در اروپا سهم مالیات و حق بیمه از هزینه نیروی کار تفاوت زیادی دارد. بریتانیا از کمترینهاست اما این عدد کلی اختلافات عمیقتر در مالیاتستانی از کار را پنهان میکند.
بار مالیاتی بر نیروی کار نقش تعیینکنندهای دارد در این که کارگران در نهایت چه مقدار دستمزد خالص دریافت میکنند اما این بار فقط بر دوش کارکنان نیست. کارفرماها هم از محل مالیاتهای حقوق و دستمزد و حق بیمهها هزینههای سنگینی میپردازند.
آگهی
آگهی
در اینجاست که مفهوم «شکاف مالیاتی» مطرح میشود.
این شاخص نشان میدهد چه سهمی از کل هزینه نیروی کار به جای آن که به صورت حقوق خالص به جیب کارگر برود، از طریق مالیات و حق بیمههای اجتماعی نصیب دولت میشود.
شکاف مالیاتی در آلمان و فرانسه حدود ۵۰٪ بیشتر از بریتانیاست. همین مقایسه ساده تفاوتهای گسترده در سراسر اروپا را نشان میدهد.
پس کدام کشورها بیشترین مالیات را بر کار وضع میکنند و چرا این تفاوتها تا این حد زیاد است؟
شکاف مالیاتی چیست؟
این شاخص سه جزء را در بر میگیرد: مالیات بر درآمد شخصی، حق بیمههای اجتماعی کارمند و حق بیمههای اجتماعی کارفرما. به بیان ساده، نه فقط آنچه کارگر روی کاغذ دریافت میکند بلکه هزینه اضافیای را هم که کارفرما علاوه بر حقوق ناخالص میپردازد بازتاب میدهد.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ بنیاد مالیاتی Tax Foundation، شکاف مالیاتی در ۲۸ کشور اروپایی از ۲۶.۴٪ در قبرس تا ۵۰.۸٪ در بلژیک در نوسان است؛ یعنی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا به اضافه بریتانیا. این ارقام مربوط به مالیاتهای سال ۲۰۲۵ برای یک کارگر تنها بدون فرزند است که متوسط دستمزد ملی را میگیرد. نرخها با توجه به وضعیت خانوادگی و سطح درآمد تغییر میکند.
چرا شکاف مالیاتی در بریتانیا اینقدر پایینتر است؟
تفاوت مالیات بر کار در اروپا تا حد زیادی بازتاب این است که دولتها چه شیوهای را برای تامین مالی خدمات عمومی و نظام رفاه انتخاب میکنند.
آلمان و فرانسه هر دو از الگوی بیمه اجتماعی استفاده میکنند؛ الگویی که در آن تامین مالی اصلی خدمات درمانی، بازنشستگی، حمایت از بیکاری و سایر مزایا از طریق حق بیمههای اجباری تامیناجتماعی صورت میگیرد. این حق بیمهها بین کارفرما و کارمند تقسیم میشود و در نتیجه شکاف مالیاتی نیروی کار را بالا میبرد.
آلمان با نرخ ۴۶.۶٪ دومین شکاف مالیاتی بالا را دارد و فرانسه با ۴۴.۶٪ کمی پایینتر قرار میگیرد. در بریتانیا این رقم فقط ۲۹.۲٪ است که سومین سطح پایین در میان هر ۲۸ کشور به شمار میرود.
در ایتالیا (۴۲.۵٪) و اسپانیا (۴۰.۱٪) هم این شاخص از مرز ۴۰٪ عبور میکند.
به این معنا که شکاف مالیاتی در آلمان ۵۹.۴٪ و در فرانسه ۵۲.۷٪ بالاتر از بریتانیاست.
الکس منگدن، اقتصاددان بنیاد مالیاتی، به یورونیوز بیزنس گفت: «این تا حدی به این دلیل است که دولت بریتانیا سهم کمتری از تولید ناخالص داخلی را نسبت به دیگر اقتصادهای بزرگ اروپایی، به جز اسپانیا، صرف کالاها و خدمات عمومی و حمایتهای اجتماعی میکند.»
