ایسلند سال گذشته رکورد گرما را تجربه کرد؛ چرا دانشمندان از «یخبندان شدید» می‌گویند

همانند بخش زیادی از اروپا، ایسلند هم در سال 2025 گرمترین سال خود را تجربه کرد، در حالی که گازهای گلخانه ای همچنان به گرم کردن سیاره ادامه میدهند.

آگهی

آگهی

به گفته اداره هواشناسی ایسلند، میانگین دمای سالانه در این کشور در سال گذشته 5.2 درجه سانتیگراد بود. این رقم 1.1 درجه بالاتر از میانگین دوره 1991 تا 2020 است و بالاترین مقداری است که تاکنون ثبت شده است.

دمای هوا در تقریبا همه ماه های سال، به ویژه در بهار، «بسیار بالاتر از حد معمول» بود. در میانه ماه مه موج گرمایی 10 روزه کشور را درنوردید و دما در فرودگاه ایگیلسستادیر به اوج سوزان 26.6 درجه سانتیگراد رسید.

در بیشتر نقاط کشور بارندگی سالانه در 10 سال گذشته کمتر از حد متوسط بوده است، هرچند در بسیاری از مناطق همچنان از میانگین دوره 1991 تا 2020 فراتر میرود. برای هر یک درجه افزایش دمای هوا، جو میتواند حدود 7 درصد رطوبت بیشتری در خود نگه دارد که میتواند به بارش های شدیدتر و سنگین تر منجر شود.

با وجود افزایش دما، دانشمندان نگرانند که گرم شدن زمین در نهایت تاثیر معکوسی در شمال اروپا داشته باشد.

تهدید کند شدن جریان AMOC

نگرانی ها از سرد شدن سریع منطقه به جریان گردش معکوس نصفالنهاری اقیانوس اطلس (AMOC) برمیگردد؛ سامانه ای از جریان های اقیانوسی که آب را در اقیانوس اطلس به گردش درمی آورد و آب گرم را به شمال و آب سرد را به جنوب میبرد.

با بالا رفتن دما، ذوب یخ های قطب شمال سرعت میگیرد و آب حاصل از ذوب یخچال های گرینلند وارد اقیانوس میشود و این روند میتواند جریان کنونی را مختل کند.

دانشمندان هشدار میدهند اگر چنین اتفاقی رخ دهد، ممکن است یک «عصر یخبندان مدرن» سراسر شمال اروپا را فرا بگیرد و کشورهایی مانند ایسلند را وارد دوره ای از سرماهای بی سابقه کند. جریان AMOC پیش از آخرین عصر یخبندان که حدود 12 هزار سال پیش پایان یافت نیز فروپاشیده است.

به همین دلیل بود که شورای امنیت ملی ایسلند در سپتامبر 2025 احتمال فروپاشی AMOC را به طور رسمی یک خطر امنیتی اعلام کرد.

آیا ایسلند به «یک یخچال عظیم واحد» تبدیل میشود؟

یک گزارش جدید که 5 فوریه در وبسایت شورای نوردیک منتشر شده هشدار میدهد که فروپاشی AMOC میتواند «پیامدهای بسیار شدید» در کشورهای نوردیک به همراه داشته باشد که با آنچه از تغییر اقلیم جهانی انتظار میرود متفاوت است و در برخی موارد حتی برخلاف آن است.

مدل های اقلیمی نشان میدهند که دماهای حدی زمستان در ایسلند میتواند تا منفی 45 درجه سانتیگراد پایین بیاید. این وضعیت میتواند باعث شود برای نخستین بار از دوران وایکینگ ها به این سو، یخ دریا کشور را در بر بگیرد.

هیلدیگونور تورستینسون، مدیرکل اداره هواشناسی ایسلند، در گفتگو با واشینگتن پست میگوید: «در آن زمان ایسلند یک یخچال عظیم واحد خواهد بود.»

این البته تنها یکی از سناریوهای ممکن است، اما دانشمندان هشدار میدهند دیگر نمیتوان آن را یک خیال تاریک و اغراق آمیز کنار گذاشت.

الکسی نوملین، استاد پژوهشگر در موسسه هواشناسی فنلاند، میگوید: «جریان AMOC بخش کلیدی سامانه اقلیمی در منطقه نوردیک است. هرچند آینده AMOC نامعلوم است، احتمال تضعیف سریع یا فروپاشی آن خطری است که باید آن را جدی بگیریم.»

چگونه میتوان ایسلند را از یک یخبندان عمیق بیرون کشید؟

این گزارش خواستار «اقدام های قاطع برای کاهش انتشارها» با هدف کربن زدایی و دستیابی به اهداف انتشار خالص منفی است و هشدار میدهد هرچه مدت زمانی که دمای جهانی بیش از 1.5 درجه بالاتر از سطح پیشاصنعتی میماند طولانی تر شود، خطر عبور AMOC از نقطه بحرانی و فروپاشی آن بیشتر خواهد شد.

پژوهشگران همچنین بر ضرورت تامین بودجه بلندمدت بیشتر و ایجاد یک سامانه هشدار زودهنگام برای AMOC تاکید میکنند؛ سامانه ای که «داده های مشاهده ای از زمین را با شبیه سازی های مدلی پیوند میدهد».

این گزارش میگوید: «این سامانه هشدار زودهنگام باید در فرایندهای سیاستگذاری ادغام شود تا امکان تبدیل سریع دانش به عمل را فراهم کند. قانون جدید اقیانوس اتحادیه اروپا امکان هایی برای هماهنگ کردن این تلاش فراهم میکند.»

این مطالعه در پی نامه ای از سوی دانشمندان اقلیم در سال 2024 انجام شد که در آن هشدار داده شده بود خطر فروپاشی AMOC ممکن است پیشتر دست کم گرفته شده باشد.