سوئد در سال ۲۰۲۳ حدود ۶.۸ درصد تولید ناخالص داخلی را صرف آموزش کرد، در حالی که این رقم در رومانی کمی کمتر از ۳ درصد بود. با این حال هنوز مشخص نیست هزینه بیشتر لزما به مهارت های بالاتر یا آمادگی بهتر جوانان برای اقتصاد متحول اروپا منجر شود.
دولتهای عضو اتحادیه اروپا در مجموع در سال ۲۰۲۳ حدود ۸۰۶ میلیارد یورو برای آموزش هزینه کردند؛ رقمی معادل ۴.۷ درصد تولید ناخالص داخلی این اتحادیه.
آگهی
آگهی
بر اساس تازهترین آمار یورواستات، سهم هزینههای عمومی آموزش از تولید ناخالص داخلی در دهه گذشته اندکی کاهش یافته و از ۴.۹۶ درصد در سال ۲۰۱۴ به ۴.۶۵ درصد در سال ۲۰۲۳ رسیده است.
این سهم در سال ۲۰۲۰ برای مدتی کوتاه به ۵.۰۲ درصد رسید؛ اما عمدتا به این دلیل که اقتصاد در دوران همهگیری کوچک شد، نه به خاطر افزایش مشابه بودجههای آموزشی.
در میان کشورهای اروپایی مشمول آمار یورواستات، سوئد با صرف ۶.۸ درصد از تولید ناخالص داخلی برای آموزش، بالاترین سهم را داشت. فنلاند، ایسلند، بلژیک و دانمارک نیز بیش از ۶ درصد هزینه کردند. رومانی و یونان با سهمهای ۲.۹۷ و ۳.۳۳ درصدی در پایین جدول قرار گرفتند.
کدام کشورها بیشترین هزینه را به ازای هر دانشآموز دارند؟
مقایسه هزینههای آموزشی بر اساس سهم از تولید ناخالص داخلی، تفاوتهای ثروت کشورها یا اندازه جمعیت دانشآموزی را در نظر نمیگیرد.
شاخص تولید ناخالص داخلی تلاش مالی کلی هر کشور را نشان میدهد، در حالی که هزینه به ازای هر دانشآموز بیانگر میزان قدرت خریدی است که پشتوانه هر فرد در نظام آموزشی است.
اندازه اقتصاد، تعداد دانشآموزان و نحوه توزیع منابع میان مقاطع مختلف آموزشی، همگی میتوانند بر این رتبهبندیها تاثیر بگذارند.
این ارقام بر اساس «استاندارد قدرت خرید» یا PPS ارائه شدهاند؛ واحدی مشترک و مصنوعی که برای تعدیل اختلاف سطح قیمتها در کشورها استفاده میشود و امکان مقایسه بهتر هزینهها را فراهم میکند. (یورونیوز بیزنس از دادههای سال ۲۰۲۲ استفاده کرده؛ آخرین سالی که برای همه اقتصادهای بزرگ اتحادیه اروپا آمار موجود است.)
این مقایسه اختلافهای چشمگیری را میان سهم درآمد ملی اختصاصیافته به آموزش و منابع در دسترس به ازای هر دانشآموز آشکار میکند.
لوکزامبورگ در سال ۲۰۲۲ تنها ۳.۷۴ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش کرد؛ رقمی پایینتر از میانگین اتحادیه اروپا یعنی ۴.۶۶ درصد. با این حال، این کشور بالاترین هزینه به ازای هر دانشآموز را در اتحادیه ثبت کرد: ۱۸۴۲۲ واحد PPS، بیش از دو برابر میانگین اتحادیه اروپا یعنی ۸۲۴۶ واحد.
بلغارستان الگوی معکوسی را نشان داد. سهم هزینههای آموزشی این کشور از تولید ناخالص داخلی با ۴.۵ درصد تقریبا همسطح میانگین اتحادیه بود، اما کمترین هزینه به ازای هر دانشآموز را داشت: ۳۰۹۷ واحد PPS.
در میان اقتصادهای بزرگ، فرانسه در سال ۲۰۲۲ حدود ۵.۳۳ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش کرد؛ پنجمین سهم بالا در میان کشورهای اتحادیه اروپا که آمارشان در دسترس است. با این حال، هزینه به ازای هر دانشآموز در فرانسه ۸۱۵۱ واحد PPS بود؛ اندکی پایینتر از میانگین اتحادیه.
