اسرائیل روز سه‌شنبه ۲۷ اکتبر انتخابات پارلمانی سرنوشت‌ساز خود را برگزار می‌کند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که رقابت میان ائتلاف بنیامین نتانیاهو و احزاب مخالف بسیار نزدیک است اما هیچ‌یک از دو اردوگاه اکثریت لازم را برای تشکیل دولت به دست نخواهند آورد.
این انتخابات نخستین رأی‌گیری سراسری اسرائیل پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس و جنگ‌های متعاقب آن در غزه، لبنان و ایران است.
آگهی
آگهی
نتایج سه نظرسنجی نهایی که روز جمعه ۲۳ اکتبر در رسانه‌های اسرائیل منتشر شد، نشان می‌دهد که اردوگاه مخالف نتانیاهو در برخی سنجش‌ها از ائتلاف حاکم پیش افتاده است. با این حال، اختلاف میان نظرسنجی‌ها و احتمال راه‌یابی یا حذف احزاب کوچک از پارلمان، همچنان ترکیب نهایی کنست را نامشخص نگه داشته است.
بر اساس نظرسنجی شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل، احزاب مخالف نتانیاهو به رهبری گادی آیزنکوت ۵۲ کرسی و احزاب حامی نخست‌وزیر ۵۰ کرسی به دست می‌آورند. نظرسنجی روزنامه معاریو نیز برای مخالفان ۵۴ کرسی و برای اردوگاه نتانیاهو ۴۸ کرسی پیش‌بینی کرده است.
با این حال، برای تشکیل دولت در اسرائیل حمایت دست‌کم ۶۱ نماینده از مجموع ۱۲۰ نماینده کنست ضروری است. بنابراین، حتی برتری در تعداد کرسی‌ها نیز لزوماً به معنای توانایی تشکیل دولت نخواهد بود.
نخستین انتخابات پس از هفتم اکتبر؛ آزمونی برای نتانیاهو
انتخابات پیش رو در شرایطی برگزار می‌شود که اسرائیل طی سه سال گذشته با تحولات امنیتی و سیاسی گسترده‌ای روبه‌رو بوده است.
حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به جنوب اسرائیل، که به کشته شدن حدود ۱۲۰۰ نفر و گروگان گرفته شدن شمار زیادی از افراد انجامید، یکی از مهم‌ترین شکست‌های امنیتی تاریخ این کشور محسوب می‌شود.
جنگ متعاقب آن در نوار غزه، درگیری با حزب‌الله لبنان، حمله به ایران و افزایش تنش‌های منطقه‌ای، سیاست خارجی و امنیتی اسرائیل را دگرگون کرده است.
برای نتانیاهو، انتخابات فرصتی است تا از عملکرد امنیتی دولت خود دفاع کند و بر عملیات نظامی علیه گروه‌های مسلح منطقه و ایران تأکید کند.
در مقابل، مخالفان او مسئولیت سیاسی و امنیتی شکست هفتم اکتبر را یکی از محورهای اصلی کارزار انتخاباتی قرار داده‌اند و خواستار تغییر در رهبری و شیوه اداره کشور هستند.
به نوشته گاردین، این انتخابات تا حد زیادی به همه‌پرسی درباره ادامه نخست‌وزیری نتانیاهو تبدیل شده است؛ سیاستمداری که طی سه دهه گذشته نقش محوری در سیاست اسرائیل داشته و با وجود بحران‌های متعدد، بارها توانسته به قدرت بازگردد.
گادی آیزنکوت؛ رقیب اصلی نتانیاهو کیست؟
یکی از مهم‌ترین تحولات انتخابات ۲۰۲۶، ظهور گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل، به‌عنوان چهره محوری اردوگاه مخالف دولت است.
آیزنکوت که از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ فرماندهی ارتش اسرائیل را بر عهده داشت، اکنون رهبری حزب میانه‌روی «یاشار» را بر عهده دارد.
بر اساس نظرسنجی شبکه ۱۲، حزب یاشار با ۲۲ کرسی، بالاتر از حزب لیکود نتانیاهو با ۲۰ کرسی قرار گرفته است.
آیزنکوت در جریان جنگ غزه برای مدتی عضو کابینه جنگ اسرائیل بود، اما در سال ۲۰۲۴ همراه با بنی گانتس از دولت اضطراری خارج شد.
