امانوئل ماکرون در پاریس نمایشگاهی تازه را افتتاح کرد که به میراث و تاریخ شهر باستانی بیبلوس لبنان میپردازد، در حالی که جنگ اسرائیل همچنان فاجعه انسانی در این کشور را تشدید میکند.
امانوئل ماکرون، رئیسجمهور فرانسه، یک نمایشگاه بزرگ تاریخی درباره شهر باستانی بیبلوس لبنان را در پاریس افتتاح کرد.
آگهی
آگهی
نمایشگاه «بیبلوس؛ شهر هزارساله لبنان» در انستیتو جهان عرب، بیش از ۷۰۰۰ سال تاریخ را از یکی از قدیمیترین شهرهای جهان که به طور پیوسته محل سکونت بوده، دنبال میکند.
اما در حالی که مکرون در کنار غسان سلامه، وزیر فرهنگ لبنان، سخن میگفت، پیام او بسیار فراتر از باستانشناسی رفت و به جنگ در حال گسترش در لبنان پرداخت.
مکرون گفت: «در زمانی که بعضی میخواهند ما را قانع کنند امنیت فقط با یورش به همسایهای ترسناک به دست میآید، لبنان فقط یک چیز را به ما یادآوری میکند: قدرت جهانشمولی.»
این اظهارات در میانه تهاجم ادامهدار اسرائیل به لبنان مطرح شد؛ جایی که حملات هوایی و یورش زمینی به جنوب در هفتههای اخیر شدت گرفته است.
به گفته مقامهای لبنانی، بیش از ۱۰۰۰ نفر کشته و تا یک میلیون نفر آواره شدهاند. همچنین گزارش شده که زیرساختهای غیرنظامی به طور گسترده آسیب دیده است.
این تشدید تنش بخشی از درگیری گستردهتر منطقهای است که به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران گره خورده و در آن حزبالله در پاسخ راکت شلیک کرده است.
بیبلوس، شهر هزارساله لبنان
این نمایشگاه به شکلی جداییناپذیر به گذشته و حال این کشور گره خورده است.
بیبلوس که در ساحل مدیترانهای لبنان واقع شده و از حدود ۶۹۰۰ سال پیش از میلاد مسکون بوده، به طور گسترده قدیمیترین شهر بندری جهان به شمار میرود.
این شهر در طول هزارهها چهارراه ارتباطی میان مصر، بینالنهرین و سراسر مدیترانه بوده و نقشی محوری در تجارت، زبان و شکلگیری زندگی شهری اولیه ایفا کرده است.
بیبلوس یکی از شناختهشدهترین شهرهای تاریخی لبنان و شهری ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو است که مدتهاست به شکلگیری تصویر این کشور در خارج کمک کرده است.
نمایشگاه پاریس نزدیک به ۴۰۰ شیء باستانی را کنار هم آورده است؛ از ابزارهای پیشاتاریخی و جواهرات عصر برنز گرفته تا مجسمهها و اشیای تدفینی، و چهره شهری را ترسیم میکند که گذشتهاش هنوز هویت لبنان را شکل میدهد.
با این حال، این نمایشگاه همچنان ناقص است.
در اصل قرار بود این نمایشگاه در سال ۲۰۲۴ برگزار شود اما با شدت گرفتن درگیریها، انتقال اشیا هرچه دشوارتر شد. هزینههای بیمه بالا رفت، مسیرها بیثبات شد و چند اثر کلیدی هرگز به پاریس نرسید.
یک محموله بزرگ از اشیای سنگی پس از تشدید دوباره درگیریهای نظامی لغو شد، در حالی که اشیای دیگر از جمله یک ابلیسک مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد آنقدر ارزشمند تشخیص داده شد که ریسک انتقالشان پذیرفته نشد و در لبنان باقی ماند.
برخی ویترینها اکنون خالی ماندهاند تا غیبت آن آثار را به نمایش بگذارند.
تانیا زاوان، کیوریتور نمایشگاه، میگوید این کار تعمدی بوده است. به گفته او این نمایشگاه «شکلی از مقاومت فرهنگی» است.
بازدیدکنندگان در حالی که از میان هزاران سال تاریخ عبور میکنند، به طور مداوم با یادآوری شرایطی روبهرو میشوند که این تاریخ در آن حفظ میشود.
آن کلر لژاندر، نخستین رئیس زن این انستیتو، گفت: «این نمایشگاهی است که با عزم بسیار، شجاعت فراوان و اعتماد زیاد میان گروهها، در شرایطی بهویژه پیچیده برپا شده است.»
او افزود این نمایشگاه «هم تاریخ هزارساله لبنان را برجسته میکند و هم به ما یادآوری میکند تا چه حد وظیفه داریم این تاریخ را حفظ کنیم و از این میراث در برابر هرگونه محو شدن محافظت کنیم».
فرانسه و لبنان
روابط فرانسه با لبنان به این نمایشگاه معنایی فراتر از اعتبار فرهنگی میبخشد.
این دو کشور را پیوندهای دیرینه سیاسی، زبانی و فکری و همچنین دههها همکاری در عرصه باستانشناسی به هم متصل میکند.
از اواخر قرن نوزدهم به بعد، پژوهشگران و هیاتهای باستانشناسی فرانسوی در شکلگیری شناخت امروزی از محوطههایی چون بیبلوس نقش مهمی داشتهاند و این سرپرستی مشترک هنوز هم در نحوه ارائه میراث لبنان در پاریس امروز بازتاب دارد.
این پیوند نهادی در خود نمایشگاه هم دیده میشود؛ پروژهای که با همکاری وزارت فرهنگ لبنان و اداره کل آثار باستانی این کشور طراحی شده و آن را نه تنها یک طرح موزهای، بلکه اقدامی مشترک برای حفاظت در زمان جنگ میکند.
مکرون حضور خود در گشایش نمایشگاه را «پیش از هر چیز نشانهای از ارج، احترام و دوستی» توصیف کرد و از این مراسم بهره برد تا باستانشناسی را در چارچوب دفاع گستردهتری از حاکمیت لبنان قرار دهد.
سخنان او نشان میداد موضوع فقط تجلیل از یک شهر باستانی نیست، بلکه ایستادن در کنار کشوری است که زیر حمله قرار دارد.
حضور غسان سلامه، وزیر فرهنگ لبنان، که از جانب رئیسجمهور جوزف عون سخن میگفت و بر عمق روابط لبنان و فرانسه تاکید کرد، بر بار نمادین این مراسم افزود؛ او از حمایت پایدار فرانسه قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد این پشتیبانی در کمک به لبنان برای بازساخت آیندهاش ادامه یابد.
سلامه همچنین از سفر خود به پاریس برای جلب حمایت بینالمللی از محوطههای میراث فرهنگی لبنان که در اثر جنگ در معرض خطر قرار گرفتهاند استفاده کرده است.
او در روزهای اخیر اعلام کرد در نشستهای اضطراری مربوط به میراث فرهنگی شرکت خواهد کرد؛ نشستهایی که با هدف حفاظت از محوطههای باستانی لبنان که در اثر حملات ادامهدار تهدید میشوند، برگزار میشود.
«بیبلوس؛ شهر هزارساله لبنان» تا ۲۳ اوت ۲۰۲۶ در انستیتو جهان عرب دایر است.