این فیلمساز اسرائیلی منتقد نتانیاهو که پنج سال است در فرانسه تبعید است میگوید: «اگر حضورم غیرقابلقبول است و میتوانند مرا از یک رویداد سینمایی پاک کنند اصلا در فرانسه چهکار میکنم؟»
هیچ پیامبری در سرزمین خودش پذیرفته نیست، میگویند، اما گاهی سرزمینهای میزبان هم چندان پذیراتر نیستند...
آگهی
آگهی
فراخوانها برای خودداری از همکاری با نهادهای اسرائیلی «درگیر در نسلکشی و آپارتاید علیه مردم فلسطین» که در هالیوود هزاران امضا جمع کرده است، ظاهرا از مدیترانه هم عبور کرده است.
به این ترتیب، حضور فیلمساز اسرائیلی ناداو لاپید در سی و هفتمین دوره جشنواره بینالمللی سینمای مارسی (فید، از ۷ تا ۱۲ ژوئیه) از سوی بخشی از فیلمسازان منتخب با روی خوشی روبهرو نشد؛ آنها ابتدا حاضر نبودند او را در هیات داوران ببینند و سپس اصولا نمیخواستند با حضور او در جشنواره همراهی کنند.
ناداو لاپید، برنده خرس طلای برلین در سال ۲۰۱۹ و برنده جوایزی از لوکارنو (۲۰۱۱) و کن (۲۰۲۱)، ناچار شد فیلمش «پلیس» (Le Policier، ۲۰۱۱) را در فید نمایش دهد.
دستکم آنچه علنا به عنوان دلیل این موج اعتراض اعلام شد، استفاده از بودجه عمومی اسرائیل برای تامین مالی – آن هم به شکلی بسیار محدود – آخرین فیلم لاپید با نام «اوی» بود که در ۲۰۲۵ در بخش پانزده روزه فیلمسازان جشنواره کن به نمایش درآمد.
فارغ از آنکه آن را بازی تلخ سرنوشت بدانیم یا چشمبستگی کنشگرانی که فقط به رنگ گذرنامه – یا منبع پول – نگاه میکنند، «اوی» که مانند تمام فیلمشناسی این فیلمساز آتشین و پرتبوتاب است، تصویری از جامعهای اسرائیلی ترسیم میکند که پس از ۷ اکتبر در عطش انتقام از شکل افتاده و نسبت به کشتهشدگان فلسطینی در غزه بیتفاوت شده است.
ناداو لاپید علاوه بر این به عنوان منتقدی سرسخت بنیامین نتانیاهو شناخته میشود؛ او پنج سال پیش دقیقا در اعتراض به سیاستهای دولت اسرائیل به فرانسه نقلمکان کرد.
درباره بودجههای اسرائیلیای که برای تولید تازهترین اثر تند لاپید به کار رفته، ژودیت لو لوی، تهیهکننده «اوی» در شرکت فیلمز دو بال، به خبرگزاری فرانسه میگوید: «کمک مالی اسرائیلیای که این فیلم از آن بهرهمند شده از یک صندوق عمومی است نه دولتی، و این دقیقا همان نوع نهاد مستقل است که دولت نتانیاهو به آن حمله میکند» و اضافه میکند که این بودجه عمومی تنها ۱۲ درصد هزینه تولید фильм را تشکیل میداده است.
پس از فراخوان برای تحریم در داخل جشنواره و کنار رفتن حدود ده فیلم از میان ۱۲۰ فیلم برنامهریزیشده در این جشنواره که به معرفی فیلمهای داستانی و مستند سینمای مستقل اختصاص دارد، خود ناداو لاپید نیز از حضور در این رویداد در شهر مارسی انصراف داد.
پشیمانی از همه طرف؟
فید در بیانیهای این تحریم را تاسفبار دانست و اعلام کرد «کاملا غیرمشروع است که یک فیلمساز را مسئول یا پاسخگوی سیاست نژادپرستانه، استعمارگرانه و نسلکشیای بدانیم که دولت کشورش دنبال میکند».
در ادامه این متن آمده است که «صداهای یگانهای که مانند صدای ناداو لاپید میکوشند خشونت ذاتی دولت و جامعه اسرائیل را درک کنند، برعکس باید مورد استقبال قرار گیرند و شنیده شوند، حتی اگر بعدا روایتهایشان به چالش کشیده یا واسازی شود».
لاپید در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه از «تسلیم شدن» جشنواره و فراخوان تحریمی که او را دوباره با «آسیبپذیری» خود بهعنوان تبعیدی در فرانسه روبهرو کرده، انتقاد میکند و میگوید: «وقتی فشارها درباره حضورم در جشنواره را دیدم، با خودم گفتم شاید من جایی در فرانسه ندارم. اگر حضورم غیرقابل قبول است و میشود به سادگی مرا از یک رویداد سینمایی پاک کرد یا کنار گذاشت، واقعا نمیدانم اساسا باید اینجا چه کار کنم.»
ناداو لاپید در حالی که تاکید میکند نمیخواهد «برای خودش دل بسوزاند»، میگوید از این که گروهی از حرفهایهای سینما ابتکار عمل را به دست گرفته و بیانیهای در حمایت از او منتشر کردهاند «احساس آسودگی» میکند؛ بیانیهای که فید میگوید «کاملا» با آن همراه است.
در این بیانیه که عنوانش «دعوت یک هنرمند به یک جشنواره به معنای تبدیل او به سفیر فرهنگی نیست» است و دوشنبه در روزنامه لوموند (منبع به زبان فرانسوی) منتشر شد، ابراز نگرانی شده که هنرمندی که «به طور علنی و در موارد متعدد نابودی غزه را محکوم کرده» بتواند معادل «هر شکل از سفارت فرهنگی اسرائیل» تلقی شود.
در میان حدود ۳۵۰ امضاکننده این متن، نام کارگردانانی چون آرتور هراری، لویی گارل، آپیچاتپونگ ویراستاکول و کلر دنی، همچنین انجمن کارگردانان فیلم (SRF) و نویسنده فلسطینی الیاس سنبر به چشم میخورد.
از سوی دیگر، یک جمع دیگر از فیلمسازان که میشل هازاناویسیوس، کارگردان برنده اسکار، و جاستین تریه و ژاک اودیار، برندگان نخل طلا، در میانشان هستند، سهشنبه فراخوان تحریم را که باعث شد این کارگردان اسرائیلی حضورش در مارسی را لغو کند، «ورشکستگی فکری» توصیف کردند.
این جمع که ناتالی پورتمن، بازیگر آمریکایی، نیز از اعضای آن است، در یادداشتی که روز سهشنبه در روزنامه لوموند (منبع به زبان فرانسوی) منتشر شد، نوشت: «این که بزرگترین هنرمند ناراضی اسرائیلی که بیوقفه برای افشای گرایشهای فاشیستی و استعمارگرانه دولتش و خطاهای اخلاقی جنایتکارانه آن در فیلمهایی که در سراسر جهان جوایزی گرفتهاند تلاش میکند، ناچار شود از یک جشنواره فرانسوی کنار بکشد، باید فراتر از این وضعیت نابهنجار ما را هوشیار و بسیج کند.»
در مقابل، ۱۲ فیلمسازی که خواستار تحریم ناداو لاپید شده بودند در پیامی در اینستاگرام، اقدام خود را ناشی از ارادهشان برای «عمل کردن در برابر واقعیتی استعماری و نسلکشیِ مورد تایید» توجیه کردند و «اصرار» جشنوارهها بر «ایجاد نوعی همسنگی (...) میان تولیدات فلسطینی و اسرائیلی» را محکوم کردند.