شرکتهای بزرگ فناوری برای توسعه هوش مصنوعی هزینههای سرمایهای امسال را به بیش از ۷۰۰ میلیارد دلار (۵۹۰ میلیارد یورو) میرسانند که حدود ۷۵ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۵ است.
چندین شرکت بزرگ فناوری در هفتههای اخیر گزارشهای مالی خود را منتشر کرده و همراه با برآوردهای تحلیلگران برجسته، تخمینهایی از میزان هزینههای خود در سال ۲۰۲۶ ارائه کردهاند.
آگهی
آگهی
آنچه بیش از همه توجه والاستریت را جلب کرده، برآورد هزینههای سرمایهای (CapEx) برای همین سال است که در مجموع به معنای بیش از ۷۰۰ میلیارد دلار (۵۹۰ میلیارد یورو) سرمایهگذاری در زیرساختهای هوش مصنوعی است.
به گفته صندوق بینالمللی پول، این رقم از کل تولید ناخالص داخلی اسمی سوئد در سال ۲۰۲۵، که یکی از بزرگترین اقتصادهای اروپا است، هم بیشتر است.
بر اساس برآورد انجمن صنایع نیمههادی آمریکا، فروش جهانی تراشه نیز امسال برای نخستین بار به ۱ تریلیون دلار (۸۴۲ میلیارد یورو) خواهد رسید.
علاوه بر این، بانکها و شرکتهای مشاوره بزرگ از جمله جیپیمورگان چیس و مکینزی پیشبینی میکنند مجموع هزینههای سرمایهای در حوزه هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ از ۵ تریلیون دلار (۴.۲ تریلیون یورو) فراتر برود؛ جهشی که به گفته آنها ناشی از «تقاضای نجومی» برای توان محاسباتی است.
هزینه سرمایهای به منابع مالی گفته میشود که یک شرکت برای ایجاد، ارتقا یا نگهداری داراییهای بلندمدتی مثل املاک، تجهیزات و فناوری خرج میکند. این سرمایهگذاریها قرار است طی چند سال ظرفیت و بهرهوری شرکت را افزایش دهد.
این مخارج در همان سال به طور کامل از درآمد کسر نمیشود، بلکه در ترازنامه سرمایهای میشود و بهتدریج از طریق استهلاک در صورتهای مالی ثبت میشود؛ بنابراین شاخص مهمی از نحوه سرمایهگذاری شرکت برای رشد آینده و تقویت توان عملیاتی آن به شمار میرود.
این جهش در سال جاری نشان میدهد چرخشی که از ۲۰۲۵ آغاز شد اکنون به مرحله قطعی رسیده است؛ سالی که برآورد میشود غولهای فناوری حدود ۴۰۰ میلیارد دلار (۳۳۷ میلیارد یورو) برای هزینههای سرمایهای مربوط به هوش مصنوعی خرج کرده باشند.
جنسان هوانگ، بنیانگذار و مدیرعامل انویدیا، از جمله در نشست اخیر مجمع جهانی اقتصاد در داووس، بارها گفته است که «در حال مشاهده بزرگترین توسعه زیرساخت در تاریخ بشر هستیم».
شرکتهای ابرمقیاس همه چیز را وسط گذاشتهاند
در صدر جدول هزینههای سال ۲۰۲۶ آمازون قرار دارد که به تنهایی قصد دارد ۲۰۰ میلیارد دلار (۱۷۰ میلیارد یورو) سرمایهگذاری کند.
برای درک ابعاد این رقم، راهنمای هزینه سرمایهای آمازون برای همین سال از مجموع تولید ناخالص داخلی اسمی سه کشور حوزه بالتیک در سال ۲۰۲۵، بر اساس برآوردهای صندوق بینالمللی پول، بیشتر است.
پس از آن آلفابت، شرکت مادر گوگل، با ۱۸۵ میلیارد دلار (۱۵۵ میلیارد یورو) قرار دارد و مایکروسافت و متا هم به ترتیب ۱۴۵ میلیارد دلار (۱۲۲ میلیارد یورو) و ۱۳۵ میلیارد دلار (۱۱۳ میلیارد یورو) هزینه خواهند کرد.
اوراکل نیز برآورد هزینه سرمایهای خود برای ۲۰۲۶ را به ۵۰ میلیارد دلار (۴۲.۱ میلیارد یورو) افزایش داده که نزدیک به ۱۵ میلیارد دلار (۱۲.۶ میلیارد یورو) بالاتر از پیشبینیهای قبلی است.
