کاهش مالیات بر درآمد (آیاراس) و پرداخت پاداش به بازنشستگان در دوره تورم و سازوکارهای بازپرداخت برای مردم نوعی تسکین است اما به دلیل شرایط بینالمللی ممکن است مشکلات بیشتر شود.
این پنجشنبه، دولت پرتغال قرار است در جلسه شورای وزیران به طور رسمی پرداخت پاداش به بازنشستگان و کاهش پلکانهای مالیاتی مالیات بر درآمد (IRS) برای کارگران را تصویب کند.
آگهی
آگهی
بازنشستگان با مستمری تا ۱۶۱۱ یورو، در ماه دسامبر یک مکمل فوقالعاده بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ یورو دریافت خواهند کرد؛ رقمی که در مجموع به ۴۰۰ میلیون یورو میرسد.
مالیات بر درآمد (IRS) تا پله ششم کاهش مییابد؛ اقدامی به ارزش حداکثر ۴۰۰ میلیون یورو. اما به دلیل تصاعدی بودن نظام، پلههای بالاتر هم تحت تاثیر قرار میگیرند. این اقدام از ماه نوامبر اجرایی میشود.
لوئیس مونتنگرو، نخستوزیر، در پارلمان گفت که کاهش IRS برای «حمایت از طبقه متوسط» در نظر گرفته شده است.
«خانوادهها دیگر طاقت ندارند»
دولت پرتغال، که ائتلاف میانهراست AD را رهبری میکند، این اعلامها را هفته گذشته و در جریان مناظره درباره طرح عدم اعتماد که در نهایت رد شد، مطرح کرد. پیش از آن، نخستوزیر از سیاستهای اجتماعی و اقتصادی دولت، از جمله اقدامات مربوط به افزایش قیمت سوخت، دفاع کرده بود.
یک روز پیش از آن، قیمت گازوئیل در پرتغال به بالاترین حد تاریخ خود رسیده بود و قیمت بنزین نیز به بالاترین سطح از زمان آغاز حمله روسیه به اوکراین. این بار افزایش قیمتها با اعتراضات همراه شد. در راهپیمایی آهستهای به سمت پالایشگاه گالپ در شهر سینهس، پلاکاردهایی دیده میشد که روی آنها نوشته بود «خانوادهها دیگر طاقت ندارند».
اقتصاددان ژوائو رودریگز دوس سانتوس این اقدامات را مشروع و در جهت «بازگرداندن منابع به کسانی که بیشتر به آن نیاز دارند» میداند، اما با شیوه اجرای آن موافق نیست.
این استاد، که هماهنگکننده حوزه علمی اقتصاد و مدیریت در دانشگاه اروپایی است، میگوید: «به نظر من اینها ابزارهای سیاست بودجهای هستند و باید ماهیتی ساختاریتر داشته باشند و در بودجه کل کشور منعکس شوند.»
او اضافه میکند: «دولت بدون تردید نیت خوبی دارد، اما فکر میکنم شاید این بهترین روش برای پیشبرد سیاست بودجهای نباشد. سیاست عمومی نمیتواند هر سال به این وابسته باشد که ببینیم پولی در صندوق هست یا نه، درست است؟»
سازوکار بازگرداندن درآمدها
و واقعیت این است که پول وجود دارد. کارشناس مالیاتی تیاگو کایادو گِرِیرو یادآوری میکند که با افزایش قیمتها، دولت مالیات بیشتری دریافت کرده است.
تیاگو کایادو گِرِیرو میگوید: «درآمد مالیات بر ارزش افزوده (IVA) سوخت همراه با افزایش قیمت سوخت بالا میرود؛ چرا؟ چون پایهای که این مالیات بر آن اعمال میشود بزرگتر میشود.»
او ادامه میدهد: «این فقط یک سازوکار دیگر برای بازگرداندن درآمدها است که در این مورد از مسیر IRS انجام میشود و من کاملا با آن موافقم.»
او میافزاید: «پاداش بازنشستگان تا حدی اقدامی سیاسی است، اما با توجه به پایین بودن مستمریها در پرتغال، برای من امر غیرقابلقبولی نیست.»
ژوائو رودریگز دوس سانتوس نیز تایید میکند که دولت با افزایش قیمت سوخت، درآمد بیشتری از IVA کسب کرده است؛ رقمی که «به گفته دولت میتواند به حدود ۷۰۰ میلیون یورو برسد». اما او همچنین به کاهش مالیات بر فرآوردههای نفتی (ISP).