ایتالیا سهم بهمراتب کمتری برای آموزش اختصاص داد؛ ۴.۰۷ درصد از تولید ناخالص داخلی. هزینه ۷۹۴۵ واحد PPS به ازای هر دانشآموز، این کشور را درست پشت سر فرانسه قرار داد، اما همچنان کمی کمتر از میانگین اتحادیه اروپا بود.
آلمان تقریبا معادل میانگین اتحادیه اروپا، یعنی ۴.۷۹ درصد تولید ناخالص داخلی، را به آموزش اختصاص داد، اما هزینه به ازای هر دانشآموز در این کشور ۱۰۳۶۳ واحد PPS بود؛ حدود ۲۶ درصد بالاتر از میانگین اتحادیه.
تفاوتهای دیگری نیز دیده میشود. مالتا ۴.۱۲ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را صرف آموزش کرد؛ رقمی کمتر از میانگین اتحادیه، اما هزینه به ازای هر دانشآموز در این کشور بالاتر از میانگین بود. اسلواکی همان سهم اتحادیه اروپا را از تولید ناخالص داخلی به آموزش اختصاص داد، اما به ازای هر دانشآموز ۲۲ درصد کمتر هزینه کرد.
رابطه نتایج آموزشی و سطح هزینهها
افزایش هزینهها لزوما به نتایج بهتر منجر نمیشود. کشورهای اروپایی که بیشترین خرج را برای آموزش میکنند، همیشه همان کشورهایی نیستند که قویترین مهارتهای پایه را دارند.
برنامه سنجش بینالمللی دانشآموزان سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، یا همان پیزا (PISA)، یکی از ابزارهای مقایسه نتایج آموزشی است. این برنامه مهارتهای خواندن، ریاضی و علوم دانشآموزان ۱۵ ساله را میسنجد، هرچند نمیتواند همه ابعاد کیفیت یک نظام آموزشی را پوشش دهد.
پیزا دانشآموزانی را که به سطح ۲ نمیرسند در گروه «کمعملکردها» قرار میدهد. سطح ۲ حد پایهای است که به گفته OECD برای مشارکت کامل در جامعه لازم به حساب میآید.
در سال ۲۰۲۲، رقم چشمگیر ۲۶.۲ درصد از دانشآموزان اتحادیه اروپا در خواندن و ۲۹.۵ درصد در ریاضیات جزو کمعملکردها بودند. هر دو شاخص نسبت به سال ۲۰۱۲ بدتر شده است؛ زمانی که این سهمها به ترتیب ۱۸ و ۲۲.۱ درصد بود.
کشورهایی که به ازای هر دانشآموز بیشتر هزینه میکنند، معمولا نتایج بهتری در ریاضیات به دست میآورند، اما این رابطه به هیچوجه خودکار و تضمینشده نیست.
استونی با تنها ۱۵ درصد، کمترین سهم دانشآموزان کمعملکرد در ریاضیات را در میان کشورهای اتحادیه اروپا داشت. پس از آن ایرلند و دانمارک قرار میگیرند که هر دو حدود ۱۹ تا ۲۰ درصد را ثبت کردهاند. همین سه کشور پایینترین سهمها را در حوزه خواندن نیز به دست آوردند.
دانمارک از جمله کشورهایی است که در اروپا بیشترین هزینه را برای آموزش صرف میکند. یورواستات اما آمار لازم برای استونی و ایرلند را منتشر نکرده است.
لتونی با منابع محدود به نتایج نسبتا خوبی دست یافت. این کشور به ازای هر دانشآموز ۴۹۹۹ واحد PPS هزینه کرد؛ یعنی حدود ۳۹ درصد کمتر از میانگین اتحادیه اروپا. با این حال، سهم دانشآموزان کمعملکرد در ریاضیات و خواندن در لتونی هر دو کمتر از میانگین اتحادیه بود.
در مقابل، مالتا به ازای هر دانشآموز ۹۶۵۸ واحد PPS خرج کرد؛ حدود ۱۷ درصد بیشتر از میانگین اتحادیه، اما نتایجی پایینتر از میانگین به دست آورد. حدود ۳۲.۶ درصد دانشآموزان این کشور در ریاضیات و ۳۶.۳ درصد در خواندن جزو کمعملکردها بودند.
