اسپیسایکس جمعه با بزرگترین عرضه اولیه تاریخ وارد نزدک میشود اما تحلیلگران میگویند ارزشگذاری نجومی، حقوق ضعیف و زیانهای روبهافزایش میتواند سهامداران خرد را در معرض ریسک بگذارد.
اسپیس ایکس در آستانه بزرگترین عرضه اولیه سهام در تاریخ بازارهای بورس است.
آگهی
آگهی
شرکت موشکی ایلان ماسک روز جمعه با نماد SPCX در بورس نزدک معامله خود را آغاز میکند. این شرکت سهام خود را به قیمت هر سهم ۱۳۵ دلار قیمتگذاری کرده و با جذب ۷۵ میلیارد دلار (۶۴.۵ میلیارد یورو)، ارزش خود را در بزرگترین عرضه اولیه ثبتشده به ۱.۷۵ تریلیون دلار (۱.۵ تریلیون یورو) رسانده است.
این معامله بهراحتی رکورد ۲۹.۴ میلیارد دلاری آرامکو سعودی در سال ۲۰۱۹ را که بعدا با استفاده از اختیار فروش اضافی افزایش یافته بود، پشت سر میگذارد.
اسپیس ایکس تلاش غیرمعمول و گستردهای برای جذب سرمایهگذاران خرد از جمله در اروپا انجام داد تا سرمایهگذاران خرد اروپایی بیشتری را جذب کند. بر اساس گزارش بلومبرگ، سرمایهگذاران حقیقی در جریان فرآیند عرضه اولیه، حدود ۱۰۰ میلیارد دلار (۸۶.۶ میلیارد یورو) سفارش از طریق پلتفرمهایی مانند رابینهود، فیدلیتی و سو فای ثبت کردهاند.
همین تقاضا بهتنهایی از هدف ۷۵ میلیارد دلاری (۶۴.۵ میلیارد یورو) جذب سرمایه شرکت فراتر رفت و نشاندهنده سطح بالای علاقه سرمایهگذاران خرد پیش از ورود سهم به بورس است.
با این حال، زیر سطح این هیجان، چراغهای هشدار زیادی روشن شده است. در ادامه پنج ریسک اصلی که سرمایهگذاران باید پیش از آغاز معاملات عرضه اولیه اسپیس ایکس در نظر بگیرند، آمده است.
۱. آیا اسپیس ایکس ۱.۷۵ تریلیون دلار میارزد؟
با ارزشگذاری ۱.۷۵ تریلیون دلاری (۱.۵ تریلیون یورو)، سرمایهگذاران عملا اسپیس ایکس را معادل حدود ۹۴ برابر درآمد سالانه آن قیمتگذاری میکنند؛ درآمد این شرکت در سال ۲۰۲۵، ۱۸.۷ میلیارد دلار (۱۶.۱ میلیارد یورو) بود. برای مقایسه، انویدیا، یکی از باارزشترین شرکتهای فناوری بازار، با نسبتی کمتر از یکچهارم این سطح معامله میشود.
موسسه پژوهشی سرمایهگذاری مورنینگاستار که ارزش اسپیس ایکس را ۷۸۰ میلیارد دلار (۶۷۵ میلیارد یورو) برآورد میکند، این سهم را «به طور قابل توجهی بیش از حد ارزشگذاریشده» توصیف کرده است. دادههای گلدمن ساکس نیز نشان میدهد برای حفظ این قیمت، باید درآمد شرکت تا سال ۲۰۳۰ به بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار (۸۶.۶ میلیارد یورو) برسد؛ به این معنا که رشد سالانه مرکب بیش از ۴۰ درصدی لازم است.
تجربه تاریخی نیز هشدار میدهد. پژوهشی از جی ریتر، استاد دانشگاه فلوریدا که در والاستریت به «آقای عرضه اولیه» معروف است، نشان میدهد اگرچه عرضههای اولیه بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱ در نخستین روز معاملات بهطور متوسط ۲۳.۶ درصد رشد کردهاند، بازده آنها در سه سال بعد فقط ۱۰.۶ درصد بوده است.
۲. ورود سریع به شاخصها و اتکا به سهام شناور محدود
گنجانده شدن احتمالی اسپیس ایکس در شاخصهای مهم بورس به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شده است. مقامهای سرمایهگذاری چهار ایالت بزرگ آمریکا از نزدک و FTSE راسل خواستهاند درباره تغییرات اخیر مقررات که میتواند ورود سریعتر این شرکت به شاخصهای پرمراجعه را ممکن کند، توضیح دهند.
منتقدان میگویند این اقدام میتواند سرمایهگذاران غیرفعال را زودتر از انتظار در معرض سهمی با ارزشگذاری بسیار بالا قرار دهد، در حالی که شرکتهای ارائهدهنده شاخص تاکید میکنند این تغییرات بازتاب تحولات گستردهتر بازار است.
این بحث از آن جهت اهمیت دارد که در ابتدا تعداد نسبتا کمی از سهام اسپیس ایکس برای معامله در دسترس خواهد بود. با وجود ارزشگذاری ۱.۷۵ تریلیون دلاری (۱.۵ تریلیون یورو)، تنها حدود ۳ تا ۴ درصد سهام این شرکت در آغاز برای معامله عمومی عرضه میشود.