تسلا هم پیشبینی میکند هزینههایش تقریبا دو برابر شود و به حدود ۲۰ میلیارد دلار (۱۶.۸ میلیارد یورو) برسد؛ عمدتا برای گسترش ناوگان روباتاکسی و پیشبرد توسعه روبات انساننمای «اپتیموس».
یکی دیگر از شرکتهای ایلان ماسک، یعنی xAI، نیز در سال ۲۰۲۶ حداقل ۳۰ میلیارد دلار (۲۵.۲ میلیارد یورو) هزینه خواهد کرد.
مرکز داده جدیدی به ارزش ۲۰ میلیارد دلار (۱۶.۸ میلیارد یورو) با نام MACROHARDRR در ایالت میسیسیپی ساخته خواهد شد؛ تیت ریوز، فرماندار این ایالت، این طرح را «بزرگترین سرمایهگذاری بخش خصوصی در تاریخ این ایالت» توصیف کرده است.
xAI همچنین قصد دارد مجموعه موسوم به Colossus را گسترش دهد؛ خوشهای از مراکز داده در تنسی که ماسک آن را «بزرگترین ابررایانه هوش مصنوعی جهان» توصیف کرده است.
علاوه بر این، این شرکت در ابتدای ماه جاری در قالب یک معامله تماما سهامی توسط اسپیسایکس خریداری شد.
در این ادغام، ارزش اسپیسایکس ۱ تریلیون دلار (۸۴۲ میلیارد یورو) و ارزش xAI ۲۵۰ میلیارد دلار (۲۱۰ میلیارد یورو) برآورد شد و در نتیجه موجودیتی به ارزش ۱.۲۵ تریلیون دلار (۱.۰۵ تریلیون یورو) شکل گرفت که گفته میشود بزرگترین شرکت خصوصی از نظر ارزشگذاری در تاریخ است.
همچنین گزارشهایی منتشر شده مبنی بر این که اسپیسایکس قصد دارد در طول امسال عرضه اولیه سهام انجام دهد و گفته میشود مورگان استنلی در حال مذاکره برای مدیریت این عرضه است؛ عرضهای که اکنون به سرمایهگذاران امکان دسترسی به xAI را هم خواهد داد.
ایلان ماسک گفته هدف، ساخت «موتور نوآوری یکپارچهای» است که هوش مصنوعی، موشکها و اینترنت ماهوارهای را با هم ترکیب کند و در برنامههای بلندمدت آن، از جمله، مراکز داده فضایی با انرژی خورشیدی پیشبینی شده است.
در مقابل، اپل همچنان از نظر حجم هزینهها عقب است و برای امسال فقط حدود ۱۳ میلیارد دلار (۱۰.۹ میلیارد یورو) هزینه پیشبینی کرده است.
با این حال این شرکت ماه گذشته از یک مشارکت چندساله با گوگل خبر داد تا مدلهای هوش مصنوعی جمینی را در نسل بعدی سامانه Apple Intelligence ادغام کند.
این همکاری به طور مشخص بر بازآفرینی سیری و تقویت قابلیتهای هوش مصنوعی روی دستگاه تمرکز خواهد داشت. از این رو میتوان گفت اپل بخش بزرگی از سرمایهگذاری مورد نیاز برای رقابت در توسعه هوش مصنوعی را تا حد زیادی برونسپاری کرده است.
انویدیا قرار است در ۲۵ فوریه گزارش مالی خود را منتشر کند و برآوردهای تازهای ارائه دهد.
حوزه اصلی فعالیت این شرکت فروش تراشههای هوش مصنوعی است و انتظار میرود بخش عمدهای از هزینههای غولهای فناوری، به ویژه برای ساخت مراکز داده، نصیب آن شود.
جنسان هوانگ در تماس تلفنی مربوط به اعلام نتایج سهماهه آگوست گذشته، هزینه ایجاد هر گیگاوات ظرفیت مرکز داده را بین ۵۰ میلیارد دلار (۴۲.۱ میلیارد یورو) و ۶۰ میلیارد دلار (۵۰.۵ میلیارد یورو) برآورد کرد که حدود ۳۵ میلیارد دلار (۲۹.۵ میلیارد یورو) از هر یک از این سرمایهگذاریها صرف سختافزار انویدیا میشود.
چرخش بزرگ سرمایه
واکنش والاستریت به حجم عظیم هزینههایی که غولهای فناوری برای سال ۲۰۲۶ برنامهریزی کردهاند، دوگانه بوده است.
