آژانس بینالمللی انرژی هشدار داده است که با سقوط بیش از ۱۰ میلیون بشکهای تولید جهانی نفت در ماه مارس و شکست تلاشهای دیپلماتیک واشنگتن و تهران، جهان با شوک بیسابقه انرژی روبهرو میشود.
براساس تازهترین گزارش ماهانه آژانس بینالمللی انرژی که روز سهشنبه منتشر شد، جهان در حال حاضر با بزرگترین اختلال تاریخ در عرضه نفت دستوپنجه نرم میکند.
آگهی
آگهی
فلج شدن خطوط ترانزیت در تنگه هرمز باعث شده حجم محمولههای حیاتی از ۲۰ میلیون بشکه در روز در فوریه به فقط ۳.۸ میلیون بشکه در اوایل آوریل برسد.
این تنگنای شدید قیمت نفت خام شاخص نورت سی دیتد را به ۱۳۰ دلار در هر بشکه رسانده و آژانس اکنون انتظار دارد تقاضای جهانی در کل سال ۲۰۲۶ به طور متوسط روزانه ۸۰ هزار بشکه کاهش یابد؛ چرخشی تند نسبت به پیشبینیهای قبلی رشد.
در حالی که در زمان نگارش این گزارش، بهای نفت در بازارهای آتی مانند برنت و دبلیو تی آی حدود ۹۶ تا ۹۸ دلار در هر بشکه معامله میشود، بازار فیزیکی برای تحویل فوری به شدت دچار کمبود است و محمولههای زودتحویل ۲۰ تا ۳۰ دلار بالاتر از شاخصها دست به دست میشود.
اعلام آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و ایران اندکی از فشارها کاسته، اما آژانس بینالمللی انرژی همچنان محتاط است. این نهاد میگوید هنوز به هیچ وجه روشن نیست این وقفه به صلحی پایدار یا بازگشت جریان عادی کشتیرانی منجر شود.
محاصره دریایی در آستانه اجرا از سوی آمریکا علیه کشتیهای ورودی به بنادر ایران که به زودی عملیاتی خواهد شد نیز بر سطح ریسکها میافزاید.
آژانس هشدار میدهد اگر توافقی دائمی از راه مذاکره حاصل نشود، جهان باید خود را برای سناریوی «درگیری طولانی» آماده کند؛ وضعیتی که در آن بازارهای انرژی در نیمه دوم سال با اختلالهایی حتی شدیدتر روبهرو خواهند شد.
دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، پس از شکست مذاکرات آمریکا و ایران مدعی شد ایران «مایل نیست از جاهطلبیهای هستهای خود دست بردارد» و با مشروط کردن تهدیدهای تازه به بازگشایی تنگه هرمز گفت «بهتر است روند باز کردن این آبراه بینالمللی را هر چه زودتر آغاز کنند!»
تولید اوپک پلاس، کاهش ذخایر و نابودی تقاضا
اثرات ملموس این درگیری در آمار تولید ائتلاف اوپک پلاس بیش از هر جا دیده میشود؛ جایی که کشورهای عضو به دلیل آسیب به زیرساختها و ناتوانی در انتقال بشکهها شاهد سقوط تولید خود بودهاند.
براساس دادههای ماه مارس، عرضه مجموع اوپک پلاس در مقیاس ماهبهماه روزانه ۹.۴ میلیون بشکه کاهش یافته است. سنگینوزن این گروه، عربستان سعودی، عرضه خود را از ۱۰.۴ میلیون بشکه در روز در فوریه به ۷.۲۵ میلیون بشکه در مارس رسانده است.
وضعیت برای عراق حتی وخیمتر است؛ تولید این کشور از ۴.۵۷ میلیون بشکه در روز به ۱.۵۷ میلیون بشکه سقوط کرده که معادل از دست رفتن نزدیک به دو سوم ظرفیت آن است.
کویت و امارات متحده عربی نیز با افتهای چشمگیری روبهرو شدهاند؛ عرضه کویت از اوج ۲.۵۴ میلیون بشکه در روز در فوریه به ۱.۱۹ میلیون بشکه رسیده است.
هرچند بخشی از صادرات از طریق سواحل غربی عربستان یا خط لوله ITP به ترکیه منحرف شده، ظرفیت این مسیرهای جایگزین در مجموع فقط به ۷.۲ میلیون بشکه در روز رسیده و شکاف عظیمی بر جا گذاشته که پر کردن آن برای بازار جهانی بسیار دشوار است.
کمبود نفت خام روندی را به راه انداخته که آژانس آن را «نابودی تقاضا» مینامد، بهویژه در بخشهای پتروشیمی و هوانوردی.
برآورد میشود تقاضای جهانی نفت تنها در ماه آوریل ۲.۳ میلیون بشکه دیگر در روز کاهش یافته باشد.
پیشتاز این کاهش، تولیدکنندگان پتروشیمی آسیایی هستند که با خشک شدن عرضه خوراک ناچار به محدود کردن فعالیتهای خود شدهاند، در حالی که لغو پروازها در سراسر اروپا و آسیا باعث سقوط شدید مصرف سوخت جت شده است.
پالایشگاههایی که مستقیما درگیر این مناقشه نیستند نیز با هزینههای بیسابقه دستوپنجه نرم میکنند. پیشبینی میشود حجم پالایش نفت خام در جهان در طول سال ۲۰۲۶ به طور متوسط روزانه ۱ میلیون بشکه کاهش یابد.
در سنگاپور، قیمت محصولات میانتقطیر به بالاتر از ۲۹۰ دلار در هر بشکه و به رکوردی تاریخی رسیده که نشاندهنده درماندگی پالایشگران برای تامین هر مقدار محصول موجود است.
به گفته آژانس، هرچند حاشیه سود پالایش برای مدتی کوتاه جهش کرده، اما این تنگنای فراگیر بازار برای صنعت جهانی قابل دوام نیست.
برای حفظ حداقل سطح فعالیت، بسیاری از کشورها اکنون به سرعت در حال برداشت از ذخایر داخلی خود هستند.
ذخایر مشهود نفت در جهان در ماه مارس ۸۵ میلیون بشکه کاهش یافته، هرچند آژانس بر وجود یک «گسست» نگرانکننده جغرافیایی تاکید میکند.
در حالی که ذخایر کشورهای آسیایی واردکننده ۳۱ میلیون بشکه کاهش یافته، موجودیها در خاورمیانه و چین در عمل افزایش پیدا کرده و عملا پشت محاصره گیر افتاده یا در مخازن شناور نگهداری میشود.