ماهیهای دلقک به شدت قلمروطلباند و برای مشخص کردن رتبه اجتماعی خود از نقشونگارهای رنگی و اندازه بدنشان استفاده میکنند.
لباس پوشیدن برای این که بزرگتر به نظر برسند، بخشی از گذار نوجوانی است، اما انسانها تنها موجوداتی نیستند که چنین میکنند.
آگهی
آگهی
پژوهشها نشان دادهاند نوزادان ماهی دلقک وقتی در میان ماهیهای مسنتر هستند، نوار عمودی سفید اضافه خود را در سن پایینتری از دست میدهند.
پژوهش تازهای از موسسه علوم و فناوری اوکیناوا (OIST) نشان میدهد ماهیان جوان شقایقزی گوجهای در جهانی به شدت سلسلهمراتبی چگونه به تاثیرهای اجتماعی واکنش نشان میدهند.
نوارهای بدن ماهی دلقک نشانه جایگاه در سلسلهمراتباند
درون شقایقهای دریایی میزبان، این گونه معمولا فقط یک جفت مولد را میپذیرد و ماهیهای جوانتر و زیردست را میتوان بهراحتی از روی جثه کوچکتر و یک یا دو نوار عمودی سفید اضافه تشخیص داد.
دکتر لوری میچل، نویسنده اصلی این پژوهش که در نشریه PLOS Biology (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شده است، توضیح میدهد: «پیشتر نشان دادهایم که ماهیان شقایقزی نوارها را میشمارند تا یکدیگر را بشناسند، بنابراین میدانیم این نوارها، یعنی همان خطوط عمودی سفید مشخصه ماهی دلقک، برای برقراری ارتباط حیاتی هستند.»
در حدود یکسوم از گونههای ماهی شقایقزی این نوارها در جریان گذار به بزرگسالی از بین میروند. این وضعیت بیشتر در گونههایی دیده میشود که در گروههای کوچکتر زندگی میکنند، احتمالا چون اختلاف اندازه در سلسلهمراتب در آنها شدیدتر است و در نتیجه درگیریها خطرناکتر میشود، بنابراین نشانههای بصری جایگاه اجتماعی برای بقا اهمیت پیدا میکند.
برای این که بفهمند این تغییر چگونه و چرا رخ میدهد، پژوهشگران با استفاده از دوربین، رفتار ماهیان جوان را در شقایقهایی همراه با ماهیان بالغ در مقایسه با شقایقهای خالی، شقایقهای مصنوعی یا محیط بدون شقایق ثبت کردند.
آنها وقتی دیدند با حضور ماهیهای بالغ، روند از دست دادن نوارها تندتر میشود، با وجود این که نوارهای بیشتر نشانه مرتبه پایینتر است، شگفتزده شدند.
دکتر میچل میگوید: «در ابتدا این نتیجه کاملا خلاف انتظار بود، چون میدانیم نوارهای اضافه برای نشان دادن زیردست بودن به کار میروند.»
چرا ماهیهای دلقک نوارهای خود را از دست میدهند؟
پس از خروج از تخم، ماهیان شقایقزی مدتی کوتاه را در دریا میگذرانند و سپس سرانجام شقایقی را به عنوان خانه پیدا میکنند. پژوهشگران حدس میزنند نوارهای «نوزادی» به آنها کمک میکند بیخطر به نظر برسند و از درگیری با ماهیان بالغ ساکن شقایق پرهیز کنند.
اما پیش از آن که رقبای تازه از راه برسند، ممکن است این ماهیهای جوان مشتاق باشند جایگاه خود را در جامعه جدیدشان تثبیت کنند. پژوهشگران میگویند این میتواند دلیل از دست دادن زودهنگام نوارها باشد.
در شقایقهای دریاییِ بدون سکنه، در مقابل، مشاهده شد که ماهیها نوارهای اضافه خود را مدت بیشتری حفظ میکنند، شاید به عنوان نوعی «بیمه» در برابر بیرون رانده شدن توسط ماهیان بالغ مهاجم.
دکتر میچل میگوید: «این تحقیق به ما کمک میکند بهتر بفهمیم الگوهای رنگی جانوران چگونه تکامل یافتهاند تا از نظر فرایند رشد انعطافپذیر شوند و با شرایط محیطی غیرقابل پیشبینی سازگار شوند.»
او میافزاید: «همچنین سطح تازهای از درک و قدردانی نسبت به این موضوع به دست میدهد که الگوهای رنگی ماهیها چگونه و چرا میتوانند در طول یک عمر شکل بگیرند و تغییر کنند.»
ماهیهای دلقک چگونه نوارهای خود را از دست میدهند؟
نوارهای سفید روی بدن ماهی دلقک از سلولهای ویژه بازتابنده نور به نام ایریدوفور ساخته شدهاند.
پژوهشگران با بررسی این سلولها زیر میکروسکوپ شاهد مرگ گسترده سلولی بودند. دکتر میچل توضیح میدهد: «سلولها کوچک میشوند، غشای آنها چروک میخورد و هستههایشان تکهتکه میشود.»
سپس نوارهای سفید جای خود را به پوست نارنجی مشخصه این ماهیها میدهد.
پروفسور ونسنت لود، همنویسنده این پژوهش، میگوید: «ویژگیهای رنگدانهای مانند همین نوارهای سفید اغلب صرفا به عنوان نشانههای بصری ساده در نظر گرفته میشوند، اما در واقع معنای زیستی عمیقی دارند.»
او ادامه میدهد: «این مطالعه نشان میدهد چگونه میتوان با ترکیب بومشناسی، تکامل، ژنومیک و زیستشناسی تکوینی از توصیف صرف الگوهای رنگی فراتر رفت و فهمید این الگوها در عمل چه کارکردی دارند.»