او اکنون تلاش می‌کند با تکیه بر پیشینه نظامی و انتقاد از عملکرد دولت، رأی‌دهندگانی را جذب کند که خواهان تغییر نخست‌وزیر هستند اما همچنان سیاست‌های سخت‌گیرانه امنیتی را ضروری می‌دانند.
با این حال، مخالفت با نتانیاهو به معنای وحدت کامل احزاب رقیب درباره آینده جنگ غزه، مسئله فلسطین یا رابطه اسرائیل با کشورهای منطقه نیست.
چه احزابی در برابر نتانیاهو قرار دارند؟
مخالفان نتانیاهو از احزاب گوناگونی تشکیل شده‌اند که از چپ میانه تا راست سکولار را در بر می‌گیرند.
ائتلاف «با هم» به رهبری نفتالی بنت و یائیر لاپید، حزب «اسرائیل خانه ما» به رهبری آویگدور لیبرمن و حزب «دموکرات‌ها» به رهبری یائیر گولان از مهم‌ترین نیروهای این اردوگاه هستند.
در مقابل، نتانیاهو همچنان به حزب لیکود و متحدان سنتی خود در میان احزاب راست افراطی و مذهبی متکی است.
ایتامار بن‌گویر، رهبر حزب «قدرت یهودی»، و بتسلئل اسموتریچ، رهبر حزب «صهیونیسم دینی»، از چهره‌های اصلی این اردوگاه هستند. احزاب مذهبی شاس و یهودیت متحد توراتی نیز در معادلات ائتلافی نتانیاهو نقش دارند.
با این حال، روابط میان احزاب مذهبی و متحدان سکولار راست‌گرا همواره بدون تنش نبوده است. یکی از مهم‌ترین اختلافات به معافیت مردان یهودی فوق‌ارتدوکس از خدمت سربازی مربوط می‌شود؛ موضوعی که در پی جنگ‌های اخیر حساسیت بیشتری پیدا کرده است.
بررسی سرویس پژوهشی پارلمان اروپا نشان می‌دهد که اختلاف بر سر خدمت نظامی، مسئولیت شکست امنیتی هفتم اکتبر و سیاست‌های آینده اسرائیل از موضوعات اصلی این انتخابات هستند.
رأی‌دهندگان عرب؛ بازیگران تعیین‌کننده‌ای که احزاب بزرگ به آن‌ها نیاز دارند
یکی از پیچیده‌ترین مسائل انتخابات اسرائیل، نقش احزاب عرب در تشکیل دولت آینده است.
شهروندان عرب حدود یک‌پنجم جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند و احزاب نماینده آن‌ها می‌توانند در پارلمانی که میان دو اردوگاه اصلی تقسیم شده، نقشی تعیین‌کننده داشته باشند.
با این حال، بخش مهمی از احزاب یهودی مخالف نتانیاهو تاکنون تمایلی به تشکیل دولت ائتلافی با مشارکت احزاب عرب نشان نداده‌اند.
این موضوع می‌تواند موقعیتی متناقض ایجاد کند: مخالفان نتانیاهو ممکن است در مجموع کرسی‌های بیشتری کسب کنند، اما به دلیل اختلافات سیاسی و محدودیت‌های ائتلافی، نتوانند حمایت لازم برای تشکیل دولت را به دست آورند.
تجربه سال ۲۰۲۱ نشان داد که مشارکت یک حزب عرب در ائتلاف حکومتی اسرائیل امکان‌پذیر است. در آن سال، ائتلافی متشکل از احزاب مختلف به رهبری نفتالی بنت و یائیر لاپید، با مشارکت حزب عربی رعام، به دوران طولانی نخست‌وزیری نتانیاهو پایان داد.
با این حال، تکرار چنین الگویی در شرایط سیاسی کنونی قطعی نیست و به ترکیب نهایی کنست و تصمیم رهبران احزاب بستگی خواهد داشت.
اختلاف نظرسنجی‌ها؛ چرا هنوز نمی‌توان از نتیجه انتخابات سخن گفت؟
اگرچه نظرسنجی‌های نهایی شبکه ۱۲، شبکه کان و معاریو از برتری نسبی اردوگاه مخالف نتانیاهو حکایت دارند، سایر نظرسنجی‌های منتشرشده در روزهای گذشته تصویری متفاوت ارائه کرده‌اند.