او توضیح میدهد: «درست است که باید این درآمد از طریق کاهش ISP خنثی شود تا دقیقا جلوی آن را بگیرد که دولت از افزایش قیمت سوختها به لحاظ مالیاتی منتفع شود.»
با این حال، افزایش درآمدهای IVA شامل دیگر کالاها نیز میشود و فقط به سوخت محدود نیست.
او در نهایت میگوید: «اگر دولت به این دلیل که قیمتها بالا رفته است درآمد بیشتری کسب کند و خانوادهها برای همان کالاها و خدمات بیشتر بپردازند، به نظر من مشروع است که بخشی از این سود مالیاتی فوقالعاده به مالیاتدهندگان بازگردانده شود.»
مالیاتهای سنگین و پلکانهای متعدد
این دو کارشناس همنظرند که مالیاتها در پرتغال بیش از حد بالاست.
تیاگو کایادو گِرِیرو میگوید: «من معمولا با هر اقدامی که به کاهش مالیاتها یا رساندن پول به دست مردم منجر شود موافقم.»
این کارشناس مالیاتی تاکید میکند که IRS «در پرتغال به شکل فوقالعادهای بالاست؛ یعنی افرادی که کار میکنند به شدت با مالیات جریمه میشوند».
در مقابل، ژوائو رودریگز دوس سانتوس خواستار سادهسازی نظام IRS است.
او میگوید: «میتوان تعداد پلکانها را کمتر کرد و میزان تصاعد را پایین آورد، چون سازوکار فعلی کاملا خفهکننده است.»
و کاهش مالیات بر ارزش افزوده؟
احزاب مخالف مسیر دیگری را پیشنهاد میکنند: کاهش نرخ IVA. حزب سوسیالیست (PS، میانهچپ) خواهان مالیات بر ارزش افزوده صفر برای کالاهای اساسی است و حزب چگا (راست افراطی) نیز میگوید قصد دارد طرحی در همین جهت ارائه کند.
اما تیاگو کایادو گِرِیرو یادآور میشود که اجرای چنین اقدامی ممکن است از نظر فنی دشوار باشد.
او توضیح میدهد: «کاهش IVA از نظر فنی بسیار دشوار است، چون اگر آن را به پلکانی پایینتر ببریم، با اختلاف درآمدی روبهرو میشویم که دولت قادر به مدیریت آن نخواهد بود. نمیتوان نرخ ۲۳ درصد را به ۲۲ یا ۲۱ درصد کاهش داد؛ همانطور که در برخی گزارشها دیدم، این ممکن نیست.» او اضافه میکند که در آینده ممکن است چنین حاشیه بودجهای وجود نداشته باشد.
او ادامه میدهد: «با توجه به شرایط بینالمللی و افزایش قیمت نفت، احتمالا اقتصادهای اروپا و دیگر کشورهای جهان شروع به کند شدن خواهند کرد و بعید است سبد مالیاتی در مسیر رشد دائمی باقی بماند.»
کشورهای عضو اتحادیه اروپا نرخهای IVA را خود تعیین میکنند، اما این نرخها باید در چارچوب دستورالعمل اروپایی مربوط به این مالیات (منبع به زبان پرتغالی) باشد.
ژوائو رودریگز دوس سانتوس توضیح میدهد: «برای مثال، کاهش IVA از نرخ حداکثری به نرخ میانی یا حتی حداقل، به مجوز اتحادیه اروپا بستگی دارد» و یادآور میشود که یکی از معایب IVA این است که مالیاتی غیرفرقگذار است.
او میگوید: «IVA مالیاتی است که همه را به یک شکل دربرمیگیرد؛ هم کسانی را که به حمایت بیشتری نیاز دارند و هم کسانی را که نیازی به حمایت ندارند.»
با این حال، این استاد اقتصاد معتقد است که چنین اقدامی ممکن است در نهایت به «یک اجبار» تبدیل شود؛ استثنایی در شرایطی که افزایش قیمت سوخت «لزوما به سایر بخشهای اقتصاد هم سرایت خواهد کرد».
