرتغالیزبان و همه کسانی که زبان پرتغالی را دوست دارند و برای آن ارزش قائلاند، با هم کار کنیم.» به گفته او، به همین دلیل شراکتهایی که شکل میگیرد برای دستیابی به این هدف اهمیت دارد.
افزایش علاقه جهانی به زبان و فرهنگ پرتغالی
علاوه بر اراده سیاسی، برای اینکه پرتغالی به زبان رسمی سازمان ملل متحد تبدیل شود، باید مسائل دیپلماتیک، لجستیکی و مالی متعددی نیز حل شود.
ترجمه همه اسناد رسمی سازمان ملل به زبان پرتغالی و همچنین نیاز به منابع انسانی جدید، تلاشی چشمگیر خواهد بود که رقم رسمی برای آن اعلام نشده اما اغلب در حد چندین میلیون یورو در سال برآورد میشود.
با وجود این، فلوربلا پاریبا معتقد است که پرتغالی این مزیت را دارد که «زبانی در حال رشد» است.
او توضیح میدهد: «چشمانداز جمعیتی ما بسیار قابل توجه است. این زبان هم از نظر تعداد گویشوران و هم به دلیل علاقه روزافزون غیرگویشوران و نیز حضورش در شبکههای اجتماعی، زبانی در حال گسترش است.»
بر پایه دادههای سازمان ملل، پرتغالی پنجمین زبان پرکاربرد در اینترنت است؛ با نرخ رشدی نزدیک به ۲۰۰۰ درصد بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۷ و بر اساس دادههای ارائهشده از سوی «کموئیش ـ موسسه همکاری و زبان» جزو سومین تا چهارمین زبان پرکاربرد در فیسبوک به شمار میرود.
این موسسه در کنار ماموریتهای دیگر خود میکوشد حضور زبان پرتغالی را در جهان تضمین کند؛ نه فقط در میان جوامع پرتغالی، بلکه در دانشگاهها و سازمانهای بینالمللی، از راه آموزش حضوری و آنلاین. این تلاش همه سطوح آموزشی را در بر میگیرد و شامل پژوهشهای آکادمیک نیز میشود.
رئیس موسسه توضیح میدهد: «ما در شبکه رسمی ۳۲۵ جایگاه داریم، یعنی ۳۲۵ معلم، و در شبکه حمایتشده ۶۵۱ نفر.»
او برمیشمارد: «در آلمان در سال تحصیلی جاری ۳۵ معلم داریم؛ در فرانسه ۱۰۷؛ در سوئیس ۶۶؛ در بریتانیا که رشد هم داشته ۳۰؛ در اسپانیا ۲۲؛ در آندورا ۳؛ در بلژیک ۵؛ در هلند ۳ و در لوکزامبورگ ۲۹ نفر.»
فلوربلا پاریبا تاکید میکند که تمرکز اصلی در اروپا است، اما در آفریقا نیز سرمایهگذاری شده است؛ با شبکهای شامل ۲۵ معلم در کشورهایی که عضو CPLP نیستند. او میگوید: «در آفریقای جنوبی ۱۹، در نامیبیا ۳، در اسواتینی ۱ و در زیمبابوه ۲ معلم داریم.»
در ونزوئلا، ایالات متحده، کانادا و استرالیا نیز صدها دوره آموزش پرتغالی با دهها هزار دانشجو برگزار میشود که بازتابدهنده علاقه رو به رشد جهانی به زبان و فرهنگ پرتغالی است.
او توضیح میدهد: «انگیزه یادگیری همیشه پیوند خانوادگی نیست. در بسیاری موارد به ارتقای حرفهای مربوط میشود. در دانشگاههای چین تقاضای فزایندهای وجود دارد که احتمالا ریشه در علاقه اقتصادی هم دارد. افرادی که برای کار به کشورهای پرتغالیزبان میروند، مانند دیپلماتها، پزشکان یا کارکنان سازمانهای بینالمللی، به دنبال یادگیری پرتغالی هستند.»
به این ترتیب، هرچند تعداد گویشوران تعیینکننده نیست، اما عاملی مهم برای به رسمیت شناخته شدن این زبان در سازمان ملل به شمار میرود. رئیس موسسه کموئیش میگوید: «فکر میکنم بسیار مهم است که ما واقعیتهایی در دست داشته باشیم که ادعایمان را تقویت کند و بتوانیم این آمارها را نشان دهیم، زیرا بیانگر علاقهای است که پرتغال به این زبان دارد.»
فقط زبان نیست؛ CPLP به عنوان یک بازیگر جهانی
علاوه بر زبان و فرهنگ، عامل اقتصادی نیز برای تقویت این جاهطلبی تعیینکننده است.
به گفته صندوق بینالمللی پول، اقتصادهای عضو CPLP حدود ۳٫۶ درصد از ثروت جهانی را شامل میشود؛ در مجموع تقریبی ۲٫۷ تریلیون یورو. اگر این کشورها یک کشور واحد به شمار میآمدند، در مجموع یکی از سه اقتصاد بزرگ جهان بودند.
فلوربلا پاریبا میگوید: «در حوزههای بیشماری ما بازیگری مهم هستیم؛ برای نمونه همه کشورهای CPLP خطوط ساحلی گستردهای دارند که برای تجارت بینالمللی اهمیت راهبردی دارد.»
کشورهای پرتغالیزبان بخش قابل توجهی از فلاتهای قارهای جهان را در اختیار دارند و همچنین از ذخایر مهم آب شیرین و سرزمینهای پهناور برخوردارند.
او تاکید میکند: «پرتغال در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر برجسته است، اما تولیدکنندگان بزرگ نفت، مانند برزیل و آنگولا، و تولیدکننده بزرگ گاز، یعنی موزامبیک، نیز در میان کشورهای پرتغالیزبان حضور دارند.»
گرچه رکن اقتصادی این جامعه هنوز در حال توسعه است، اما «هدف مشترک تقویت مبادلات تجاری و سرمایهگذاری میان کشورهای عضو CPLP» وجود دارد که میتواند به ادغام هرچه بیشتر منجر شود.
هر کشور دارای پیوندهای منطقهای راهبردی است که یک مزیت اضافی به شمار میرود و زبان پرتغالی به عنوان عنصر پیونددهنده، روابط اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیک را تسهیل میکند.
او در پایان میگوید: «این زبان سرمایهای بسیار ارزشمند برای نزدیکتر شدن کشورها به یکدیگر است و در عین حال انگیزهای برای یادگیری پرتغالی، اغلب به دلایل حرفهای مرتبط با تجارت، به شمار میرود.»
فعلا این هدف باز است و بر زبانی در حال گسترش و بر جامعهای تکیه دارد که میکوشد جایگاه خود را در زمینه بینالمللیِ به سرعت در حال رشد و دگرگونی تثبیت کند.