حملههای ایران به قطب گازی راس لفان قطر تولید هلیوم را مختل کرده و نشان میدهد دامنه درگیری فراتر از بازار انرژی تا صنایع فناوری و سلامت کشیده شده است.
اختلال در تولید هلیوم قطر نگرانیهای فوری درباره فشار بر عرضه جهانی را برانگیخته و پیامدهای آن با سرعت در حال گسترش است.
آگهی
آگهی
این گاز مادهای تخصصی اما حیاتی است که در صنایعی از تولید نیمهرساناها تا تصویربرداری پزشکی استفاده میشود و حملات اخیر به تاسیسات راس لفان هشدار کمبود بیشتر عرضه را در بازارهای جهانی به صدا درآورده است.
قطر حدود یکسوم تولید جهانی هلیوم را در اختیار دارد. خسارت واردشده به این تاسیسات باعث شده هشدارهایی درباره محدودتر شدن عرضه در هفتههای پیشرو مطرح شود، زیرا ارسال محمولهها به تعویق افتاده و مخازن در منطقه گیر کردهاند.
هلیوم برای تولید نیمهرساناها ضروری است و جایگزین عملی ندارد. با این حال کارشناسان صنعت میگویند تاثیر آن بر تولیدکنندگان تراشه احتمالا محدود خواهد بود و به تنوع منابع جهانی و توان این بخش برای تغییر مسیر مواد اولیه و اولویت دادن به مصارف حیاتی اشاره میکنند.
بخش نگرانکنندهتر، حوزه سلامت است. دستگاههای امآرآی برای خنک کردن آهنرباهای ابررسانای خود به هلیوم مایع متکیاند و این بخش گزینههای کمتری برای جذب یک شوک ناگهانی در عرضه دارد.
پرسش اصلی این است که آیا این تعدیلها به اندازه کافی سریع انجام میشود یا نه و برای بیمارستانها پاسخ این سوال شاید مهمتر از تولیدکنندگان تراشه باشد.
هلیوم در ساخت تراشه نقشی کلیدی دارد، بهویژه در خنکسازی ویفرهای سیلیکونی در زمان تولید، جایی که کنترل دقیق دما لازم است.
جی دن هاتچسون، نایبرئیس شرکت تکاینسایتز، گفت این گاز همچنان برای این صنعت غیرقابلجایگزین است. او تاکید کرد: «هلیوم کاملا حیاتی است. بدون آن نمیتوانید تراشههای پیشرفته تولید کنید.»
او اضافه کرد که اگر عرضه محدود شود، جایگزینی وجود ندارد و گفت: «برای هلیوم هیچ جایگزینی وجود ندارد.»
با این وجود، هاتچسون احتمال هر تاثیر جدی بر تولید تراشه را کماهمیت جلوه داد و استدلال کرد که این صنعت بارها خود را با شوکهای عرضه تطبیق داده است.
او گفت: «اختلال در عرضه هلیوم قطر احتمالا برای فروش نیمهرساناها مسئله چندان مهمی نخواهد بود، چون مدیران زنجیره تامین همیشه برای حل مشکلات به سرعت وارد عمل شدهاند.»
او با اشاره به بحرانهای گذشته گفت این بخش شوکهای بزرگ را با تاثیر محدود بلندمدت پشت سر گذاشته و فقط افتهای جزئی در فروش پس از شوکهای عرضه ثبت شده است.
هلیوم بهعنوان محصول جانبی استخراج گاز طبیعی تولید میشود و عرضه آن فقط به قطر محدود نیست؛ تولیدکنندگانی در ایالات متحده، الجزایر و کانادا نیز سهم قابلتوجهی در تولید جهانی دارند.
هاتچسون گفت تاثیر پایدار بر تولید تنها در شرایطی بسیار افراطی رخ خواهد داد. او ادامه داد: «هرگز؛ مگر این که همه منابع دیگر قطع شوند.»
فشار بر سامانههای امآرآی
در حالی که صنعت نیمهرسانا شاید بتواند این شوک را جذب کند، خطرها در حوزه سلامت میتواند فوریتر باشد.
اسکنرهای امآرآی برای آن که آهنرباهای ابررسانای خود را در دماهای بسیار پایین نگه دارند و بتوانند بهطور کارآمد عمل کنند، به هلیوم مایع متکیاند.
توبیاس گیلک، مشاور ایمنی امآرآی، گفت این دستگاهها به حفظ هلیوم در حدود منفی ۲۶۹ درجه سانتیگراد وابستهاند.
او توضیح داد: «بدون هلیوم کافی، اسکنر نمیتواند کار کند و عملا به یک وسیله بسیار گرانقیمت بلااستفاده تبدیل میشود.»
بیشتر دستگاههای امآرآی به حجمهای بالای هلیوم مایع نیاز دارند و اگر عرضه محدود شود، برخی سامانهها در صورتی که پس از بروز نقص یا تعمیرات مجددا پر نشوند ممکن است از مدار خارج شوند.
او گفت: «دستگاههای امآرآیای خواهند بود که از کار میافتند» و افزود که اگر شرکتهای خدماتدهنده به هلیوم تصفیهشده کافی دسترسی نداشته باشند، کمبودها میتواند تعمیرات را به تعویق بیندازد.
هر تاثیر فوری به این بستگی خواهد داشت که این وضعیت چه مدت طول بکشد و زنجیرههای تامین با چه سرعتی خود را تطبیق دهند.