این یعنی ارزش بازار شرکت بر اساس دادوستد تنها بخش کوچکی از سرمایه آن تعیین خواهد شد. گزارشها حاکی است بیش از ۷۵ درصد از عرضه ۷۵ میلیارد دلاری (۶۴.۵ میلیارد یورو) پیشاپیش به سرمایهگذاران فعلی و مدیران داخلی تخصیص یافته است و در نتیجه سهام کمتری برای بازار آزاد باقی میماند.
به گفته مورنینگاستار، ترکیب سهام شناور محدود و تقاضای قوی برای سهام مرتبط با هوش مصنوعی میتواند در مراحل ابتدایی معاملات از قیمت سهم حمایت کند، حتی اگر ارزشگذاری شرکت بالاتر از سطح منصفانه برآوردی این موسسه باشد. این موسسه معتقد است تصویر روشنتر از تقاضای سرمایهگذاران زمانی به دست میآید که دوره قفل سهام به پایان برسد و تعداد بیشتری سهم برای معامله عرضه شود.
برخی تحلیلگران اما بر این باورند که همین سهام شناور محدود میتواند به حمایت از سهم ادامه دهد. برآوردها نشان میدهد پس از پیوستن اسپیس ایکس به شاخص نزدک ۱۰۰، بین ۲۲ میلیارد دلار (۱۹ میلیارد یورو) تا ۲۷ میلیارد دلار (۲۳.۴ میلیارد یورو) سرمایه غیرفعال میتواند به این سهم سرازیر شود و تقاضای اضافی از سوی صندوقهای شاخصی ایجاد کند.
۳. زیان به جای سود
نتایج مالی اسپیس ایکس هم میتواند باعث تردید برخی سرمایهگذاران شود.
بر اساس امیدنامهای که منتشر شده، شرکت با سرعت در حال رشد است اما هنوز زیانده است.
این شرکت مالک سرویس اینترنت ماهوارهای استارلینک است که عمده درآمد اسپیس ایکس را تامین میکند و تنها کسبوکار سودده آن به حساب میآید. اسپیس ایکس همچنین مالک شرکت هوش مصنوعی xAI است که فوریه امسال با آن ادغام شد.
طبق مستندات عرضه اولیه، اسپیس ایکس تا ۳۱ مارس دارای زیان انباشته ۴۱.۳ میلیارد دلاری (۳۵.۷۶ میلیارد یورو) بوده و در سهماهه نخست ۲۰۲۶ نیز ۴.۲۷ میلیارد دلار (۳.۷ میلیارد یورو) زیان خالص گزارش کرده است.
این رقم در مدت مشابه سال قبل ۵۲۸ میلیون دلار (۴۵۷ میلیون یورو) بود.
بخش عمده این زیانهای اخیر به xAI مربوط میشود. طبق پرونده عرضه اولیه اسپیس ایکس، این واحد هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ حدود ۶.۴ میلیارد دلار (۵.۵ میلیارد یورو) زیان عملیاتی ثبت کرده است. در این مستندات همچنین آمده است که xAI در ماههای ابتدایی ۲۰۲۶ برای گسترش زیرساختهای هوش مصنوعی خود هزینه سنگینی کرده است.
مورنینگاستار معتقد است واحد هوش مصنوعی «خطر قابل توجهی برای از بین بردن ارزش» به همراه دارد و تاکید میکند گراک هنوز نتوانسته سهم قابل توجهی از بازار چتباتها را به دست آورد.
حامیان میگویند این زیانها ناشی از انتخاب است نه ضعف ساختاری.
درآمد اسپیس ایکس در سال ۲۰۲۵ با رشد ۳۳ درصدی به ۱۸.۷ میلیارد دلار (۱۶.۲ میلیارد یورو) رسید؛ این عدد در سال قبل ۱۴.۱ میلیارد دلار (۱۲.۲ میلیارد یورو) بود. کسبوکار اصلی پرتابها و ماهوارهها تا سال ۲۰۲۴ سودده بود. طرفداران میگویند کسریها عمدتا بازتاب سرمایهگذاری سنگین در زیرساخت هوش مصنوعی است؛ هزینههایی که به باور آنها همین حالا نیز با قراردادهای جدید فروش توان پردازشی تا حدی در حال جبران شدن است.
۴. شرطبندی بر رشد هوش مصنوعی
حامیان میگویند سرمایهگذاران در واقع برای رشد آینده پول میدهند نه برای سود فعلی.
استارلینک همچنان منبع اصلی درآمد شرکت است، در حالی که انتظار میرود کسبوکار هوش مصنوعی در سالهای پیش رو نقش بزرگتری ایفا کند.
خریداران پرامید همچنین به موقعیت مسلط اسپیس ایکس در پرتاب موشک و ارتباطات ماهوارهای اشاره میکنند و معتقدند این شرکت در جایگاه منحصر بهفردی قرار دارد تا از رشد تقاضا برای اتصال، توان پردازشی و زیرساخت هوش مصنوعی بهره ببرد.