او توضیح میدهد: «به نظر من کاهش گسترده IVA، بهویژه برای کالاهای اساسی، اقدامی بیجا نیست؛ برعکس، شاید موثرترین اقدام باشد، زیرا فراگیر است و بیشتر شهروندان پرتغالی دستمزدهای بسیار پایینی دارند.»
«فکر میکنم این وضعیت سالها طول بکشد»
در حال حاضر، وضعیت بینالمللی چندان امیدوارکننده نیست. پنجشنبه گذشته، در فرانکفورت، بانک مرکزی اروپا (ECB) بار دیگر نرخهای بهره را افزایش داد. در آن زمان، رئیس بانک مرکزی اروپا، کریستین لاگارد نسبت به فشارهای تورمی ناشی از درگیری در خاورمیانه هشدار داد.
این دو کارشناس که با یورونیوز گفتوگو کردهاند، نسبت به آینده نیز دیدگاهی بدبینانه دارند.
تیاگو کایادو گِرِیرو میگوید: «نمیدانم با توجه به تمام بیثباتی موجود در خاورمیانه و دیگر نقاط جهان، از جمله جنگ اوکراین و انسدادها در تنگههای هرمز و بابالمندب، آیا قیمت سوختها دوباره به سطح قبل از جنگ بازخواهد گشت یا نه.»
او اضافه میکند: «ما در دورهای با بیثباتی شدید قرار داریم. فکر نمیکنم این وضعیت به سرعت حل شود و هرگز باور نداشتم که این جنگ زود تمام شود؛ فکر میکنم این روند سالها طول خواهد کشید.»
ژوائو رودریگز دوس سانتوس میگوید: «در واقع، بحران همچنان ادامه دارد و نهتنها ادامه دارد بلکه هر روز عمیقتر میشود.»
این استاد دانشگاه اروپایی بر این باور است که دولت نیز چنین چشماندازی را در نظر داشته است.
او توضیح میدهد: «با مازاد بودجهای بیش از ۲ میلیارد یورو، واقعیت این است که دولت حاضر نسبت به استراتژی خود انعطافناپذیر باقی مانده است. به نظر من دولت بر موضع خود پافشاری کرده، چون از ابتدا این بحران، که اکنون بیش از شش ماه است با آن روبهرو هستیم، را بحرانی بلندمدت تلقی کرده است.»
اقتصاد رشد میکند اما دستمزدها پایین است
نخستوزیر پرتغال در پارلمان گفت که این اقدامات «تنها به لطف عملکرد اقتصادی پرتغال و مدیریت مالی و بودجهای خوب دولت» ممکن شده است.
لوئیس مونتنگرو همچنین رشد اقتصاد پرتغال را به عنوان اقتصادی با «بهترین عملکرد در اروپا و بیشترین رشد اشتغال در اروپا» توصیف کرد؛ با وجود این که بنا بر دادههای یورواستات، پرتغال در سهماهه دوم، به لحاظ رشد تولید ناخالص داخلی (GDP)، بهترین عملکرد را در میان کشورهای اتحادیه اروپا نداشت و در کنار قبرس در جایگاه هفتم قرار گرفت (رشد ۰٫۸ درصد).
تیاگو کایادو گِرِیرو میگوید: «فکر میکنم اکنون در دوره خوبی هستیم؛ در میان شش یا هفت اقتصاد برتر اتحادیه اروپا قرار داریم و همانطور که میدانید این اتفاق معمولا برای ما نمیافتد، چون ما معمولا در انتهای جدول هستیم.» او بر نقش برخی بخشها، از جمله گردشگری، تاکید میکند.
با این حال، این کارشناس مالیاتی میگوید این وضعیت دلیلی برای خوشبینی افراطی نیست.
او توضیح میدهد: «در مقایسه با اقتصاد اروپا، که چندان پویا نیست، واقعا در دورهای با رشد قابل قبول قرار داریم؛ اروپاییها از اقتصادهایی هستند که کمترین رشد را در جهان دارند، بنابراین جای خوشحالی افراطی درباره این وضعیت وجود ندارد.»
ژوائو رودریگز دوس سانتوس به دستمزدهای پایین رایج در پرتغال اشاره میکند و میگوید مداخله در IRS نمیتواند مشکلات درآمدی خانوادهها را حل کند.
او میگوید: «نباید فراموش کرد که در پرتغال، ۷۵ درصد افرادی که در نظام تامین اجتماعی ثبت شدهاند دستمزدی تا هزار یورو دریافت میکنند.»