در سراسر اروپا سهمی از هزینه نیروی کار که به صورت مالیات و حق بیمههای اجتماعی دریافت میشود، به شدت متفاوت است. بریتانیا جزو پایینترینهاست، اما این رقم کلی اختلافهای عمیقتر در شیوه مالیاتبندی بر کار در این قاره را پنهان میکند.
بار مالیاتی بر نیروی کار نقش تعیینکنندهای در این دارد که کارکنان در نهایت چه مقدار حقوق خالص دریافت کنند، اما این بار فقط بر دوش کارمندان نیست. کارفرمایان هم از محل مالیات بر حقوق و دستمزد و حق بیمههای اجتماعی هزینههای بالایی را متحمل میشوند.
آگهی
آگهی
اینجاست که شاخص «شکاف مالیاتی» وارد میشود.
این شاخص سهمی از کل هزینه نیروی کار را اندازهگیری میکند که به جای واریز شدن به حساب کارگر به صورت حقوق خالص، از طریق مالیاتها و حق بیمههای اجتماعی به دولت میرسد.
شکاف مالیاتی در آلمان و فرانسه حدود ۵۰ درصد بیشتر از بریتانیاست. همین مقایسه به تنهایی نشاندهنده اختلافهای گسترده در سراسر اروپاست.
پس کدام کشورها بالاترین مالیات را بر کار وضع میکنند و چرا این تفاوتها تا این حد زیاد است؟
شکاف مالیاتی چیست؟
این شاخص سه جزء را در بر میگیرد: مالیات بر درآمد شخصی، حق بیمههای اجتماعی پرداختی کارکنان و حق بیمههای اجتماعی پرداختی کارفرمایان. به بیان ساده، فقط آنچه را که کارگر روی کاغذ دریافت میکند نشان نمیدهد، بلکه هزینه اضافیای را هم که کارفرما علاوه بر حقوق ناخالص باید بپردازد منعکس میکند.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ بنیاد مالیات، شکاف مالیاتی در میان ۲۸ کشور اروپایی، یعنی اعضای اتحادیه اروپا و بریتانیا، از ۲۶.۴ درصد در قبرس تا ۵۰.۸ درصد در بلژیک متغیر است. این ارقام مربوط به مالیاتهای سال ۲۰۲۵ برای یک فرد مجرد بدون فرزند است که دستمزدی معادل متوسط ملی دریافت میکند. نرخها بسته به وضعیت خانوادگی و سطح درآمد تغییر میکنند.
چرا شکاف مالیاتی در بریتانیا تا این حد پایینتر است؟
تفاوتهای مالیات بر کار در اروپا تا حد زیادی بازتابدهنده شیوهای است که دولتها برای تامین مالی خدمات عمومی و نظامهای رفاهی خود انتخاب میکنند.
در آلمان و فرانسه مدلهای مبتنی بر بیمه اجتماعی حاکم است که در آن تامین هزینههای مراقبتهای درمانی، مستمری بازنشستگی، حمایتهای بیکاری و سایر مزایا عمدتا از طریق حق بیمههای اجباری تامین اجتماعی انجام میشود. این حق بیمهها بین کارفرما و کارمند تقسیم میشود و در نتیجه، شکاف مالیاتی کل بر کار را افزایش میدهد.
شکاف مالیاتی در آلمان با ۴۶.۶ درصد دومین رقم بالاست و فرانسه با ۴۴.۶ درصد در جایگاهی نزدیک به آن قرار دارد. در بریتانیا این شاخص فقط ۲۹.۲ درصد است که سومین سطح پایین در میان هر ۲۸ کشور به شمار میرود.
در ایتالیا (۴۲.۵ درصد) و اسپانیا (۴۰.۱ درصد) نیز این شاخص از مرز ۴۰ درصد عبور میکند.
به این معنا که شکاف مالیاتی در آلمان ۵۹.۴ درصد و در فرانسه ۵۲.۷ درصد بالاتر از بریتانیاست.
الکس منگدن، اقتصاددان بنیاد مالیات، به بخش اقتصاد یورونیوز گفت: «بخشی از این موضوع به این دلیل است که دولت بریتانیا سهم کمتری از تولید ناخالص داخلی [برای کالاها و خدمات عمومی و حمایت اجتماعی] هزینه میکند نسبت به دیگر اقتصادهای بزرگ اروپا، به جز اسپانیا.»
