یک نقش کوچک برجایمانده روی تکهای خشت گلین مربوط به دوره نوسنگی در گرجستان، به بازنویسی داستان یکی از مهمترین محصولات کشاورزی جهان کمک میکند.
این ماده غذایی اصلی بسیاری از فرهنگ های جهان است. اما انسان ها چگونه به این نتیجه رسیدند که دانه های علف میتوانند به نان تبدیل شوند؟
آگهی
آگهی
یک پژوهش جدید نشان میدهد که گندم نان احتمالاً حدود ۸ هزار سال پیش در منطقه قفقاز جنوبی و در نتیجه فرایند طبیعی دورگ گیری میان گندم اهلی شده و گونه ای علف وحشی پدید آمده است.
یافته ها که در نشریه علمی Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) منتشر شده، بر پایه کاوش های باستان شناسی ای است که موزه ملی گرجستان در محوطه های باستانی گاداخریلی گورا و شولاوریس گورا انجام داده است؛ محوطه هایی که به دوره نوسنگی بازمیگردند.
کاوش در این محوطه ها شواهد مهم گیاه باستان شناسی بهدست داده است؛ از جمله نقش خوشه های گندم که در خشت های گلی باستانی حفظ شده و نیز بقایای گیاهی که نشاندهنده نخستین تجربه ها در کشاورزی است.
محوطه های گاداخریلی گورا و شولاوریس گورا بخشی از سنت فرهنگی شولاوری-شوموتپه به شمار میروند که حدود ۸ هزار تا ۷۳۰۰ سال پیش در قفقاز جنوبی شکل گرفته است؛ منطقه ای که جنوب شرقی گرجستان، غرب جمهوری آذربایجان و شمال ارمنستان را در بر میگیرد.
دیوید لردکیپانیدزه، مدیر موزه ملی گرجستان، میگوید این کشف نشان میدهد گرجی ها از نخستین کشاورزان جهان بوده اند.
او میگوید: اینجا ۸ هزار سال شواهد مربوط به گندم نان داریم و چند سال پیش هم در همین جا شواهد ۸ هزار ساله شراب سازی را پیدا کردیم. بنابراین میتوانیم با اطمینان بگوییم در گرجستان رد گندم نان و شراب سازی را پیدا کرده ایم که به ۸ هزار سال پیش برمیگردد.
مطالعات باستان شناسی و ژنتیکی نشان داده است این منطقه محل سکونت جوامع نخستین کشاورز بوده که انواع گوناگون محصولات زراعی را کشت میکردهاند.
نانا روسیشویلی، گیاه باستان شناس موزه ملی گرجستان، دهه هاست که مواد گیاه باستان شناسی بهدستآمده از گاداخریلی گورا را بررسی میکند. او میگوید نمونه ها نشان میدهد گندم های اولیه اهلی شده با گونه ای علف وحشی به نام آگیلوپس تاوشی تلاقی یافته اند.
او میگوید: این داده ها به ما امکان میدهد ثابت کنیم گندم نان در قلمرو گرجستان منشا گرفته و در نتیجه، گرجستان یکی از مراکز اهلی شدن گندم نان است.
این کشف از آن جهت جالب تر است که همین منطقه زادگاه شراب نیز به شمار میرود.
ملیندا زدر، باستان شناس موزه ملی تاریخ طبیعی اسمیتسونیان، میگوید این پژوهش جدید امکان میدهد روند اهلی شدن گندم را بهتر درک کنیم.
به گفته زدر، این مطالعه نشان میدهد کشاورزان اولیه در قفقاز جنوبی با مناطق همجوار در ارتباط بودند، دانش تازه بهدست میآوردند و آن را با آب و هوا و شرایط محیطی محلی سازگار میکردند.
زدر میگوید: به این ترتیب ابداع این نوع گندم نان در واقع حاصل همان خلاقیت و نوآوری مردمان بومی قفقاز جنوبی است که از آن فناوری ها بهره میگرفتند.
قفقاز و گرجستان بخشی از منطقه ای هستند که به هلال حاصل خیز شهرت دارد؛ نوار حاصل خیز زمینی که از مصر علیا تا میان رودان، یعنی عراق، کویت و شمال شرق سوریه امروزی، امتداد مییابد.
این ناحیه که اغلب از آن با عنوان گهواره تمدن یاد میشود، به طور گسترده زادگاه کشاورزی اولیه و شکل گیری تمدن های انسانی نوین به شمار میرود.