شرکتهای بزرگ فناوری با تمرکز کامل بر توسعه هوش مصنوعی هزینه سرمایهگذاری پیشبینیشده خود را امسال به بیش از ۷۰۰ میلیارد دلار (۵۹۰٫۳ میلیارد یورو) میرسانند که حدود ۶۰ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۵ است.
در هفتههای اخیر مجموعهای از غولهای بزرگ فناوری گزارشهای مالی خود را منتشر کردهاند. اما آنچه شاید بیش از همه توجه والاستریت را جلب کرده، برآورد هزینههای سرمایهای (CapEx) برای سال ۲۰۲۶ است که در مجموع بیش از ۷۰۰ میلیارد دلار (۵۹۰.۳ میلیارد یورو) را شامل میشود.
آگهی
آگهی
بخش عمده این سرمایه قرار است صرف زیرساختها، محصولات و خدمات مرتبط با هوش مصنوعی شود.
این روند نشان میدهد چرخش قاطعی که سال گذشته آغاز شد، ادامه دارد؛ سالی که برآورد میشود غولهای فناوری حدود ۴۶۰ میلیارد دلار (۳۸۷ میلیارد یورو) برای هزینههای سرمایهای مرتبط با هوش مصنوعی خرج کردهاند.
در صدر جدول هزینهها برای سال ۲۰۲۶ آمازون قرار دارد که پیشبینی میکند به تنهایی حدود ۲۰۰ میلیارد دلار (۱۷۰ میلیارد یورو) هزینه سرمایهای انجام دهد. برای درک بزرگی این رقم کافی است بدانیم برنامه هزینهای این شرکت اکنون تقریبا با کل تولید ناخالص داخلی سالانه یونان برابری میکند.
پس از آن آلفابت، شرکت مادر گوگل، با حدود ۱۸۵ میلیارد دلار (۱۵۵ میلیارد یورو) قرار میگیرد و متا و مایکروسافت نیز به ترتیب در حدود ۱۳۵ میلیارد دلار (۱۱۳ میلیارد یورو) و ۱۰۵ میلیارد دلار (۸۸ میلیارد یورو) هزینه خواهند کرد.
همچنین اوراکل هزینه سرمایهای پیشبینیشده خود برای ۲۰۲۶ را به ۵۰ میلیارد دلار (۴۲.۱ میلیارد یورو) افزایش داده که نزدیک به ۱۵ میلیارد دلار (۱۲.۶ میلیارد یورو) بیشتر از برآوردهای پیشین است و تسلا نیز قصد دارد هزینههای خود را در سال جاری به حدود ۲۰ میلیارد دلار (۱۶.۸ میلیارد یورو) دو برابر کند.
اپل از نظر میزان هزینهکرد همچنان عقب مانده و رقمی حدود ۱۳ میلیارد دلار (۱۰.۹ میلیارد یورو) برای آن برآورد شده است. با این حال، این شرکت ماه گذشته یک شراکت چندساله با گوگل اعلام کرد تا مدلهای هوش مصنوعی جمینی را در نسل بعدی «اپل اینتلیجنس» ادغام کند.
این همکاری به طور مشخص بر بازطراحی سیری و تقویت قابلیتهای هوش مصنوعی رویدستگاه تمرکز خواهد داشت. به این ترتیب میتوان گفت اپل بخشی از هزینهای را که برای رقابت در توسعه هوش مصنوعی نیاز دارد، برونسپاری کرده است.
در مورد انویدیا، این شرکت قرار است صورتهای مالی و چشمانداز خود را اواخر همین ماه اعلام کند، اما به طور معمول به اندازه ابرمقیاسها برای هوش مصنوعی هزینه نمیکند.
در واقع، چون فعالیت اصلی انویدیا فروش واحدهای پردازش گرافیکی (GPU)، یعنی پردازندههای تخصصی است، انتظار میرود بخش عمدهای از پولی که دیگر غولهای فناوری سرمایهگذاری میکنند، به ویژه برای تجهیز مراکز داده، در نهایت روانه این شرکت شود.
جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، میگوید پیشبینی میشود درآمد این شرکت از مراکز داده تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۵۰۰ میلیارد دلار (۴۲۱.۲ میلیارد یورو) برسد.
چرخش بزرگ سرمایه
واکنش والاستریت به برنامههای عظیم هزینهای غولهای فناوری برای ۲۰۲۶ دوگانه بوده است.
از یک سو سرمایهگذاران ضرورت و فوریت ایجاد مزیت رقابتی در عصر هوش مصنوعی را درک میکنند.
از سوی دیگر، ابعاد بسیار بزرگ این هزینهها سهامداران را نگران کرده است، زیرا تامین مالی آنها از محل استقراضهای کلان و تعلیق کمسابقه برنامههای بازخرید سهام انجام میشود.
به طور سنتی، غولهای فناوری به عنوان ماشینهای پولسازی شناخته میشوند که از طریق بازخرید سهام ثروت عظیمی را به سرمایهگذاران بازمیگردانند. این الگو در عصر هوش مصنوعی در حال وارونه شدن به نظر میرسد.
دادههای سهماهه پایانی سال ۲۰۲۵ نشان میدهد مجموع بازخرید سهام در بخش فناوری بیش از ۱۲.۵ میلیارد دلار (۱۰.۵ میلیارد یورو) سقوط کرده و به پایینترین سطح خود از سال ۲۰۱۸ رسیده است. در عوض، غولهای فناوری به بازارهای بدهی رو آوردهاند.
مورگان استنلی برآورد میکند که ابرمقیاسها در سال ۲۰۲۶ حدود ۴۰۰ میلیارد دلار (۳۳۵.۷ میلیارد یورو) وام بگیرند؛ بیش از دو برابر ۱۶۵ میلیارد دلار (۱۳۸.۵ میلیارد یورو) وامگیری در سال ۲۰۲۵.
این جهش میتواند حجم کل انتشار اوراق قرضه شرکتی با درجه اعتباری بالا در آمریکا را در سال جاری به رکورد ۲.۲۵ تریلیون دلار (۱.۸۸ تریلیون یورو) برساند.
در ماه نوامبر، الکس هایسل، تحلیلگر روچیلد اند کو، به عنوان صدای مخالفی تنها ظاهر شد و رتبهگذاری خود برای سهام آمازون و مایکروسافت را پایین آورد.
این تحلیلگر در یادداشتی برای مشتریان نوشت که «به نظر میرسد سرمایهگذاران برنامههای هزینه سرمایهای آمازون و مایکروسافت را طوری ارزشگذاری میکنند که گویی هنوز منطق اقتصادی دوره اول رایانش ابری (cloud 1.0) حاکم است»، دورهای که ساختار کمهزینه خدمات ابری به غولهای فناوری امکان داد در دهه گذشته رشد خیرهکنندهای داشته باشند.
این تحلیلگر اما افزود که «چند مساله وجود دارد که نشان میدهد رونق هوش مصنوعی احتمالا به همان شکل تکرار نخواهد شد و هزینه آن بسیار بیشتر از چیزی است که سرمایهگذاران تصور میکنند».
احتمال دارد نگرانیای که هایسل مطرح کرده بود، اکنون که هزینههای سرمایهای مرتبط با هوش مصنوعی برای سال ۲۰۲۶ به سطوح بسیار بالاتری رسیده، به تحلیلگران بیشتری سرایت کند.
رقابت غولهای فناوری بر سر هوش مصنوعی با استفاده گسترده از اهرم بدهی تامین مالی میشود. این که این راهبرد تا چه حد پاسخ خواهد داد و کدام شرکتها برنده یا بازنده این رقابت خواهند بود، چیزی است که تنها گذر زمان روشن میکند.
شکاف صنعتی اروپا
در میان این حجم از هزینهکرد، پرسشهای فوری درباره توان اروپا برای رقابت در مسابقهای که به سرعت به نبرد ترازنامهها تبدیل میشود نیز مطرح شده است.
برای اتحادیه اروپا، این تضاد دوسوی آتلانتیک هشداردهنده است. در حالی که شرکتهای فناوری آمریکایی در یک سال نزدیک به ۶۰۰ میلیارد یورو منابع بسیج میکنند، تلاشهای هماهنگ اتحادیه اروپا به زحمت میتواند با قدرت مالی حتی یک غول آمریکایی برابری کند.
