مواد شیمیایی ماندگار جدید مانند انواع قدیمی در اقیانوس شناسایی نمیشوند و دانشمندان هنوز نمیدانند علت این تفاوت چیست.
غلظت مواد شیمیایی ابدی در نهنگهای پیلوت آتلانتیک شمالی طی سه دهه گذشته بیش از ۶۰ درصد کاهش یافته است.
پژوهشگران هاروارد نمونههای بافت نهنگها از ۱۹۸۶ تا ۲۰۲۳ را تحلیل کردهاند و دریافتهاند که آلودگی به مواد پر و پلیفلوروآلکیل (PFAS) با وجود افزایش تولید جهانی کاهش یافته است.
این خبر در حالی منتشر میشود که اروپا به دنبال شواهدی مبنی بر ارتباط مواجهه مزمن با افزایش خطر برخی سرطانها، کاهش باروری و مشکلات سیستم ایمنی بدن، به مقابله با این مواد ادامه میدهد.
با این حال، آیا این یافتهها جای خوشحالی دارد یا PFASهای جدید صرفاً در جای دیگری انباشته میشوند؟
مواد شیمیایی ابدی چه هستند؟
PFAS گروهی از بیش از ۱۰ هزار ماده شیمیایی مصنوعی هستند که در سراسر زمین فراگیر شدهاند. دانشمندان آنها را بر قله اورست، در خون انسان و حتی در دلفینهای اعماق دریا در سواحل نیوزیلند یافتهاند.
این مواد معمولاً برای آبگریز و چربیگریز کردن اقلامی مانند ظروف نچسب و لباسها بهکار میروند.
با این حال، تجزیه طبیعی آنها ممکن است بیش از ۱۰۰۰ سال طول بکشد؛ از همین رو به آنها «مواد شیمیایی ابدی» گفته میشود.
آیا نهنگها از PFAS در امان خواهند بود؟
این مطالعه که در نشریه آکادمی ملی علوم منتشر شده، بحران PFAS را به «whack-a-mole» تشبیه میکند و میگوید بهمحض آنکه پژوهشگران مواجهه و پیامدهای بهداشتیِ یک ماده را میفهمند، ماده جدیدی توسعه مییابد.
برای غلبه بر این مشکل، پژوهشگران بهجای اندازهگیری PFASهای منفرد، فلورین آلی کل را سنجیدند (که فلورین موجود در بیشتر ترکیبات PFAS را دربر میگیرد). سپس این اندازهها را بهعنوان نمایندهای برای غلظت کل PFAS، از جمله انواع جدیدتر که شناسایی مستقل آنها بسیار دشوارتر است، بهکار بردند.
تیم پژوهش نمونههای بافت نهنگها را بررسی کرد، زیرا این شکارچیان رأس هرم بهعنوان «نگهبانان آلودگی دریایی» شناخته میشوند. بدن آنها مواجهه با مواد شیمیایی را برای مدتهای طولانی حفظ میکند و آنها در بخشهای دوردست اقیانوس زیست میکنند؛ نکتهای که نشان میدهد PFAS چگونه در محیط طبیعی جابهجا میشود.
در مجموع، سطح فلورین آلی عمدتاً از چهار PFAS قدیمی تشکیل شده بود که همگی در میانه دهه ۲۰۱۰ به اوج رسیدند و تا سال ۲۰۲۳ بیش از ۶۰ درصد کاهش یافتند.
السی ساندِرلند، نویسنده ارشد، میگوید: «حذف مرحلهای تولید، که ابتدا داوطلبانه بود و سپس با مقررات هدایت شد، در کاهش غلظت این مواد در جوامع نزدیک به منابع و نیز زیستبومهای دوردست بسیار موثر بوده است؛ که بهنظر من نکتهای مثبت و مهم برای تاکید است.»
PFASهای جدید کجا میروند؟
پژوهشگران میگویند کاهش PFAS در حالی بهطور غافلگیرکننده رخ داده که تولید PFASهای جدید در واقع رو به افزایش است؛ پرسش اینجاست: اگر بیشتر PFASهای جدید در اقیانوس انباشته نمیشوند، پس کجا میروند؟
ساندرلند میافزاید: «بهطور کلی اقیانوس را مخزن نهایی آلودگیهای انسانیِ خشکی میدانند، اما ما انباشت قابلتوجه PFASهای جدید را در آبهای آزاد نمیبینیم.»
او میگوید: «گرچه یافتههای ما خبر خوبی برای آلودگی اقیانوس است، اما نشان میدهد PFASهای جدید ممکن است رفتاری متفاوت از انواع قدیمی داشته باشند.»
یافتههای این مطالعه بر ضرورت وضع مقررات سختگیرانهتر بر تولید ادامهدار PFAS برای کاهش پیامدهای آینده تاکید میکند.