در اول مارس، یک پهپاد «شاهد» ساخت ایران که از لبنان به پرواز درآمده بود، پایگاه هوایی بریتانیا در آکروتیریِ قبرس را هدف قرار داد و بهطور غیرمنتظرهای دامنهی جنگ خاورمیانه را به اروپا نزدیکتر کرد. این گزارش تنشهایی را واکاوی میکند که نزدیکترین مرز اتحادیهی اروپا با این درگیری را شکل میدهند.
قبرس که مدتها کشوری باثبات تلقی میشد، اکنون بهعنوان یک خط مقدم راهبردی در حال ظهور است؛ کشوری که در میانه تنشهای منطقهای، رقابت قدرتهای جهانی و شکاف حلنشده در شمال و جنوب خود گرفتار شده است.
آگهی
آگهی
زندگی در مجاورت یک پایگاه نظامی
مناطق موسوم به پایگاههای حاکمیتی بریتانیا در آکروتیری و دِکلیا حدود ۳درصد از قلمرو جمهوری قبرس را در بخش جنوبی این جزیره در بر میگیرند. این مناطق بسیار فراتر از مرزهای پایگاهها گسترش یافته و حدود ۶۰درصد از محدودهی شهرداری کوریون را در بر میگیرند؛ شهری با حدود ۴۰هزار نفر جمعیت.
در روستای آکروتیری، که درست بیرون از این پایگاه قرار دارد، ساکنان به حضور دائمی جنگندهها و گشتها عادت کردهاند و حدود یکسوم جمعیت در این پایگاه مشغول به کارند.
پس از اصابت پهپاد، سردرگمی در منطقه حاکم شد.
معاون شهردار آکروتیری، یورگوس کنستانتینو، گفت: «آژیرها به صدا درآمدند، اما دستورالعمل مشخصی وجود نداشت.» دستور تخلیه تازه روز بعد صادر شد. حدود ۱۰۰۰ نفر بهطور موقت مجبور به ترک محل سکونت خود شدند و به خانهی بستگان، هتلها و صومعهای در نزدیکی پناه بردند.
این حادثه یک خلأ حقوقی را آشکار کرد: مقامات قبرس حق اعمال هیچگونه قدرت و نظارتی بر مناطق پایگاههای حاکمیتی بریتانیا ندارند و همین موضوع توان آنها را برای اقدام در شرایط اضطراری محدود میکند.
دارایی راهبردی یا تهدیدی فزاینده؟
این پایگاهها مدتهاست یکی از مسائل حساس در قبرس به شمار میرفتهاند. این مناطق پس از استقلال جزیره در سال ۱۹۶۰ در اختیار بریتانیا باقی ماندند و از سوی برخی میراثی از دوران استعمار تلقی میشوند.
دولت راستگرای قبرس در پی حمله پهپادی، آینده این پایگاهها را زیر سؤال برده است؛ موضوعی که مدتهاست یکی از عوامل اصلی تنش سیاسی در این کشور محسوب میشود.
پانتلیس یورگیو، شهردار کورِیون، گفت: «از نگاه بسیاری از مردم، این پایگاه در حال تبدیلشدن به تهدید است. ما به شفافیت دربارهی اینکه چه نهادی مسئول است نیاز داریم، بهویژه در زمینهی حفاظت مدنی.»
قبرس که درحالحاضر ریاست دورهای شورای اتحادیهی اروپا را برعهده دارد، عضو ناتو نیست و برای دفاع خود به متحدان اروپایی و بریتانیا متکی است.. در پی این حمله، چند کشور اروپایی از جمله یونان تجهیزات نظامی به منطقه اعزام کردند، در حالیکه بریتانیا اجازه داد ایالات متحده از پایگاههایش برای «عملیات دفاعی» استفاده کند.
صنعت گردشگری در میانهی آتش درگیریها گرفتار شده است
با وجود نگرانیهای امنیتی، مقامات سعی دارند فضای آرامش را حفظ و القا کنند. گردشگری، که حدود ۱۲ درصد از تولید ناخالص داخلی قبرس را به خود اختصاص میدهد، همچنان در اولویت قرار دارد.
نمایندگان صنعت گردشگری این حادثه را کماهمیت جلوه دادهاند، با این حال پیامدهای آن فوری و محسوس بود. در ماه مارس، و درست همزمان با آغاز فصل گردشگری، رزرو هتلها حدود ۴۰ درصد کاهش پیدا کرد.
مقامات بر این باورند که پیامدهای بلندمدت این موضوع به روند تحول درگیری وابسته خواهد بود.
جزیرهای دوپاره و در معرض فشار
بحران خاورمیانه اکنون در شکاف سیاسی دیرپای قبرس نیز بازتاب یافته است.
این جزیره از سال ۱۹۷۴ به دو بخش تقسیم شده است: جمهوری قبرس که بهطور بینالمللی به رسمیت شناخته میشود، و «جمهوری ترک قبرس شمالی» که خودخوانده است و فقط ترکیه آن را به رسمیت میشناسد. تحرکات نظامی در هر دو سوی جزیره افزایش یافته است، بهگونهای که ترکیه پس از استقرار نیروهای اروپایی در جنوب، حضور خود را در شمال تقویت کرده است.
تحلیلگران هشدار میدهند که بحران خاورمیانه ممکن است شکافها را تشدید کند و روند تلاشها برای اتحاد مجدد را بیش از پیش به تعویق بیندازد.
قبرس و پیامدهای این درگیری
در حال حاضر، زندگی روزمره تا حد زیادی مانند گذشته ادامه دارد. اما در لایههای زیرین، از منظر سیاسی و اقتصادی و اجتماعی، این جنگ در حال دگرگونکردن ساختار جزیره است.
قبرس از نظر جغرافیایی همچنان از خطوط مقدم دور است، اما بهطور فزایندهای در معرض پیامدهای آن قرار دارد. دیگر مسئله این نیست که آیا این درگیری بر جزیره اثر میگذارد، بلکه میزان و گسترهی این اثرات مطرح است.