در آرشیو داروخانه قدیمی صومعه سن مارکو در فلورانس، برگهای متعلق به میانه قرن نوزدهم پیدا شده که روی آن دستور تهیه «اکسیر شرابی نیروبخش» نوشته شده است؛ نوشیدنیای که گفته میشد خستگی جسمی و ذهنی و ضعف ناشی از افزایش سن یا کار زیاد را کاهش میدهد.
کاشف این نسخه، پدر مانوئل روسو، رئیس صومعه سن مارکو است.
آگهی
آگهی
او در گفتوگو با هفتهنامه Toscana Oggi میگوید: «وقتی آرشیو خودمان را بررسی میکردم، به آگهی قدیمی این اکسیر برخوردم. بعد شروع کردم اسناد نگهداریشده در صومعه را دقیقتر مطالعه کنم و متوجه شدم این یکی از پرطرفدارترین محصولات داروخانه راهبان بوده است.»
ترکیب و تاریخچه این نسخه
آنچه بیش از همه شگفتانگیز است، ترکیب این تونیک است: ۳۰ گرم مغز دانه کولا و ۱۰ گرم برگ کوکای بولیویایی که در یک لیتر محلول الکلی دم میشد؛ همان ترکیبی که گفته میشود داروساز آمریکایی جان استیت پمبرتون در سال ۱۸۸۶ برای تهیه «French Wine Coca»، جد نوشیدنی مدرن کوکاکولا، از آن الهام گرفته است.
تنها تفاوت، حذف الکل بود؛ تغییری که تحت تأثیر جنبش منع مصرف الکل در آمریکا انجام شد. پمبرتون برای جبران آن از آب گازدار و شربت استفاده کرد.
پدر مانوئل روسو به Toscana Oggi میگوید ریشه این دستور به قرن هجدهم بازمیگردد، اما بیشترین رواج آن در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بوده است. به نوشته این هفتهنامه، در دورانی که فلورانس بین سالهای ۱۸۶۵ تا ۱۸۷۱ پایتخت ایتالیا بود، کارمندان و مقامهای دولتی در زمان استراحت به صومعه سن مارکو میرفتند و این تونیک را جرعهجرعه مینوشیدند.
به گفته رئیس صومعه، برگه حاوی دستور تهیه، چند برچسب اصلی و چند بطری خالی، همگی گواه سنت پیشرفته داروسازی راهبان دومینیکن هستند.
با این حال، هیچ مدرکی درباره ارتباط مستقیم میان اکسیر فلورانسی و نوشیدنی آمریکایی وجود ندارد. تنها همزمانیها و شباهتهایی وجود دارد که کنجکاوی درباره منشأ یکی از مشهورترین نوشیدنیهای جهان را برمیانگیزد.
راز منشأ کوکاکولا
فلورانس تنها شهری نیست که نسخهای شبیه به کوکاکولا را در دل خود پنهان کرده است.
در Aielo de Malferit، روستایی کوچک در منطقه خودمختار والنسیا در اسپانیا، نیز در قرن نوزدهم شربتی بسیار مشابه با نام Nuez de Cola Coca تولید میشد؛ نوشیدنیای که هنوز هم تولید آن ادامه دارد.
این نوشیدنی ابتدا با نام Anís Celestial شناخته میشد و در کارخانه نوشیدنی Aielo، که سال ۱۸۸۰ توسط سه دوست؛ باوتیستا آپاریسی، ریکاردو سانز و انریکه اورتیز تأسیس شده بود، تولید میشد.
مالکان این کارخانه با محصولات خود جوایز متعددی کسب کردند و در رویدادهای بینالمللی از جمله نمایشگاه جهانی پاریس در سال ۱۸۸۹ و مسابقه نوشیدنیها در فیلادلفیا در سال ۱۸۸۵ شرکت کردند؛ تنها یک سال پیش از آنکه کوکاکولا رسماً متولد شود.
خوان خوان میکو، مالک کنونی کارخانه، به بیبیسی میگوید: «آپاریسی مرتب به آمریکا سفر میکرد تا بازارهای جدیدی پیدا کند. آن سالها آفت، تاکستانهای ما را نابود کرده بود و او تاک مقاوم آمریکایی را به اینجا آورد؛ تاکی که هنوز هم از آن استفاده میکنیم. در مقابل، بطریهای Nuez de Cola Coca را در آمریکا بر جا میگذاشت.»
با این حال، هیچ مدرک دیگری درباره ارتباط آپاریسی با آمریکا در دست نیست. آنچه میدانیم این است که سال بعد، جان استیت پمبرتون نوشیدنی French Wine Coca را ساخت؛ نوشیدنیای که بعدها به کوکاکولا تبدیل شد و ابتدا در آمریکا و سپس در سراسر جهان به موفقیتی چشمگیر دست یافت.
در همین فاصله، کارخانه Aielo چند بار دستبهدست شد و پس از مصادره در جریان جنگ داخلی اسپانیا، در سال ۱۹۵۳ بار دیگر با شرکت چندملیتی کوکاکولا روبهرو شد. زمانی که کوکاکولا وارد بازار اسپانیا شد، با نوشیدنی مشابهی مواجه شد که مانعی برای گسترش برندش بود و در نهایت حق ثبت آن را خرید.
با وجود این، نوشیدنی Nuez de Cola Coca همچنان در نسخه الکلی خود تولید میشود و در Aielo de Malferit این پرسش همچنان زنده است: آیا ممکن است کوکاکولا در روستایی کوچک در استان والنسیا متولد شده باشد؟