این پژوهش در حالی منتشر شده است که جوامع محلی در ایتالیا و سراسر اروپا، بهدنبال موفقیت برنامههای حفاظتی، با افزایش دوباره جمعیت خرسها و پیامدهای آن روبهرو هستند.
بر اساس نتایج یک مطالعه جدید، خرسهای قهوهای ایتالیا که در نزدیکی روستاها زندگی میکنند، در گذر زمان به جثهای کوچکتر و رفتاری کمتهاجمیتر دست یافتهاند.
این تحقیق که در نشریه علمی Molecular Biology and Evolution منتشر شده، خرس قهوهای آپنینی را بررسی کرده است؛ گونهای که تنها در قالب جمعیتی کوچک و منزوی در مرکز ایتالیا وجود دارد.
به گفته پژوهشگران، حدود دو تا سه هزار سال پیش، این جمعیت در نتیجه تعامل مداوم با انسانها از دیگر خرسهای قهوهای اروپا جدا شده است.
خرسهای قهوهای آپنینی؛ کوچکتر و آرامتر
خرس قهوهای آپنینی از دوران روم باستان تاکنون در کوهستانهای مرکز ایتالیا بهطور نسبی منزوی باقی مانده است.
آندرهآ بناتسو، نویسنده اصلی این مقاله، میگوید: «یکی از عوامل اصلی کاهش جمعیت و انزوای این خرسها، به احتمال زیاد پاکسازی جنگلها در پی گسترش کشاورزی و افزایش تراکم جمعیت انسانی در مرکز ایتالیا بوده است.»
بر اساس این مطالعه، خرسهای قهوهای آپنینی امروز از نظر ظاهری تفاوتهای مشخصی با دیگر جمعیتهای خرس قهوهای دارند. آنها جثهای کوچکتر، ویژگیهای متمایز در سر و صورت و رفتاری کمتهاجمیتر نسبت به خرسهای قهوهای اروپا، آمریکای شمالی و آسیا از خود نشان میدهند.
نقش تعامل با انسان در تغییر رفتار خرسهای ایتالیایی
این پژوهش جدید بر بررسی این موضوع تمرکز دارد که چگونه تماس نزدیک با انسانها موجب این تغییرات تکاملی شده است.
دانشمندان در این مطالعه یک ژنوم مرجع با کیفیت بالا در سطح کروموزومی تولید کرده و ژنوم کامل تعدادی از این خرسها را بازخوانی کردند. سپس ژنوم خرس قهوهای آپنینی با ژنوم یک جمعیت بزرگتر اروپایی در اسلواکی و همچنین دادههای منتشرشده پیشین از خرسهای قهوهای آمریکایی مقایسه شد.
پژوهشگران با تحلیل تنوع ژنتیکی، نشانههای سازگاری منحصربهفرد این جمعیت را شناسایی کردند. نتایج نشان میدهد خرسهای قهوهای آپنینی از تنوع ژنتیکی کمتری برخوردارند و میزان همخونی در آنها بالاتر از دیگر جمعیتهای خرس قهوهای است.
با این حال، به گفته جولیا فابری، یکی دیگر از نویسندگان مطالعه، یافته جالبتر این است که «این خرسها دارای نشانههای انتخاب طبیعی در ژنهایی هستند که با کاهش رفتار تهاجمی ارتباط دارند.»
پژوهشگران تأکید میکنند نتایج این تحقیق از این فرضیه حمایت میکند که انتخاب ناشی از فعالیتهای انسانی میتواند حتی در جمعیتهای کوچک و منزوی، به تغییرات رفتاری منجر شود.
به گفته آنها، این روند به کاهش درگیری میان انسان و خرس کمک کرده و در نهایت به بقای بلندمدت یک گونه پستاندار بزرگ و همزیستی آن با انسان انجامیده است.
جوامع با افزایش دوباره جمعیت خرسها دستبهگریباناند
هرچند تعامل با انسانها در خرسهای قهوهای آپنین به فرسایش ژنومی انجامیده و خطر انقراض آنها را افزایش داده است، اما به تغییرات رفتاریای نیز منجر شده که همزیستی را آسانتر کرده است.
جورجو برتورله، یکی دیگر از پژوهشگران مشارکتکننده در این مطالعه، گفت: «پیامدهای کلی یافتههای ما روشن است. تعاملات انسان و حیاتوحش اغلب برای بقای یک گونه خطرناک است، اما ممکن است فرگشت صفاتی را که تنش را کاهش میدهند نیز تقویت کند.»
او افزود: «این یعنی حتی جمعیتهایی که بهشدت و بهطور منفی از فعالیتهای انسانی متاثر شدهاند ممکن است حامل واریانتهای ژنتیکیای باشند که نباید رقیق شوند؛ برای مثال با رهاسازی مجدد.»
در شمال ایتالیا، مقامها بر سر اینکه با رشد جمعیت خرس قهوهای آلپ چه کنند با کنشگران حقوق حیوانات درگیر بودهاند. این گونه روزگاری تقریباً منقرض شده بود اما به لطف یک پروژه با حمایت مالی اتحادیه اروپا دوباره احیا شده است.
هرچند این خبر مثبتی برای تلاشهای حفاظتی است، اما به معنای تماس بیشتر خرسها با انسانها نیز بوده که گاه با نتایج تراژیک همراه شده است.
در سال ۲۰۲۳، یک مادهخرس ۱۷ ساله با شناسه JJ4 یک دونده را کشت. او پیشتر در سال ۲۰۲۰ یک پدر و پسر را که در منطقه قدم میزدند زخمی کرده بود.
در بخشهایی از شمالغربی یونان نیز داستان مشابهی در جریان است؛ جایی که پس از ممنوعیت شکار، خرسها دوباره احیا شدهاند.
کشاورزان و ساکنان مناطق روستایی میگویند اکنون نگران معیشت و در برخی موارد امنیت خود هستند.