نقش مالیات بر ارزشافزوده و مالیات شورای محلی در بریتانیا
منگدن همچنین یادآور شد که بریتانیا بخش نسبتا بزرگی از هزینههایش را از طریق کسری بودجه، حدود ۵.۴٪ تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵، و نه از محل درآمدهای جاری مالیاتی تامین میکند.
او اضافه کرد: «مالیات بر ارزشافزوده و مالیات شورا، یعنی مالیات محلی خانوارها که به ارزش ملک گره خورده است، سهم بزرگتری در درآمدهای مالیاتی بریتانیا دارند و این امکان را میدهند که بار مالیاتی کار سبکتر باشد.»
منگدن همچنین اشاره کرد که مالیاتهای مربوط به کار در آلمان، از جمله حق بیمههای اجتماعی، بهطور نسبی تصاعدی معتدلتری دارند. در نتیجه بار مالیاتی روی پایه گستردهتری توزیع میشود و در هر مقطع زمانی بیش از نیمی از خانوارها خالصا تامینکننده منابع مالی عمومی باقی میمانند. این ساختار همچنین انگیزه کار کردن را برای کسانی که بالاتر از متوسط دستمزد میگیرند کمتر تضعیف میکند.
بلژیک تنها کشوری است که در آن شکاف مالیاتی از ۵۰٪ فراتر میرود و در قبرس، مالت، بریتانیا، ایرلند، کرواسی و یونان این نسبت زیر یکسوم است.
میانگین اتحادیه اروپا و بریتانیا ۳۸.۹٪ است. در بخش بزرگی از کشورهای اتحادیه اروپا شکاف مالیاتی بالاتر از ۴۰٪ است.
ترکیب این شکاف هم اهمیت دارد
شکاف مالیاتی کل دریافتی دولت از هزینههای نیروی کار را نشان میدهد اما نحوه تقسیم این بار بین کارگر و کارفرما در کشورهای مختلف تفاوت زیادی دارد.
برای مثال دانمارک بالاترین نرخ مالیات بر درآمد شخصی را با ۳۵.۳٪ دارد اما شکاف مالیاتی کل آن کمی پایینتر است چون هم کمکهزینههای نقدی و هم حق بیمههای اجتماعی کارگر و کارفرما بسیار ناچیز است و هر دو کمتر از ۱٪ قرار دارند.
در مقابل، در برخی کشورها سهم حق بیمههای اجتماعی کارمندان بسیار بالاست و در رومانی به ۳۴.۲٪ میرسد. سهم کارفرما از این حق بیمهها نیز در کشورهایی مثل اسلواکی از ۲۵٪ فراتر میرود.
بنابراین رقم کلی شکاف مالیاتی فقط بخشی از ماجرا را بازگو میکند. بررسی اجزای آن نشان میدهد در عمل چه کسی بار را به دوش میکشد؛ کارگر، کارفرما یا هر دو.
فقط سه کشور اروپایی دیگر هم کمکهزینه نقدی ارائه میکنند، آن هم در سطوحی بهمراتب پایینتر.
سوئیس پایینترین شکاف مالیاتی را در اروپا دارد
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) چندین کشور را در بر میگیرد که در گزارش بنیاد مالیاتی نیامدهاند. در میان این کشورها، شکاف مالیاتی در ترکیه ۴۰.۳٪ و در نروژ ۳۶.۴٪ است. سوئیس با نرخ ۲۳٪، هم در دادههای بنیاد مالیاتی و هم در دادههای OECD، پایینترین شکاف مالیاتی را در اروپا دارد. رقابت مالیاتی محلی میان کانتونها و شهرداریها عامل مهمی در سوئیس به شمار میآید.
برآوردهای بنیاد مالیاتی عموما کمتر از تخمینهای OECD است که بخشی از آن به تفاوت روششناسی، از جمله نحوه محاسبه تصاعد مالیاتی و مزایا، برمیگردد.
مقاله «از حقوق ناخالص تا دریافتی خالص» در یورونیوز تصویر واقعی دستمزدها در اروپا را در سناریوهای مختلف بررسی میکند؛ از جمله خانوارهای دارای فرزند و خانوادههایی با یک یا دو نانآور.