بروکسل تلاش کرده با ابتکار «کارخانههای هوش مصنوعی» و «برنامه اقدام قاره هوش مصنوعی» که در آوریل ۲۰۲۵ راهاندازی شد و هدف آن بسیج سرمایهگذاریهای مشترک دولتیـخصوصی است، پاسخ دهد.
با این حال، ارقام تصویری روشن و نگرانکننده ارائه میکنند. پیشبینی میشود کل هزینههای اروپا برای زیرساختهای ابری حاکمیتی در سال ۲۰۲۶ تنها به ۱۱.۵ میلیارد یورو برسد.
هرچند این رقم نسبت به سال قبل رشدی قابل توجه معادل ۸۳ درصد دارد، اما در مقایسه با سرمایهگذاریهای آمریکا رقمی ناچیز به حساب میآید.
سال گذشته و همزمان با بحث درباره برخی از این ابتکارها، آرتور منش، مدیرعامل شرکت فرانسوی میسترال ایآی، گفت که «شرکتهای آمریکایی هر سال معادل یک برنامه آپولو جدید میسازند».
او همچنین افزود که «اروپا با قانون هوش مصنوعی (AI Act) مقررات بسیار خوبی تدوین میکند، اما تنها با مقرراتگذاری نمیتوان به برتری محاسباتی رسید».
میسترال یکی از معدود نشانههای مقاومت اروپا در رقابت هوش مصنوعی به شمار میرود. این شرکت فناوری فرانسوی راهبردی مشابه همتایان آمریکایی خود در پیش گرفته و با سرعت در حال گسترش حضور فیزیکیاش است.
پس از دور جذب سرمایه ۱.۷ میلیارد یورویی در اواخر سال ۲۰۲۵ که به طور ویژه از سوی غول نیمهرسانا، اسامال، پشتیبانی شد، میسترال برنامهای یک میلیارد یورویی برای هزینههای سرمایهای در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است. همین هفته این شرکت آغاز ساخت یک مرکز داده بزرگ در شهر بورلنگه سوئد را تایید کرد.
این گام برای میسترال اهمیت زیادی دارد، زیرا نخستین سرمایهگذاری عمده زیرساختی این شرکت خارج از فرانسه و همچنین تصمیمی مهم برای حاکمیت دیجیتال اروپا محسوب میشود.
در چارچوب شراکت با اپراتور سوئدی مراکز داده، اکودیتاسنتر، حدود ۱.۲ میلیارد یورو برای ساخت تاسیساتی هزینه خواهد شد که قرار است «توان محاسباتی حاکمیتی» مطابق با استانداردهای سختگیرانه داده در اتحادیه اروپا فراهم کند و از انرژی سبز فراوان سوئد بهره بگیرد.
در همین حال، غولهای فناوری آمریکایی تلاش میکنند با عرضه راهحلهای به اصطلاح «حاکمیتی سبک» نهادهای ناظر اروپایی را راضی کنند. چندین پروژه از سوی غولهای فناوری برای ایجاد مناطق ابری محلی، برای مثال در آلمان و پرتغال، راهاندازی شده که وعده میدهند دادهها در همان قلمرو نگهداری شود.
اما منتقدان میگویند این طرحها از نظر فنی همچنان به شرکتهای مادر آمریکایی وابستهاند و صنعت اروپا را در برابر نوسانات اقتصاد و سیاست خارجی آمریکا آسیبپذیر میگذارند.
با پیشروی سال ۲۰۲۶، ابعاد این رقابت روشن است. آمریکا همه چیز، از جمله اعتبار اعتباری خود، را روی برتری در حوزه هوش مصنوعی شرط بسته است.
اروپا که محتاطتر و با محدودیت سرمایه روبهرو است، امیدوار است ترکیبی از سرمایهگذاریهای هدفمند و مقررات بتواند برایش جایگاهی مستقل در جهانی رقم بزند که هر چه بیشتر بر فناوری آمریکایی استوار است.