کشاورزان، دامداران و کسبوکارهای خانوادگی با وام، یارانه و برنامههای محلی در حال گسترش هستند. وزارت کار و کاهش فقر ازبکستان میگوید طی دهه گذشته میلیونها نفر از فقر خارج شدهاند.
در یک گلخانه کوچک در منطقه فرغانه ازبکستان، ردیفهای گوجهفرنگی، خیار و سبزی تازه زیر پوششهای پلاستیکی که روی قطعه زمینی نهچندان بزرگ کشیده شده رشد میکند. برای اولماسجون جومایف، کشاورز و زنبوردار، این گلخانه به منبع باثبات درآمدی تبدیل شده که در طول بیش از یک دهه بهتدریج گسترش یافته است.
آگهی
آگهی
جومایف گفت: «ما با یک گلخانه کوچک شروع کردیم که با استفاده از یک وام ترجیحی ۵ میلیون سوم (۳۷۰ یورو) ساخته شد. در ابتدا فقط ۷۰ متر مربع بود، بعد گامبهگام آن را گسترش دادیم.»
او در سال ۲۰۱۳ کشت گلخانهای را آغاز کرد. با گذشت زمان، خانواده فعالیت خود را به تولید سبزیجات و زنبورداری گسترش داد. چیزی که با چند کندوی عسل شروع شده بود، حالا به نزدیک به هزار کلنی زنبور رسیده است.
او افزود: «ما هرگز بیکار نمیمانیم. خودمان برای خودمان کار ایجاد میکنیم و همین خرج خانواده را تامین میکند.»
به گفته وزارت اشتغال و کاهش فقر، کارآفرینی خرد به یکی از محورهای اصلی تلاشهای ازبکستان برای کاهش فقر تبدیل شده و برنامههای حمایت اجتماعی را با ایجاد شغل و توسعه کسبوکارهای خانوادگی پیوند میدهد.
بر اساس آمار دولتی، طی ۹ سال گذشته ۸ میلیون نفر از فقر خارج شدهاند و نرخ فقر ملی از ۳۵ درصد به ۶.۸ درصد کاهش یافته است. مقامها میگویند وامهای ترجیحی، یارانهها و برنامههای آموزش حرفهای به صدها هزار بنگاه کوچک در سراسر کشور کمک کرده است.
در مرکز این رویکرد، برنامه «از فقر تا رفاه» قرار دارد که بر کمک به خانوادهها برای ایجاد درآمد پایدار از طریق خوداشتغالی، آموزش و دسترسی به منابع مالی تمرکز دارد. این برنامه وامهای ترجیحی، یارانهها، آموزشهای فنیوحرفهای و نظامهای حمایتی در سطح محله را با هم ترکیب میکند تا به خانوارهای کمدرآمد کمک کند کسبوکارهای خرد باثبات راه بیندازند.
ایجاد درآمد در سطح خانوار
گلنزا علیموا، رئیس اداره روابط عمومی این وزارتخانه،گفت در سال ۲۰۲۵ تنها برای بیش از ۷۶۰ هزار خانواده برنامه توسعه فردی تدوین شده که با شرایط اقتصادی محلی و مهارتهای هر خانوار تطبیق دارد. به گفته او بیش از ۵۲۳ هزار خانوار کمدرآمد حمایت دریافت کردهاند؛ از جمله کمک برای یافتن شغل، برنامههای کارآفرینی و آموزشهای حرفهای.
دولت بیش از ۲.۲ تریلیون سوم (بیش از ۱۶۲ میلیون یورو) وام و ۲۶۵ میلیارد سوم (۱۹.۶ میلیون یورو) یارانه برای حمایت از کسبوکارهای کوچک و طرحهای خرد اختصاص داده است. مقامهای رسمی میگویند طی هشت سال گذشته بیش از ۷۰۰ هزار کارآفرین با تکیه بر اصلاحاتی که دسترسی به منابع مالی را بهبود بخشیده و مقررات را سادهتر کرده، کسبوکارهای پایداری راهاندازی کردهاند.
علیموا گفت: «خود کارآفرینان هستند که برای نیازمندان شغل و درآمد ایجاد میکنند.»
غذای سنتی در سمرقند شغل ایجاد میکند
در منطقه سمرقند، کارآفرینی از مسیر گردشگری و آشپزی سنتی نیز در حال گسترش است.
فضیلت جورایوا، کارآفرین، یک مجموعه پذیرایی به سبک یورت در شهرستان پسدَرغوم راه انداخته که در آن به مسافران عبوری از این منطقه غذاهای سنتی ازبکی ارائه میشود.
او گفت: «میخواستیم چیزی متفاوت خلق کنیم. مردم اینجا توقف میکنند، غذای سنتی میخورند و با فرهنگ محلی آشنا میشوند.»