برای نمونه، میانگین نظرسنجی‌های منتشرشده در یک پایگاه تجمیع داده‌های انتخاباتی تا ۲۲ اکتبر، ۵۳ کرسی برای اردوگاه نتانیاهو و ۴۹ کرسی برای احزاب صهیونیست مخالف او ثبت کرده بود. این تفاوت تا حدی ناشی از شیوه دسته‌بندی احزاب، ترکیب نمونه‌ها و تفاوت روش‌های نظرسنجی است.
عامل مهم دیگر، حد نصاب انتخاباتی ۳٫۲۵ درصد است. احزابی که نتوانند از این حد عبور کنند، هیچ کرسی‌ای در کنست به دست نمی‌آورند. بنابراین، تغییر اندک در آرای یک حزب کوچک می‌تواند توزیع چندین کرسی را تغییر دهد.
بر همین اساس، نمی‌توان صرفاً از برتری یک اردوگاه در نظرسنجی‌ها نتیجه گرفت که همان اردوگاه قادر به تشکیل دولت خواهد بود.
مسئله فلسطین و ایران در انتخابات چه جایگاهی دارند؟
اگرچه اختلاف بر سر ادامه نخست‌وزیری نتانیاهو محور اصلی رقابت‌هاست، سیاست آینده اسرائیل در قبال فلسطینی‌ها و کشورهای منطقه نیز اهمیت دارد.
در موضوع فلسطین، تفاوت میان برخی احزاب مخالف نتانیاهو و متحدان راست‌گرای او کمتر از اختلاف آن‌ها بر سر شیوه اداره کشور و مسئولیت‌پذیری سیاسی است.
بررسی منتشرشده از سوی الجزیره در ۲۱ اکتبر درباره آرای احزاب کنست نشان می‌دهد که در شماری از تصمیم‌های مهم مرتبط با فلسطینی‌ها، احزاب جریان اصلی اسرائیل مواضعی نزدیک به راست‌گرایان اتخاذ کرده‌اند.
در مقابل، اختلافات درباره گسترش شهرک‌سازی‌ها، اداره غزه، روابط با تشکیلات خودگردان فلسطین و امکان احیای روند سیاسی همچنان وجود دارد.
در قبال ایران نیز احزاب اصلی اسرائیل عموماً برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی را تهدیدی امنیتی می‌دانند، اما درباره راهبرد مناسب برای مقابله با آن، میزان اتکا به عملیات نظامی و نحوه هماهنگی با آمریکا اختلافاتی دارند.
بنابراین، تغییر احتمالی دولت لزوماً به معنای تغییر بنیادین در موضع امنیتی اسرائیل درباره ایران نخواهد بود؛ هرچند می‌تواند بر اولویت‌های دیپلماتیک و شیوه تصمیم‌گیری تأثیر بگذارد.
پس از انتخابات چه اتفاقی می‌افتد؟
در نظام پارلمانی اسرائیل، رأی‌دهندگان مستقیماً نخست‌وزیر را انتخاب نمی‌کنند، بلکه به فهرست احزاب رأی می‌دهند.
پس از مشخص شدن نتایج، رئیس‌جمهوری اسرائیل با نمایندگان احزاب راه‌یافته به کنست مشورت می‌کند و مسئولیت تشکیل دولت را به یکی از نمایندگان پارلمان می‌سپارد.
این فرد باید حمایت اکثریت کنست را برای دولت پیشنهادی خود به دست آورد.
به همین دلیل، بزرگ‌ترین حزب پارلمان لزوماً نخست‌وزیر آینده را تعیین نمی‌کند. توانایی تشکیل ائتلاف و جلب حمایت دیگر احزاب، نقشی تعیین‌کننده دارد.
بر اساس جدول رسمی کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل، رأی‌گیری روز سه‌شنبه ۲۷ اکتبر برگزار می‌شود و انتشار نتایج رسمی برای چهارم نوامبر برنامه‌ریزی شده است.
انتخابات ۲۰۲۶ در نتیجه تنها رقابتی بر سر ادامه حضور بنیامین نتانیاهو در قدرت نیست. این انتخابات همچنین نشان خواهد داد که جامعه و احزاب اسرائیل پس از سه سال جنگ و بحران امنیتی، چه ترکیبی از نیروهای سیاسی را به پارلمان می‌فرستند.
با این حال، حتی پس از روشن شدن نتایج صندوق‌های رأی نیز ممکن است پرسش اصلی بی‌پاسخ بماند: کدام رهبر خواهد توانست ائتلافی با حداقل ۶۱ کرسی تشکیل دهد؟