بازارها با تشدید لحن واشنگتن علیه تهران ریسکهای تازه سیاسی-امنیتی را در قیمتها لحاظ کردند. تحلیلگران هشدار میدهند اختلال عرضه میتواند قیمتها را بالا ببرد.
بهای نفت روز پنجشنبه افزایش یافت؛ پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به ایران هشدار داد که «فرصت رو به پایان است» و اعلام کرد در صورت خودداری تهران از پذیرش توافق عدماشاعه هستهای، یک «ناوگان عظیم» راهی منطقه میشود.
ترامپ در پستی در تروث سوشال نوشت: «ناوگانی بزرگتر از اعزامشده به ونزوئلا آماده است که در صورت لزوم ماموریت خود را با سرعت و خشونت انجام دهد، اگر ایران از مذاکره بر سر توافقی که تضمین کند «هیچ سلاح هستهای» وجود نخواهد داشت خودداری کند.»
نفت برنت، شاخص جهانی، حدود ۲٫۰۲٪ رشد کرد و حوالی ۶۸٫۷۳ دلار برای هر بشکه معامله شد، در حالی که نفت خام آمریکا (WTI) نیز نزدیک به ۲٫۱۵٪ بالاتر رفت و به ۶۴٫۵۷ دلار در هر بشکه رسید.
ترامپ پیشتر تهدید کرده بود اگر ایران در جریان اعتراضات سراسری معترضان را بکشد، به این کشور حمله میکند. بر اساس گزارشهای مختلف، برآورد شمار کشتهها از حدود ۶ هزار تا حتی ۳۰ هزار نفر متغیر است.
اختلال در عرضه نفت
در صورت تشدید نظامی از سوی آمریکا، جریان نفت به کشورهایی که هنوز با ایران تجارت میکنند میتواند مختل شود.
اقتصاد ایران از پیش زیر فشار سنگین تحریمهای ثانویه مالی آمریکا علیه بخشهای بانکی و انرژی قرار دارد و این فشار با بازاعمال سازوکار ماشه برجام تشدید شده است.
این اقدامات دسترسی ایران به نظام مالی غرب را بهشدت محدود کرده و توانایی آن برای تجارت رسمی را مقید کرده است.
در نتیجه، صادرات ایران بهشدت به «ناوگان تاریک»، انتقالهای کشتیبهکشتی و مسیرهای واسطهای متکی است؛ راههایی که برای پنهان کردن منشأ محمولهها در کریدورهای اصلی دریایی طراحی شدهاند.
با این حال، ایران بهرغم سالها تحریم همچنان به بازارهای نفت دسترسی دارد؛ نکتهای که دشواری اجرای کامل محدودیتها بر یک کالای جهانیِ باارزش را نشان میدهد.
دیمیتری گروزوبینسکی، مشاور ارشد سیاست تجارت بینالملل در اورورا مکرو استراتژیز، گفت: «با وجود رژیم تحریمهای غرب، ایران برای نفت خود چندین بازار دارد.»
چین در کانون ریسک اجرای تحریمها
چین همچنان بزرگترین خریدار است و گزارشها حاکی از آن است که نفت خام ایران پیش از ورود به این کشور اغلب با برچسب منشأ مالزی یا خلیج فارس وارد میشود.
گروزوبینسکی گفت: «پالایشگاههای مستقل آن را با استفاده از کشتیهای ناوگان تاریک خریداری میکنند و تراکنشها از طریق بانکهای خصوصی کوچک و به یوان انجام میشود.»
مقاصد دیگر نفت و فرآوردههای ایرانی شامل عراق، امارات متحده عربی و ترکیه است؛ موضوعی که اجرای تحریمها را پیچیدهتر میکند.
گروزوبینسکی گفت: «حفظ تحریمهای جامع بر نفت بهشدت دشوار است، بهویژه وقتی مستلزم نظارت بر تراکنشهای ایران با کشورهایی باشد که کاملا با اولویتهای غرب همسو نیستند.»
چین در حال حاضر روزانه حدود ۱٫۲ تا ۱٫۴ میلیون بشکه نفت ایران وارد میکند؛ معادل نزدیک به ۸۰ تا ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران.
تشدید اقدامات آمریکا میتواند پکن را تحریک کند
این وابستگی پکن را به متغیر اصلی در هر گونه تشدید تنش تبدیل میکند. تحلیلگران میگویند چین محتملترین اقتصاد بزرگ برای مقاومت در برابر همراهی و اقدام متقابل است.
دن آلاماریو، استراتژیست ارشد ژئوپلیتیک در آلپاین مکرو، گفت: «پکن از پیش علامت داده اگر ترامپ اقدام کند پاسخ خواهد داد» و نسبت به احیای تنشهای تجاری میان آمریکا و چین هشدار داد.
یکی از ریسکهایی که تحلیلگران مطرح میکنند، احتمال محدودسازی دوباره صادرات عناصر نادر خاکی از سوی چین است؛ ابزاری که پیشتر در دورههای تنش تجاری بهکار گرفته شده بود، هرچند چنین اقدامی در کوتاهمدت بعید دانسته میشود.
آلاماریو گفت: «سناریوی پایه نیست، اما ناممکن هم نیست.»