دانشمندان در حال بررسی سازوکارهای سیستم ایمنی خفاشها هستند تا دریابند این سازوکارها چه نکاتی درباره طول عمر انسان میتواند آشکار کند.
خفاشها نسبت به جثهشان در میان پستانداران طولانیترین عمر را دارند و توانایی سازگار شدن با ویروسها و تقویت دستگاه ایمنی بدن خود را دارند. دانشمندان اکنون میکوشند ببینند انسانها چه چیزهایی میتوانند از توانایی خفاشها در مقاومت در برابر ویروسها و حتی پیشگیری از سرطان بیاموزند.
آگهی
آگهی
یک مطالعه (منبع به زبان انگلیسی) جدید که در نشریه نیچر منتشر شده بررسی کرده که این جانوران درباره طول عمر و مقابله با بیماری چه چیزهایی میتوانند به ما بیاموزند. یافتهها نشان میدهد توانایی خفاشها در کند کردن روند پیری و تحمل ویروسها بهطور ژنتیکی بههم پیوند خورده است و نشان میدهد همان «ترفندهای» زیستی آنها را هم از عفونتها و هم از فرسودگی ناشی از کهنسالی محافظت میکند.
خوان مانوئل وازکز، نویسنده این پژوهش در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، گفت: «خفاشها به ظرفیتی شگفتانگیز برای سازگاری بدنی، توان خارقالعادهای برای مقابله با بیماری و توان خیرهکنندهای برای پیشگیری از سرطان تکامل یافتهاند.»
او افزود: «این یعنی با فهمیدن اینکه خفاشها چگونه برای انجام همه کارهایی که دیگر پستانداران نمیتوانند انجام دهند تکامل یافتهاند، میتوانیم راههای کاملا جدید و غیرمنتظرهای برای مواجهه با عوامل معمول ایجادکننده بیماریهای انسانی پیدا کنیم.»
برای انجام این پژوهش، وازکز سفر کرد تا گونههای مختلف خفاش را بهدام اندازد، از آنها نمونهبرداری بافتی کند و دوباره آزادشان کند. او اکنون کشتهای سلولی ۲۵۹ خفاش را در اختیار دارد که نماینده ۳۲ گونهاند.
تمرکز او بر خفاشهای مربوط به سرده Myotis بود؛ گروهی که به داشتن افراطیترین سازگاریها برای طول عمر و مقاومت در برابر بیماری در میان پستانداران شناخته میشود. در این گروه، گونه Myotis brandtii (خفاش برانت) میتواند تا ۴۲ سال عمر کند.
خفاشها چگونه در برابر پیری و سرطان مقاومت میکنند
پژوهشگران با تهیه نقشههای ژنتیکی باکیفیت برای هشت گونه مختلف، ترفندهای زیستی مشخصی را شناسایی کردند که این جانوران برای زنده ماندن بهکار میگیرند.
یکی از مهمترین یافتهها این است که خفاشهای بلندعمر راههایی برای پیشگیری از سرطان تکامل دادهاند. برای نمونه، خفاش کوچک قهوهای (Myotis lucifugus) توان تقویتشدهای برای پاکسازی سلولهای آسیبدیده پیش از آنکه بتوانند آسیبی برسانند دارد.
نمونهای از این سازوکار عامل ایمنی خاصی بهنام PKR است؛ زیرا بیشتر گونههای Myotis نسخههای اضافی این ژن را تکامل دادهاند تا بتوانند با طیف گستردهتری از ویروسها مقابله کنند.
شیوهای متفاوت برای مقابله با ویروسها
خفاشها نقش مخزن زئونوز را ایفا میکنند؛ جانورانی که میتوانند ویروسهای خطرناک برای انسان را بدون آنکه خود بیمار شوند حمل کنند. توانایی آنها در انجام این کار حاصل راهبرد تکاملی ویژهای بهنام «تحمل ویروسی» است.
این پژوهش نشان داد در حالیکه بیشتر پستانداران با اتکا به «مقاومت» و تلاش برای حذف عامل بیماریزا با ویروسها میجنگند، خفاشها سطح بالایی از تحمل ویروسی را تکامل دادهاند.
آنها سازوکارهایی برای مهار التهاب زیانبار و فشار سلولیای ایجاد کردهاند که معمولا سایر پستانداران را از پا درمیآورد و همین به ویروس اجازه میدهد در بدنشان باقی بماند.
در مورد ویروسهای RNA ـ که مسئول شیوعهایی در انسان مانند همهگیری کووید ۱۹ هستند ـ خفاشها تمایل دارند تعداد ژنهای ایمنی خود را تغییر دهند و نسخههای اضافی آنها را تکامل دهند تا سپر دفاعیشان گستردهتر شود.
این یافتهها برای بیماریهای انسانی چه معنایی دارد
پژوهشگران گفتند: «از آنجا که خفاشها برای مشکلاتی مانند سرطان و فرسودگی سلولی راهحلهای طبیعی پیدا کردهاند، نقشه راهی برای فهم اینکه چگونه میتوان همین فرایندها را در انسان مدیریت کرد در اختیار ما میگذارند.»
وازکز گفت: «خفاشها طوری تکامل یافتهاند که مدتهای طولانی بدون ابتلا به بیماری زندگی کنند و این نشان میدهد لازم نیست بیماریهای ناشی از پیری و بیماریهای عفونی را لزوما حوزههایی کاملا جدا از هم در نظر بگیریم.»
او توضیح داد: «میتوانیم به این خفاشها نگاه کنیم و سعی کنیم بفهمیم همانطور که میتوان سامانه ایمنی را برای مقابله با ویروسها تقویت کرد، شاید بتوان سامانه ایمنی را طوری تقویت کرد که در دوران سالمندی افت نکند.»
او افزود: «یا شاید خفاشها بتوانند به ما کمک کنند راههایی برای مقابله با تومورها پیدا کنیم تا سامانه ایمنیمان خسته نشود و این به ما کمک کند با دیگر فشارهای زندگی هم کنار بیاییم و ذخیره ایمنی بدن را فرسوده نکنیم.»