پژوهشگران در لابهلای صفحات نسخههای خطی قرون میانه، رد دیانای ویروسی مرگبار در گوسفندان را یافتهاند که به هزاران سال پیش برمیگردد.
در قرون وسطی، بیشتر متون روی پوست گوسفند، بز و گاو نوشته میشد؛ مادهای که به عنوان سطح نوشتاری استفاده میشد و به آن «پرگامنت» گفته میشود.
آگهی
آگهی
پژوهشگران در شماری از نسخههای خطی مشهور و کهن اروپایی سرنخهایی از تاریخ ویروس مرگبار آبله گوسفندی پیدا کردهاند؛ بیماری ویروسی گوسفندان که باعث تب، ضایعات پوستی و مرگ میشود. چنین ردپاهایی میتواند به دانشمندان کمک کند تا بفهمند پاتوژنها چگونه تکامل یافتهاند و چه تاثیری بر جوامع گذشته گذاشتهاند.
یک تیم بینالمللی از متخصصان ژنتیک، تاریخدانان، ویروسشناسان، شیمیدانان پروتئین و مرمتگران، به سرپرستی دانشمندان کالج دانشگاهی دوبلین، دیانای را از پوستهایی که برای ساخت این اسناد چندصدساله استفاده شده بود استخراج کرده است.
لوییس لوته، نویسنده اصلی این پژوهش، میگوید: «ثبت دیانایهای دیرینه پاتوژنها درک ما از بیماریهای عفونی در گذشته را کاملا دگرگون کرده است و ما در اینجا نشان میدهیم که پرگامنت میتواند دیانای پاتوژنهای حیوانی را نیز حفظ کند.»
از جمله آثار بررسیشده، انجیلهای یورک با قدمتی حدود هزار سال بود؛ یکی از نفیسترین نسخههای تذهیبشدهِ بازمانده از دوره متاخر آنگلوساکسون. همچنین متون قدیمیتری مانند «واژهنامه کورپوس» در کالج کورپوس کریستی کمبریج که به عنوان یکی از نخستین فرهنگهای انگلیسی شناخته میشود، مطالعه شد. دیگر متون قرون وسطایی بررسیشده از نقاط مختلف بریتانیا و اروپای قارهای به دست آمده بود.
پژوهشگران میگویند: «این احتمال وجود دارد که آرشیوها و کتابخانههای سراسر جهان نیز نشانههای ژنتیکیِ شیوع بیماریهای حیوانی در گذشته را در خود حفظ کرده باشند.»
آبله گوسفندی بیماریای بسیار واگیردار است که به سرعت گسترش مییابد و میتواند در مدت کوتاهی بخش بزرگی از یک گله را درگیر کند. این بیماری به دلیل کاهش تولید شیر، افت کیفیت پوست و پشم و محدودیتهای تجاری میتواند زیان چشمگیری به اقتصاد وارد کند. هیچ شواهدی در دست نیست که نشان دهد آبله گوسفندی میتواند انسان را آلوده کند.
نتایج این پژوهش که در نشریه Science Advances (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شده، نشان میدهد که در برخی موارد، چندین صفحه از یک نسخه خطی حاوی دیانای ویروس آبله گوسفندی بوده است؛ موضوعی که نشان میدهد برای تولید این صفحات از حیوانات آلوده استفاده شده است.
پژوهشگران دیانای بهدستآمده از این نسخههای خطی را با نمونههای قدیمیتری از دندانهای گوسفند متعلق به عصر برنز ترکیب کردند و دریافتند این بیماری دستکم ۳۷۰۰ سال است که دامها را تهدید میکند.
لوته افزود: «ژنومهای باستانی به ما کمک میکند بفهمیم پاتوژنهایی که امروز ما را تحت تاثیر قرار میدهند چگونه تکامل یافتهاند. ما دریافتیم که بر خلاف ویروس آبله انسانی، ژنوم ویروس آبله گوسفندی در چند هزار سال گذشته بسیار پایدار بوده است.»
او گفت: «این موضوع ممکن است به آن معنا باشد که تغییرات ژنتیکی پیش از این دوره نقشی بسیار مهم در نحوه تکامل ویروس آبله گوسفندی برای آلوده کردن میزبانش داشته است؛ نکتهای که میتواند در آینده به ما برای مقابله با این پاتوژن کمک کند.»