در ۱۳ فوریه ۱۹۶۷ کتابخانه ملی اسپانیا از کشف کدکسهای مادرید ۱ و ۲، دو دستنوشته لئوناردو داوینچی که بیش از یک قرن بدفهرست شده بودند، خبر داد. این دستنوشتهها امروز دیجیتالی شده و در دسترس عموم هستند.
هر سال در ۱۳ فوریه یکی از مهمترین کشفیات قرن بیستم در زمینه مطالعات درباره لئوناردو داوینچی یادآوری میشود: اعلام رسمی در سال ۱۹۶۷ مبنی بر این که کتابخانه ملی اسپانیا در میان مجموعه خود دو دستنویس اصلی از این هنرمند و مهندس رنسانس را نگهداری میکند که بیش از یک قرن از نظرها پنهان مانده بود.
آگهی
آگهی
دو دستنویس موسوم به کدکسهای مادرید ۱ و ۲ (منبع به زبان اسپانیایی)که با شمارههای Mss. 8937 و Mss. 8936 شناخته میشوند، بخشی از مجموعه دفترچههای علمی است که لئوناردو در سالهای پایانی قرن پانزدهم و آغاز قرن شانزدهم نوشته است.
کشف دوباره این آثار زمانی رقم خورد که پژوهشگر امریکایی ژولز پیکاس که مشغول بازبینی فهرست نسخههای خطی این نهاد بود، به اهمیت چند جلد کتابی پی برد که در گذشته به درستی نسبت داده نشده بود.
بر اساس اطلاعات رسمی کتابخانه ملی، این کدکسها شامل صدها صفحه یادداشت و طراحی در زمینه استاتیک، مکانیک کاربردی، سامانههای چرخدنده، ماشینهای هیدرولیکی، هندسه و مطالعات مربوط به استحکامات است.
بر خلاف نقاشیهای او، این دستنویسها امکان دنبال کردن روند فکری لئوناردو را فراهم میکنند: محاسبات، طرحها، فرضیهها و اصلاحاتی که روش تجربی او را نشان میدهند.
کدکس مادرید ۱ که تاریخگذاری آن عمدتا به دهه ۱۴۹۰ بازمیگردد، یکی از مهمترین رسالههای لئوناردو درباره مکانیک به شمار میرود و شامل مطالعات دقیقی درباره انتقال حرکت و کارکرد سازوکارهای گوناگون است.
کدکس مادرید ۲ که کمی دیرتر تاریخگذاری میشود، مجموعهای از پژوهشها در حوزه مهندسی عمران و نظامی را در کنار مطالعات توپографی و طرحهای هیدرولیکی در بر میگیرد.
این دستنویسها در قرن شانزدهم از طریق مجسمهساز پومپئو لئونی به اسپانیا رسید؛ هنرمندی که پس از مرگ لئوناردو مجموعهای از اسناد او را گردآوری کرده بود. بعدها این آثار وارد مجموعه سلطنتی شد و سپس به کتابخانه ملی انتقال یافت. چندین نوبت ساماندهی داخلی و اشتباههای فهرستنویسی باعث شد این دستنویسها بیش از ۱۰۰ سال در مخازن کتابخانه گم بماند.
کتابخانه ملی اسپانیا در انتشارهای خود تاکید کرده که کدکسهای مادرید آثاری استثنایی در میان میراث مستند این نهاد است، زیرا دامنه مجموعه شناختهشده نوشتههای علمی لئوناردو داوینچی را به طور چشمگیری گسترش میدهد. اعلام کشف این آثار در سال ۱۹۶۷ بازتابی بینالمللی داشت و با در اختیار گذاشتن موادی که تا آن زمان منتشر نشده بود، چشمانداز مطالعات مربوط به لئوناردو داوینچی را تغییر داد.
در سال ۲۰۱۲ (منبع به زبان اسپانیایی) این نهاد پروژهای برای دیجیتالسازی به راه انداخت که امکان ارائه نسخهای تعاملی از این کدکسها به عموم را فراهم کرد. این ابتکار امروز دسترسی جهانی به این دستنویسها را آسانتر کرده و نقش کتابخانه ملی را به عنوان نگهدارنده یکی از مهمترین مجموعههای مستند رنسانس که در اسپانیا حفظ شده، تقویت میکند.
بیش از نیم قرن پس از کشف دوباره این آثار، کدکسهای مادرید ۱ و ۲ همچنان به ما یادآوری میکند که پشت آن نبوغ، انسانی بود که جهان را مشاهده میکرد، میآزمود و در رویای فهمیدن سازوکار جهان بود.