نقش مالیات بر ارزش افزوده و مالیات شورای محلی در بریتانیا
منگدن همچنین یادآور شد که بریتانیا بخش نسبتا بزرگی از مخارج خود را نه از محل درآمدهای جاری مالیاتی، بلکه از طریق کسری بودجه تامین میکند؛ حدود ۵.۴ درصد تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵.
او افزود: «مالیات بر ارزش افزوده و مالیات شورای محلی، که یک مالیات محلی خانوار متکی بر ارزش ملک است، سهم بیشتری در درآمدهای مالیاتی بریتانیا دارند و همین امر امکان میدهد بار مالیاتی بر کار سبکتر باشد.»
منگدن همچنین اشاره کرد که مالیاتهای مرتبط با کار در آلمان، از جمله حق بیمههای اجتماعی، به شکل ملایمتری تصاعدی است. به این ترتیب بار مالیاتی روی پایهای گستردهتر توزیع میشود و در هر مقطع زمانی بیش از نیمی از خانوارها پرداختکننده خالص به بودجه عمومی باقی میمانند. این ساختار همچنین انگیزهگریزی از کار را برای افرادی که بالاتر از متوسط دستمزد درآمد دارند کاهش میدهد.
بلژیک تنها کشوری است که در آن شکاف مالیاتی از ۵۰ درصد فراتر میرود و در مقابل، قبرس، مالت، بریتانیا، ایرلند، کرواسی و یونان کمتر از یکسوم مالیات بر کار وضع میکنند.
میانگین اتحادیه اروپا و بریتانیا ۳۸.۹ درصد است. در اکثریت قاطع کشورهای عضو اتحادیه اروپا، شکاف مالیاتی بالاتر از ۴۰ درصد است.
ترکیب اجزای شکاف مالیاتی اهمیت دارد
شکاف مالیاتی مجموع دریافتی دولت از هزینه نیروی کار را نشان میدهد، اما نحوه تقسیم این بار بین کارگران و کارفرمایان در کشورها تفاوت زیادی دارد.
برای نمونه، دانمارک بالاترین نرخ مالیات بر درآمد شخصی را با ۳۵.۳ درصد دارد، اما شکاف مالیاتی کل در این کشور کمی پایینتر است، زیرا هم مزایای نقدی قابل توجهی پرداخت میشود و هم حق بیمههای تامین اجتماعی که کارگران و کارفرمایان میپردازند ناچیز است و هر دو به کمتر از ۱ درصد میرسد.
در سوی دیگر طیف، در برخی کشورها حق بیمههای تامین اجتماعی کارکنان بسیار بالاست و مثلا در رومانی به ۳۴.۲ درصد میرسد. سهم کارفرمایان نیز در کشورهایی مانند اسلواکی از ۲۵ درصد فراتر میرود.
بنابراین، رقم کلی شکاف مالیاتی فقط بخشی از واقعیت را نشان میدهد و بررسی ترکیب آن است که مشخص میکند چه کسی واقعا بار را به دوش میکشد: کارگر، کارفرما یا هر دو.
تنها سه کشور اروپایی دیگر هم مزایای نقدی مشابهی ارائه میدهند، هرچند در سطوحی پایینتر.
کمترین شکاف مالیاتی اروپا در سوئیس
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) شماری از کشورها را نیز پوشش میدهد که در گزارش بنیاد مالیات نیامدهاند. در میان این کشورها، شکاف مالیاتی در ترکیه ۴۰.۳ درصد و در نروژ ۳۶.۴ درصد است. سوئیس با ۲۳ درصد، چه در دادههای OECD و چه در برآوردهای بنیاد مالیات، پایینترین نرخ در اروپا را دارد. رقابت مالیاتی محلی بین کانتونها و شهرداریها عامل مهمی در سوئیس به شمار میرود.
برآوردهای بنیاد مالیات معمولا تا حدی کمتر از ارقام OECD است که بخشی از آن به تفاوت در روششناسی، از جمله نحوه سنجش تصاعد مالیاتی و مزایا، برمیگردد.
مقاله «از حقوق ناخالص تا دریافتی خالص» در یورونیوز تصویر واقعی دستمزدها را در سناریوهای مختلف در سراسر اروپا بررسی میکند؛ از جمله برای خانوارهای دارای فرزند و خانوادههایی که یک یا دو نانآور دارند.