قبرس تقریبا به اندازه میانگین اتحادیه اروپا به ازای هر دانشآموز هزینه کرد، اما از ضعیفترین نتایج در این اتحادیه برخوردار بود. بیش از نیمی از دانشآموزان این کشور، یعنی ۵۳.۲ درصد، کمعملکرد بودند. بلغارستان با سهم ۵۳.۶ درصدی نتایج مشابهی داشت، آن هم در کنار سطح هزینه پایین.
یورواستات برای لوکزامبورگ و سوئیس آمار پیزا در سال ۲۰۲۲ را منتشر نکرده است. در سال ۲۰۱۸، زمانی که لوکزامبورگ بالاترین سطح هزینه به ازای هر دانشآموز را ثبت کرد، ۲۷.۲ درصد از نوجوانان ۱۵ ساله این کشور در ریاضیات و ۲۹.۳ درصد در خواندن کمعملکرد بودند؛ واقعیتی که نشان میدهد هزینه بالا به خودی خود به نتایج قوی منجر نمیشود.
در میان اقتصادهای بزرگ، نرخ کمعملکردها در خواندن در فرانسه ۲۶.۹ درصد بود؛ اندکی بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا. آلمان با ۲۹.۵ درصد دقیقا برابر میانگین اتحادیه در ریاضیات قرار داشت، در حالی که ایتالیا با ۲۹.۶ درصد کمی از آن بالاتر بود.
اروپا هنوز با هدف مهارتآموزی خود تا سال ۲۰۳۰ فاصله زیادی دارد
با توجه به اینکه نزدیک به سه نفر از هر ده دانشآموز در اتحادیه اروپا به سطح پایهای ریاضیات نمیرسند، اروپا همچنان با هدف خود برای کاهش کمعملکردی در مهارتهای پایه به کمتر از ۱۵ درصد تا سال ۲۰۳۰ فاصله زیادی دارد.
این نتایج شکاف قابلتوجه اجتماعی و اقتصادی را نیز آشکار میکند. در ارزیابی پیزا ۲۰۲۲، ۴۸ درصد دانشآموزان اتحادیه اروپا از یکچهارک کمبرخوردار جامعه در ریاضیات کمعملکرد بودند، در حالی که این سهم در میان یکچهارک برخوردار تنها ۱۱ درصد بود.
تحولات جمعیتی میتواند شیوه تامین مالی آموزش را دگرگون کند. گزارش «سرمایهگذاری در آموزش ۲۰۲۵» کمیسیون اروپا پیشبینی میکند که جمعیت اتحادیه اروپا در گروه سنی ۳ تا ۱۸ سال در سال ۲۰۳۰ حدود ۲.۵ میلیون نفر کمتر از سال ۲۰۲۲ خواهد بود.
برآورد میشود این جمعیت در مجموع ۳.۵ درصد کاهش یابد. بیشترین افت در ایتالیا با ۱۳ درصد، یونان با ۱۲ درصد و اسپانیا با ۱۱ درصد پیشبینی شده است. در مقابل، انتظار میرود آلمان با افزایش ۹ درصدی روبهرو شود.
کاهش جمعیت در سنین مدرسه در اروپا میتواند فضای بیشتری برای سرمایهگذاری بر هر دانشآموز ایجاد کند. به گفته کمیسیون اروپا، اگر بودجه کل مدارس فقط همگام با تورم سالانه حدود ۲ درصد افزایش یابد، هزینه به ازای هر دانشآموز تا سال ۲۰۳۰ به طور متوسط ۱۹ درصد بالا خواهد رفت.
این گزارش تاکید میکند که تقویت مهارتهای پایه به افزایش بهرهوری، نوآوری و رشد اقتصادی کمک خواهد کرد. برآوردهایی که در گزارش نقل شده نشان میدهد تولید ناخالص داخلی کشورهای اروپایی میتواند تا سال ۲۰۳۰ بین ۸ تا ۱۰ درصد بالاتر از پیشبینیهای فعلی باشد، اگر تعداد بیشتری از شهروندان به سطح کافی مهارتهای پایه دست پیدا کنند.
به گفته این گزارش، کلاسهای کوچکتر، آموزش شخصیسازیشدهتر، برنامههای درسی بهروز، بهبود آموزش و شرایط کاری معلمان و استفاده بهتر از فناوری میتواند راه را برای تحقق این هدف هموار کند.
با این همه، مقایسه کشورها نشان میدهد که موفقیت نه فقط به میزان هزینهکرد دولتها، بلکه به نحوه تخصیص این منابع و تاثیر واقعی آنها بر یادگیری بستگی دارد.