این کسبوکار اکنون حدود ۳۵ نفر را، که بیشترشان زن هستند، به کار گرفته است؛ افرادی که غذاهایی مانند سمسا، نان پاتیر و خوراکهای فصلی آماده میکنند. به گفته جورایوا، حدود ۱۰۰ خانواده از طریق تامین مواد اولیه و خدمات جانبی به طور غیرمستقیم از این کار منتفع میشوند.
او گفت: «مردم بعدازظهر کارشان تمام میشود و با درآمدی ثابت به خانه برمیگردند.»
گسترش دامداری در مناطق روستایی
در منطقه سرخاندریا، دامداری به یکی دیگر از منابع درآمد روستایی و فعالیتهای کسبوکارهای کوچک تبدیل شده است.
اکمل نظراف، کارآفرین، پس از دریافت یک وام دولتی در سال ۲۰۲۲ پرورش دام را آغاز کرد.
او گفت: «ما ظرف دو سال وام را تسویه کردیم و حالا با سود کار میکنیم.»
خانواده او گوشت مورد نیاز بازارهای محلی را تامین میکند و در حالی که چند واحد فروش کوچک را اداره میکند، همچنان در حال توسعه تولید دام است.
نظراف گفت: «ما تمام سال روی این کسبوکار کار میکنیم.»
به گفته مسئولان، در مناطق روستایی هرچه بیشتر از برنامههای دامداری و کشاورزی خانوادگی برای حمایت از خوداشتغالی و کارآفرینی خرد استفاده میشود.
نقش محلهها
بخش زیادی از نظام کاهش فقر در ازبکستان از طریق ساختار محلهها اجرا میشود؛ جایی که معاونان حاکم محلی ساکنان را به برنامههای آموزشی، حمایتهای مالی و فرصتهای کسبوکار متصل میکنند.
در شهرستان پسدَرغوم، جهانگیر نورممنوف، معاون حاکم، میگوید مقامهای محلی بر بخشهایی تمرکز کردهاند که با تقاضای منطقه و ظرفیت صادراتی پیوند دارد.
او گفت: «تخصص اصلی ما تولید گیلاس برای صادرات است. همچنین صنعت فلزکاری را به عنوان منبع دیگری برای اشتغال توسعه دادهایم.»
به گفته او، شمار کسبوکارهای کوچک در این محله ظرف یک سال از ۱۸ به ۶۱ واحد رسیده است. مقامها میگویند خدمات کنار جادهای و فعالیتهای کشاورزی خانوادگی نیز گسترش یافته است.
نورممنوف گفت: «پیش از آغاز هر پروژهای ابتدا بازار را بررسی میکنیم و فقط بعد از آن است که از ساکنان حمایت میکنیم.»
او افزود بسیاری از خانوادهها پس از دریافت حمایت از طریق برنامههای محلی، تولیدات کشاورزی خود را در قطعات کوچک خانگی افزایش دادهاند.
او گفت: «دو سال پیش میزان فقر در این محله حدود ۱۹ درصد بود و امروز به ۲.۹ درصد رسیده است.»
در سرخاندریا، فرخ شوقمبروف، معاون حاکم، گفت برنامههای دامداری و کشاورزی به ساکنان بیکار کمک میکند مهارت و منبع درآمد به دست آورند.
او افزود: «این محله بیش از ۵۵۰۰ نفر جمعیت دارد و تمرکز اصلیاش بر دامداری و کشاورزی است. مردم به اینجا میآیند تا آموزش ببینند و کسبوکار خودشان را راه بیندازند.»
زیرساخت و سامانههای دیجیتال
علیموا گفت رشد کارآفرینی همچنین با سرمایهگذاری روی سامانههای آبیاری، شبکههای برق و زیرساخت آبرسانی در محلههای کمدرآمد تقویت شده است. به گفته مقامها، این ارتقاها کار را برای خانوارها جهت توسعه کشاورزی، تولیدات گلخانهای و فعالیتهای دامداری آسانتر کرده است.
ازبکستان همچنین سامانههای پایش دیجیتال را از طریق پلتفرم «محله آنلاین» گسترش میدهد؛ سامانهای که درآمد خانوارها، برنامههای حمایتی محلی و طرحهای خرد را به صورت برخط رصد میکند. مسئولان میگویند این پلتفرم برای بهبود هماهنگی میان مقامهای محلی و نظامهای حمایت اجتماعی طراحی شده است.
ازبکستان سال ۲۰۲۶ را «سال توسعه محله و حمایت از جامعه» نامگذاری کرده است؛ در حالی که دولت به گسترش برنامههای مرتبط با اشتغال، کارآفرینی و توسعه اقتصادی محلی ادامه میدهد.
با این حال برای کارآفرینانی مانند جومایف، تمرکز بیش از سیاستها بر کار روزمره است. در گلخانه او در فرغانه، فصل بعدی کاشت محصولات از هماکنون آغاز شده است.