از یک سو، سرمایهگذاران ضرورت و فوریت ایجاد برتری رقابتی در عصر هوش مصنوعی را درک میکنند.
از سوی دیگر، مقیاس سرسامآور این هزینهها برخی سهامداران را نگران کرده است. تحمل بازار به بازدهی قابل اندازهگیری از همین امسال به بعد بستگی دارد؛ به ویژه آن که این سرمایهگذاریها هر چه بیشتر از طریق استقراض سنگین تامین مالی میشود.
مورگان استنلی برآورد میکند شرکتهای ابرمقیاس در سال ۲۰۲۶ حدود ۴۰۰ میلیارد دلار (۳۳۷ میلیارد یورو) وام بگیرند؛ رقمی بیش از دو برابر ۱۶۵ میلیارد دلاری که در سال ۲۰۲۵ قرض گرفته شد.
این جهش میتواند حجم کل انتشار اوراق قرضه شرکتی با رتبه اعتباری بالا در آمریکا را امسال به رکورد ۲.۲۵ تریلیون دلار (۱.۹ تریلیون یورو) برساند.
در حال حاضر، درآمد پیشبینیشده از هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶ به هیچ وجه با این سطح هزینهها همخوانی ندارد و نگرانیهای معتبری وجود دارد؛ از جمله این احتمال که سختافزار به دلیل نوآوری سریع به سرعت مستهلک شود و نیز هزینههای عملیاتی بالایی مانند مصرف انرژی.
میتوان با اطمینان گفت که این ارقام به شدت به موفقیتهای آینده وابسته است.
سندر پیچای، مدیرعامل گوگل، این ماه اذعان کرد که در سرعت کنونی هزینهها «عناصری از غیرعقلانیت» وجود دارد.
نوامبر گذشته، الکس هایسل، تحلیلگر شرکت روتشیلد اند کو، به یکی از معدود صداهای مخالف تبدیل شد و رتبهبندی خود برای آمازون و مایکروسافت را پایین آورد.
این تحلیلگر در یادداشتی برای مشتریان نوشت که «سرمایهگذاران برنامههای هزینه سرمایهای آمازون و مایکروسافت را طوری ارزشگذاری میکنند که گویی هنوز منطق اقتصادی دوران ابرهای نسل اول (cloud 1.0) حاکم است»؛ اشارهای به ساختار کمهزینه خدمات ابری که به غولهای فناوری امکان رشد سریع در دو دهه گذشته را داد.
با این حال او افزود «چند مشکل وجود دارد که نشان میدهد رونق هوش مصنوعی احتمالا به همان شکل تکرار نخواهد شد و هزینه آن به مراتب بیشتر از چیزی است که سرمایهگذاران تصور میکنند».
این دیدگاه را مایکل بری نیز دارد؛ سرمایهگذاری که بیش از هر چیز به خاطر پیشبینی زودهنگام و کسب سود از بحران وامهای رهنی پرریسک در سال ۲۰۰۸ شناخته میشود. بری استدلال کرده که رونق کنونی هوش مصنوعی میتواند حبابی باشد که بر پایه هزینههای سرمایهای ناپایدار شکل گرفته است.
رقابت غولهای فناوری بر سر هوش مصنوعی با حجم عظیمی از بدهی تامین مالی میشود. این که این استراتژی در نهایت جواب خواهد داد و برندگان و بازندگان آن چه شرکتهایی خواهند بود، چیزی است که تنها زمان مشخص میکند.
در حال حاضر، انویدیا بدون تردید یکی از بزرگترین ذینفعان به نظر میرسد. در عین حال، اپل رویکرد متفاوتی در پیش گرفته و به جای افزایش شدید هزینههای خود، با تکیه بیشتر بر طرفهای ثالث و از طریق مشارکت با گوگل، مسیر دیگری را انتخاب کرده است؛ نوعی موازنه متفاوت.
کسری صنعتی اروپا
در میان این حجم از هزینهها، پرسشهای فوریای هم درباره توانایی اروپا برای رقابت در مسابقهای که به نبرد ترازنامهها تبدیل شده، مطرح شده است.
برای اتحادیه اروپا، این تضاد دو سوی آتلانتیک هشداردهنده است. در حالی که شرکتهای آمریکایی در یک سال نزدیک به ۶۰۰ میلیارد یورو را بسیج میکنند، تلاشهای هماهنگ اتحادیه اروپا حتی به قدرت مالی کمخرجترین غول فناوری آمریکایی هم نمیرسد.
