یکسوم مردم اتحادیه اروپا در خانههای کمجمعیت زندگی میکنند و فعالان مسکن میگویند سیاستگذاران باید عرضه واحدهای کوچک و مقرونبهصرفه را افزایش دهند.
اروپا همزمان با بحران شدید مسکن، با معضل «فضای خالی» نیز روبهرو است.
آگهی
آگهی
با وجود کمبود مسکن مقرونبهصرفه در سراسر اتحادیه، طبق دادههای یورواستات یک نفر از هر سه نفر در اتحادیه اروپا در خانههایی زندگی میکند که اتاق خواب اضافه دارند. این ارقام نشان میدهد میان عرضه مسکن و نیاز خانوارها و همچنین در الگوهای سکونت در اروپا ناسازگاری چشمگیری وجود دارد.
اصطلاح کماشغالی به خانههایی اشاره دارد که از نیاز ساکنان بزرگتر است، معمولا به این دلیل که تعداد اتاقخواب آنها بیش از حد نیاز است. این وضعیت نقطه مقابل ازدحامِ بیش از حد است و اغلب زمانی رخ میدهد که افراد مسن پس از خروج فرزندان، همچنان در خانههای بزرگ خانوادگی زندگی میکنند.
به گفته شورای اروپا، اگرچه مسکن نامناسب همچنان در تقریبا همه کشورهای اتحادیه اروپا یک چالش به شمار میرود اما ابعاد بحران و عوامل ریشهای آن به طور قابل توجهی متفاوت است.
پس کدام کشورها بیشترین میزان کماشغالی را دارند؟ در سطح اتحادیه اروپا ۳۳.۴ درصد مردم در واحدهای مسکونی کماشغال زندگی میکنند اما این سهم از ۸.۱ درصد در رومانی تا ۶۹.۴ درصد در قبرس متغیر است.
کمترین نرخ کماشغالی در شرق اروپا ثبت شده است
کماشغالی به طور کلی در شرق و جنوبشرقی اروپا بسیار کمتر از سایر نقاط این قاره دیده میشود.
پس از رومانی با ۸.۱ درصد، سهم جمعیتی که در خانههای کماشغال زندگی میکنند در صربستان (۸.۲ درصد)، ترکیه (۱۰.۳ درصد)، لتونی (۱۰.۵ درصد)، یونان (۱۲.۵ درصد) و کرواسی (۱۴.۷ درصد) زیر ۱۵ درصد باقی میماند.
این سهم همچنین در بلغارستان (۱۵.۸ درصد)، اسلواکی (۱۵.۹ درصد)، مقدونیه شمالی (۱۷ درصد)، لهستان (۱۷.۹ درصد)، لیتوانی (۱۸ درصد) و ایتالیا (۱۸.۲ درصد) نسبتا پایین است.
در مجموع، این کشورها پایینترین گروه اروپا را تشکیل میدهند و پس از آنها استونی، چکیا و مجارستان قرار دارند که در همه آنها نرخها حدود ۲۷ درصد است.
کجا کماشغالی مسکن بیشترین شیوع را دارد؟
قبرس با نرخ ۶۹.۴ درصد، رکورددار کماشغالی مسکن در اروپا است و پس از آن ایرلند با ۶۶ درصد و مالت با ۶۳.۲ درصد قرار دارند. نکته قابل توجه اینکه هر سه کشور جزیره هستند.
سهم افرادی که در خانههایی با اتاقهای اضافه زندگی میکنند همچنین در هلند (۵۸.۵ درصد)، بلژیک (۵۷ درصد)، اسپانیا (۵۴.۳ درصد)، لوکزامبورگ (۵۲.۲ درصد) و نروژ (۵۱ درصد) بالای ۵۰ درصد است.
در میان کشورهای شمال اروپا، فنلاند با ۴۶.۶ درصد و دانمارک با ۴۲.۴ درصد نیز به طور قابل توجهی بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا قرار دارند.
تصویر در چهار اقتصاد بزرگ اتحادیه اروپا به شدت متفاوت است.
اسپانیا با نرخ ۵۴.۳ درصد یکی از بالاترین سطحهای کماشغالی را دارد، در حالی که این رقم در ایتالیا تنها ۱۸.۲ درصد است. فرانسه روی ۴۰.۴ درصد قرار دارد و آلمان تقریبا دقیقا همسطح میانگین اتحادیه اروپا یعنی ۳۳.۳ درصد است.
