غواصان بقایای کشتی ژاپنی هوفوکو مارو را نزدیک سواحل لوزون فیلیپین پیدا کرده اند؛ این کشتی در ۱۹۴۴ با بیش از ۱۲۰۰ اسیر جنگی متفقین غرق شد و یک سند نظامی دیجیتال ژاپنی کلید حل این معما بود.
در 21 سپتامبر 1944، کشتی هافوکو مارو بهعنوان دومین کشتی در یک کاروان ژاپنی در سواحل غربی لوزون در حرکت بود. در این کشتی 1289 اسیر جنگی بریتانیایی و هلندی حمل میشدند که بسیاری از آنها پس از آنکه مجبور شده بودند در «راهآهن مرگ» برمهایـتایلندی کار کنند، از پا افتاده بودند.
آگهی
آگهی
شرایط فوقالعاده سخت بود. بدون نور، بدون تهویه کافی، بدون امکانات بهداشتی و با جیرههای اندک غذا و آب که فقط برای زندهماندن کفایت میکرد. کشتی هیچ نشانهای نداشت که نشان دهد در حال انتقال اسیران است.
وقتی هواپیماهای نیروی عملیاتی 38 نیروی دریایی آمریکا به کاروان حمله کردند، اژدرهای خود را به سوی هدفی شلیک کردند که از نظر آنها یک هدف مشروع نظامی بود. یکی از این اژدرها به بدنه هافوکو مارو اصابت کرد.
کشتی در کمتر از سه دقیقه دو نیم شد و غرق شد، در حالی که تا هزار اسیر هنوز در انبارها گرفتار بودند. کسانی که با شنا خود را به ساحل رساندند دوباره بهدست نیروهای ژاپنی اسیر شدند. از میان 1289 اسیری که در کشتی بودند، 1047 اسیر کشته شدند.
لاشه کشتی بهمدت هشت دهه پیدا نشد. اسناد پس از جنگ پراکنده و متناقض بود، گزارشهای حمله متفقین فقط مختصات تقریبی ارائه میکرد و شهادتهای بازماندگان در جزئیات اساسی با هم اختلاف داشت. خانوادههای بیش از هزار سرباز کشتهشده هیچ مکانی نداشتند که به آن مراجعه کنند.
سندی که همه چیز را تغییر داد
بیش از 130 کشتی باری و اقیانوسپیما توسط امپراتوری ژاپن برای انتقال اسیران بین اردوگاههای کار اجباری در جنوبشرق آسیا تغییر کاربری داده شد. از میان بیش از 125 هزار اسیر متحدان که با این کشتیها جابهجا شدند، حدود 20 هزار نفر در طول سفرها جان خود را از دست دادند.
خود زندانیان این کشتیها را «کشتیهای جهنم» مینامیدند. با وجود ابعاد این فاجعه، داستان آنها همچنان یکی از فصلهای کمتر شناختهشده جنگ جهانی دوم است.
نقطه عطف در سال 2025 رقم خورد؛ زمانی که جان دورسکی، پژوهشگر و همکار بنیاد یادبود کشتیهای جهنم، به سند دیجیتالشدهای ژاپنی دست یافت که تا آن زمان کسی با دقت آن را بررسی نکرده بود. این متن که توسط افسران کشتی پرچم کاروان تنظیم شده بود، جدول زمانی و نقشهای از حمله را در بر داشت که در آن مشخص شده بود هافوکو مارو هنگام اصابت و دو نیم شدن، دومین کشتی ستون بوده است.
با تطبیق این اطلاعات با گزارش عملیاتی ناو «یو اس اس بانکر هیل»، تیم تحقیقاتی به این نتیجه رسید که لاشه کشتی باید بیش از 50 کیلومتر در جنوب نقطهای باشد که تاریخنگاران تا آن زمان جستوجو کرده بودند.
رندی اندرسون، بنیانگذار این بنیاد، گفت: «وقتی فهمیدیم منابع ژاپنی اطلاعاتی درباره محل حمله به کاروان و کشتیهایی که هدف قرار گرفته بودند در اختیار دارند، کاملا شگفتزده شدیم.» او افزود: «این مدرک نهایی بود.»
پنج غواصی و یک مدل سهبعدی
با تکیه بر مختصات جدید، تیمی متشکل از جاش گیتز، کاوشگر تلویزیونی، ایوان کوواکس، متخصص تصویربرداری زیرآب، و کالوین مایرز، باستانشناس دریایی، سامانههای سونار را در برابر سواحل استان زامبالس بهکار گرفت. لاشه کشتی در عمق حدود 50 متری و چند کیلومتر دورتر از ساحل غربی لوزون شناسایی شد.
پنج غواصی فنی در عمق انجام شد. خاکستر آتشفشانی کوه پیناتوبو که در سال 1991 فوران کرده بود بخشهایی از محوطه را پوشانده بود، اما تیم صدها عکس گرفت و یک مدل فتوگرامتری سهبعدی ساخت. ابعاد بدنه، محل دکلها و آرایش انبارها با نقشههای اصلی کشتیسازی مطابقت داشت.
لاشه کشتی در دو، و به گفته برخی اعضای تیم در سه بخش دیده میشود؛ وضعیتی که هم با روایتهای آمریکایی و هم با روایتهای ژاپنی درباره نحوه غرق شدن آن همخوانی دارد.
در جریان غواصیها بقایای انسانی در میان آوارها پیدا شد؛ موضوعی که این محل را به یک آرامگاه جنگی تحت حفاظت معاهدات بینالمللی تبدیل میکند. برای حفاظت از این محوطه، مختصات دقیق آن منتشر نشده است.
هلند اعلام کرده است که با دیگر کشورها همکاری خواهد کرد تا راهی برای ادای احترام به قربانیان بیابد، در حالی که بنیاد یادبود کشتیهای جهنم تماسها را برای یافتن خانوادههای جانباختگان آغاز خواهد کرد. هنوز پنج لاشه دیگر از کشتیهای جهنم پیدا نشده است.
کشف هافوکو مارو این فصل را بهطور کامل نمیبندد، اما به خانوادههای اسیران امکان میدهد بدانند نیاکانشان کجا آرمیدهاند و 80 سال پس از غرق شدن این کشتی، در آرامش باشند.