دانشمندان با بررسی گورهای باستانی کودکان در سیبری، به قدیمیترین شواهد کشفشده از شیوع طاعون در جهان دست یافتهاند.
این یافته تازه که جزئیات آن در مجله علمی معتبر «نیچر» منتشر شده است، تاریخچه یکی از تاثیرگذارترین و مرگبارترین بیماریهای تاریخ بشریت را بازنویسی میکند.
آگهی
آگهی
این گورهای باستانی که در سواحل رودخانه آنگارا کشف شدهاند، حاوی بقایای چندین نسل از جوامع شکارچی-گردآورنده و آثار باستانی مانند سرپیکانهایی با قدمت حدود ۵ هزار و ۵۰۰ سال هستند.
با این حال، آنچه شگفتی محققان را برانگیخت، نتایج آزمایشهای ژنتیکی روی دندانهای این اسکلتها بود؛ آزمایشهایی که نشان داد دیانای باکتری عامل طاعون در حدود ۴۰ درصد از این بقایا وجود دارد.
تراژدی مرگ دستهجمعی کودکان در جوامع باستانی
روآرید مکلئود، پژوهشگر فوقدکتری در دانشگاه آکسفورد و نویسنده اصلی این مطالعه، به بررسی گوری مشترک اشاره میکند که بقایای چند کودک در آن دفن شده بود.
او در این باره میگوید: «ما شاهد دفن همزمان سه دختربچه بسیار جوان هستیم که احتمالا در یک زمان جان باختهاند. مقادیر زیادی از دیانای طاعون در بقایای هر سه نفر شناسایی شد. این فاجعه نشان میدهد که طاعون تأثیر بسیار ویرانگر و تراژدیکی بهویژه بر کودکان این جوامع داشته است.»
این تحقیق نشان میدهد که دستکم دو موج شیوع مجزای طاعون در این جوامع پیش از تاریخ رخ داده است.
این نخستین بار است که شواهدی از انتقال انسان به انسان و شیوع این نسخه باستانی طاعون در میان اعضای خانوادههای جوامع شکارچی-گردآورنده به دست میآید؛ جوامعی که پیش از این تصور نمیشد تحت تاثیر این فاجعه بیولوژیک قرار گرفته باشند.
پیدایش طاعون و دیگر بیماریهای همهگیر عفونی پیش از این همواره به «انقلاب نوسنگی» یا همان آغاز عصر کشاورزی نسبت داده میشد؛ یعنی زمانی که انسانها سبک زندگی کوچنشینی را رها کردند، تراکم جمعیت افزایش یافت و اهلی کردن حیوانات زمینه را برای انتقال پاتوژنهای خطرناک به انسان فراهم کرد. اما این کشف جدید، فرضیه مذکور را به چالش میکشد.
نیکولاس راسکوان، پژوهشگر دیانای باستانی در انستیتو پاستور پاریس، با تایید این موضوع میگوید: «این یک سند قطعی از شیوع طاعون در دوران پیش از تاریخ است و این ایده را که سبک زندگی کشاورزی محرک اصلی پیدایش طاعون بوده، رد میکند.»
طاعون ریوی؛ عامل مرگبار دوران پیش از تاریخ
باکتری کشفشده توسط محققان، همان باکتری «یرسینیا پستیس» است که بعدها فاجعه «مرگ سیاه» را در سال ۱۳۴۷ میلادی رقم زد و نیمی از جمعیت اروپا را کاملا نابود کرد.
با این حال، دانشمندان معتقدند این نسخه باستانی هنوز ویژگیهای کلیدی تبار بعدی خود را تکامل نداده بود. شواهد نشان میدهند این باکتری تا ۳ هزار و ۸۰۰ سال پیش، هنوز توانایی انتقال از طریق نیش کک یا ایجاد طاعون خیارکی (ورم غدد لنفاوی) را نداشت.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
به گفته مکلئود، این همهگیریهای پیش از تاریخ احتمالا از نوع «طاعون ریوی» بودهاند که از طریق سرفه و سیستم تنفسی به سرعت میان اعضای خانواده منتقل میشدند؛ نوعی از عفونت ریه که بهشدت تهاجمی و مرگبار است.
استخراج دیانای از دندانهای آسیای این اسکلتها به دانشمندان اجازه داد تا علاوه بر ردیابی بیماری، روابط خویشاوندی را نیز تحلیل کنند.
اگرچه باکتری تنها در ۱۸ اسکلت از ۴۶ نمونه پیدا شد، اما با توجه به دشواریهای حفظ دیانای باستانی، محققان بر این باورند که تقریبا تمامی افراد حاضر در این گورهای دستهجمعی بر اثر طاعون جان خود را از دست دادهاند.