اروپای جنوبی دو روایت متفاوت از مسکن دارد
هرچند نرخ کماشغالی در بخش بزرگی از جنوبشرقی و شرق اروپا بسیار پایین است، خود اروپای جنوبی به دو بخش تقسیم میشود: قبرس، مالت و اسپانیا جزو کشورهای با نرخ بالا هستند، در حالی که ایتالیا، یونان، ترکیه و بخش عمده بالکان در گروه کشورهای با نرخ پایین قرار میگیرند. این وضعیت نشان میدهد که این روند را نمیتوان صرفا با یک شکاف ساده شمال-جنوب توضیح داد.
آیا سیاستگذاری میتواند کماشغالی را کاهش دهد؟
فدراسیون اروپایی سازمانهای ملی فعال در حوزه بیخانمانی (FEANTSA) تاکید میکند پرسش اصلی این است که آیا موجودی مسکن، بهویژه ساختوسازهای جدید، پاسخگوی رشد تقاضا برای واحدهای کوچکتر هست یا نه.
سخنگوی فدراسیون FEANTSA در گفتوگو با یورونیوز بیزنس گفت: «آیا این خانههای کوچکتر واقعا در دسترس و مقرونبهصرفه هستند؟»
این سازمان با اشاره به «مالیات اتاق خواب» که در بریتانیا از سال ۲۰۱۳ اجرا شد، اعلام کرد این سیاست کارآمد نبود، چون خانههای متناسب با اندازه مورد نیاز غالبا در دسترس نبودند و در نتیجه خانوارهایی که چارهای جز ماندن در محل سکونت خود نداشتند با کاهش درآمد روبهرو شدند.
به باور این سازمان، تبدیل خانههای خالی به واحدهای مسکونی مقرونبهصرفه و اجتماعی میتواند راهکار موثرتری نسبت به هدف گرفتن کماشغالی باشد.
سخنگوی این سازمان گفت: **«**جرمانگاری کماشغالی، بدون رسیدگی به علل ساختاریتری که به غیرقابلدسترس شدن مسکن منجر میشوند، مانند سرمایهگذاری ناکافی در مسکن اجتماعی واقعی و تبدیل مسکن به دارایی مالی و سفتهبازی، به معنای تشخیص نادرست است.»
اثر مالکیت خانه
طبق دادههای یورواستات، سهم افرادی که در واحدهای کماشغال زندگی میکنند در میان مستاجران ۱۴.۲ درصد است، در حالی که این سهم برای مالکان به ۴۰.۵ درصد میرسد.
سباستیان کول، استاد دانشگاه آزاد برلین، میگوید تفاوتهای میان کشورها عمدتا ناشی از ساختارهای نهادی است، بهویژه نرخهای مالکیت مسکن و ترکیب جمعیتی.
او در گفتوگو با یورونیوز بیزنس گفت: «ساختارهای نهادی مانند نوعِ حق سکونت نقش بسیار بزرگی دارند. در مدلهای ما، مالکیت خانه قویترین شاخص پیشبینیکننده برای کماشغالیِ عینی است.»
چه کسانی بیشتر در خانههای کماشغال زندگی میکنند؟
پژوهش یوناس لاگه و همکارانش نشان داد (منبع به زبان انگلیسی) که نوعِ خانوار ارتباط نزدیکی با کماشغالی دارد.
بیشتر اتاقهای کماشغال در خانوارهای یک و دو نفره دیده میشوند. نرخها به طور کلی در خانوارهایِ بدونِ فرزند نیز بالاتر است.
در اتحادیه اروپا، ۴۱ درصد واحدهای کماشغال در شهرها قرار دارند و حدود ۳۰ درصدِ دیگر در مناطق روستایی و شهرهای کوچک است.
در بیشتر کشورها و به طور میانگین در اتحادیه اروپا، خانوارهای با درآمد بالاتر بیشتر در معرض کماشغالی هستند و سهم بزرگتری از اتاقهای کماشغال را به خود اختصاص میدهند.
اینکه «اتاق» چیست به کشور بستگی دارد
کول همچنین به یک چالش در هماهنگ کردن اندازهگیریها اشاره میکند که از تعاریف متفاوت کشورها درباره اینکه چه فضایی «اتاق» محسوب میشود ناشی میشود.
او میگوید اسپانیا، ایرلند و فنلاند در پیمایشهای خود آشپزخانه را به طور صریح به عنوان اتاق محسوب میکنند.
او همچنین به شکاف عمیق میان شاخصهای عینی و ادراکِ انسانیِ ذهنی اشاره میکند. پژوهشگران دریافتند که تنها دو نفر از هر پنج نفر خانه خود را «بیش از حد بزرگ» میدانستند، در حالی که بر اساس شاخصهای رسمی، این خانهها در دسته واحدهای کماشغال طبقهبندی شده بودند.