اسپیس ایکس هر سال تعداد پرتابهای موشکی بیشتری نسبت به باقی جهان انجام میدهد و بیش از ۹ میلیون مشترک استارلینک دارد، اما تازهترین محرک رشد آن کسبوکار مراکز داده هوش مصنوعی است که از طریق ادغام با xAI به دست آمده است.
جمعه گذشته، گوگل توافق کرد در قالب قراردادی ۳۲ ماهه از اکتبر ۲۰۲۶ تا ژوئن ۲۰۲۹، ماهانه ۹۲۰ میلیون دلار (۷۹۶.۶ میلیون یورو) برای استفاده از توان پردازشی مراکز داده xAI به اسپیس ایکس بپردازد؛ قراردادی که دسترسی به حدود ۱۱۰ هزار پردازنده گرافیکی انویدیا را پوشش میدهد.
پیش از آن و در ماه مه، قرارداد دیگری امضا شد که بر اساس آن شرکت آنتروپیک ماهانه ۱.۲۵ میلیارد دلار (۱.۰۸ میلیارد یورو) برای اجاره کل ظرفیت مرکز داده Colossus 1 تا مه ۲۰۲۹ میپردازد؛ به این ترتیب، درآمد سالانه قراردادی از محل فروش توان پردازشی به حدود ۲۶ میلیارد دلار (۲۲.۵ میلیارد یورو) میرسد.
خریداران خوشبین میگویند این درآمدهای قراردادی که در کمتر از چهار ماه قطعی شده نشان میدهد شرکت تا چه حد سریع میتواند زیرساخت خود را به پول تبدیل کند. منتقدان در مقابل یادآوری میکنند هر دو قرارداد پس از دسامبر ۲۰۲۶ دارای بند فسخ ۹۰ روزه است و خود گوگل نیز این توافق را «ظرفیت موقت» توصیف کرده و نه یک تعهد دائمی.
۵. ریسکی به بزرگی ایلان ماسک
موفقیت اسپیس ایکس بهشدت با شخص ایلان ماسک گره خورده است؛ چهره و سابقه او به جذب سرمایهگذاران، مشتریان و شرکای تجاری کمک کرده است. این وضعیت همان چیزی است که سرمایهگذاران آن را «ریسک فرد کلیدی» مینامند؛ یعنی نگرانی از این که اگر او دیگر در راس شرکت نباشد، سرنوشت اسپیس ایکس چه خواهد شد.
ساختار حاکمیتی شرکت این وابستگی را تقویت میکند. سهام کلاس B با حق رای مضاعف که در اختیار ماسک است حدود ۸۵ درصد قدرت رای را به او میدهد و در عمل سهم ناچیزی برای سهامداران بیرونی باقی میگذارد. به زبان ساده، تنها خود ماسک میتواند تصمیم بگیرد که مدیرعامل باقی بماند یا نه.
منتقدان همچنین به ثبت حقوقی اسپیس ایکس در ایالت تگزاس اشاره میکنند؛ جایی که فقط سرمایهگذارانی که دستکم ۳ درصد سهام را در اختیار دارند میتوانند دعوی مشتق اقامه کنند. صندوق بازنشستگی دانشگاهیان دانمارک، آکادمیکرپنشن، این سهم را در فهرست سیاه خود قرار داده و ساختار حاکمیتی شرکت را «فاجعهبار» توصیف کرده است.
حامیان میگویند ساختارهای دوطبقهای سهام در میان شرکتهای فناوری آمریکایی از جمله متا و آلفابت رایج است و معتقدند تمرکز حق رای به بنیانگذاران اجازه میدهد بدون فشار سرمایهگذاران کوتاهمدت، اهداف بلندمدت را دنبال کنند.
حضور پررنگ ماسک همچنین ریسک سیاسی به همراه دارد. الیزابت وارن، سناتور آمریکایی، از کمیسیون بورس و اوراق بهادار ایالات متحده خواسته است این عرضه را با دقت بررسی کند و هشدار داده است که ورود بعدی این سهم به شاخصها میتواند میلیونها سرمایهگذار غیرفعال را بدون آن که خودشان انتخاب کرده باشند در معرض آن قرار دهد.
در مقابل، برخی یادآوری میکنند که کمیسیون بورس آمریکا بررسی این پرونده را سریعتر از حد انتظار به پایان رساند و به این ترتیب، روند عرضه اولیه بدون تاخیر پیش رفت؛ موضوعی که نشان میدهد دستکم در حال حاضر نهاد ناظر مانع فوری برای این عرضه نمیبیند.
سلب مسئولیت: این اطلاعات به معنای توصیه مالی نیست. همیشه تحقیق مستقل خود را انجام دهید تا مطمئن شوید هر تصمیمی با شرایط خاص شما سازگار است. همچنین به یاد داشته باشید ما یک وبسایت خبری هستیم و هدفمان ارائه بهترین راهنماها، نکتهها و مشاورههای کارشناسان است. اگر به اطلاعات ارائهشده در اینجا تکیه کنید، این کار را تماما بر عهده و ریسک خود انجام دادهاید.