بروکسل تلاش کرده با ابتکار «کارخانههای هوش مصنوعی» و «طرح اقدام قاره هوش مصنوعی» که آوریل گذشته راهاندازی شد و هدف آن بسیج سرمایهگذاریهای دولتی و خصوصی است، اوضاع را سامان دهد.
با این حال اعداد و ارقام تصویر روشنی ارائه میدهند: مجموع هزینههای اروپا برای زیرساختهای داده ابری حاکمیتی در سال ۲۰۲۶ تنها به ۱۰.۶ میلیارد یورو خواهد رسید.
هرچند این رقم به معنای افزایش قابل توجه ۸۳ درصدی نسبت به سال قبل است، اما در مقایسه با طرح عظیم ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی در آمریکا چیزی در حد خطای گرد کردن به حساب میآید.
آرتور منش، مدیرعامل استارتاپ فرانسوی میسترال ایآی که به عنوان یک «یونیکورن» شناخته میشود، پارسال همزمان با بحث همین ابتکارها گفت «شرکتهای آمریکایی هر سال معادل یک برنامه جدید آپولو میسازند».
منش همچنین افزود «اروپا با قانون هوش مصنوعی (AI Act) در حال تدوین مقررات بسیار خوبی است، اما با مقرراتگذاری نمیتوان به برتری محاسباتی رسید».
میسترال یکی از معدود نشانههای مقاومت اروپا در رقابت هوش مصنوعی به شمار میرود. این شرکت فرانسوی همان استراتژی اکثر غولهای فناوری را در پیش گرفته و به سرعت در حال گسترش حضور فیزیکی خود است.
سپتامبر ۲۰۲۵، میسترال ایآی در دور سرمایهگذاری سری C مبلغ ۱.۷ میلیارد یورو جذب کرد و ارزش آن به نزدیک ۱۲ میلیارد یورو رسید؛ دوری که غول هلندی نیمههادی، ASML، با سرمایهگذاری ۱.۳ میلیارد یورویی هدایت آن را بر عهده داشت.
مدیرعامل میسترال در نشست ماه گذشته مجمع جهانی اقتصاد در داووس، برنامه هزینه سرمایهای ۱ میلیارد یورویی این شرکت برای سال ۲۰۲۶ را تایید کرد.
این شرکت هفته گذشته همچنین از یک سرمایهگذاری بزرگ ۱.۲ میلیارد یورویی برای ساخت مرکز دادهای در بورلنجه سوئد خبر داد.
این تاسیسات در قالب مشارکت با اپراتور سوئدی EcoDataCenter طراحی خواهد شد تا خدمات «محاسبات حاکمیتی» مطابق با استانداردهای سختگیرانه داده در اتحادیه اروپا ارائه کند و در عین حال از انرژی سبز فراوان سوئد بهره ببرد.
این مرکز داده که قرار است در سال ۲۰۲۷ افتتاح شود، توان محاسباتی با کارایی بالای لازم برای آموزش و بهکارگیری نسل بعدی مدلهای هوش مصنوعی میسترال را فراهم خواهد کرد.
این گام برای شرکت اهمیت زیادی دارد، زیرا نخستین پروژه زیرساختی آن در خارج از فرانسه است و در عین حال طرحی محوری برای حاکمیت داده در اروپا به شمار میرود.
در همین حال، غولهای فناوری آمریکایی میکوشند با ارائه راهحلهای موسوم به «حاکمیتی سبک» ناظران اروپایی را آرام کنند. چندین پروژه از سوی این شرکتها برای ایجاد «مناطق ابری بومی» مثلا در آلمان و پرتغال راهاندازی شده که وعده اقامت دادهها در داخل کشور را میدهد.
با این حال منتقدان میگویند این طرحها از نظر فنی همچنان به شرکتهای مادر آمریکایی وابستهاند و صنعت اروپا را در برابر فراز و نشیبهای اقتصاد و سیاست خارجی آمریکا آسیبپذیر میگذارند.
با پیش رفتن سال ۲۰۲۶، ابعاد این رقابت روشن است: آمریکا برای تسلط بر هوش مصنوعی، همه چیز حتی رتبه اعتباری خود را وسط گذاشته است.
اروپا که محتاطتر و با محدودیت سرمایه روبهرو است، امیدوار است سرمایهگذاریهای هدفمند و مقرراتگذاری بتواند برایش جایگاهی حاکمیتی در جهانی که هر چه بیشتر بر فناوری آمریکایی استوار است، فراهم کند.