جمعیت مسلمانان جهان با سرعت بسیار بیشتری نسبت به جمعیت مسیحیان افزایش یافته و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۵ به ۲ میلیارد و ۵۷۰ میلیون نفر برسد.
بر اساس تازهترین پیشبینیهای مرکز پژوهشی پیو، اسلام تا سال ۲۰۳۵ به بزرگترین دین جهان تبدیل خواهد شد و شمار مسلمانان از مسیحیان فراتر خواهد رفت. این گزارش که روز چهارشنبه ۱۸ نوامبر منتشر شد، نشان میدهد تغییرات جمعیتی، بهویژه تفاوت در نرخ زاد و ولد، نقش اصلی را در دگرگونی ترکیب دینی جمعیت جهان ایفا میکنند.
برآوردهای این مرکز نشان میدهد در سال ۲۰۳۵ شمار مسلمانان جهان به حدود ۲ میلیارد و ۵۷۰ میلیون نفر خواهد رسید، در حالی که جمعیت مسیحیان حدود ۲ میلیارد و ۵۲۰ میلیون نفر پیشبینی شده است. بر اساس همین پیشبینیها، روند رشد جمعیت مسلمانان در دهههای بعد نیز ادامه خواهد یافت؛ بهطوری که تا سال ۲۰۷۰ شمار مسلمانان به حدود ۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون نفر و شمار مسیحیان به حدود ۳ میلیارد نفر میرسد.
در سال ۲۰۲۰، مسیحیت با حدود ۲ میلیارد و ۳۰۰ میلیون پیرو، معادل ۲۸.۸ درصد جمعیت جهان، همچنان بزرگترین دین جهان بود. اسلام با حدود ۲ میلیارد پیرو و سهم ۲۵.۶ درصدی در جایگاه دوم قرار داشت. افراد فاقد وابستگی دینی نیز با حدود ۱ میلیارد و ۹۰۰ میلیون نفر، نزدیک به یکچهارم جمعیت جهان را تشکیل میدادند. هندوها با حدود ۱ میلیارد و ۲۰۰ میلیون نفر، بوداییها با ۳۲۴ میلیون نفر و یهودیان با حدود ۱۵ میلیون نفر، دیگر گروههای اصلی این برآورد بودند.
نرخ زاد و ولد؛ عامل اصلی تغییر ترکیب دینی جهان
یکی از مهمترین دلایل رشد سریعتر جمعیت مسلمانان، تفاوت در نرخ زاد و ولد است. بر اساس گزارش پیو، زنان مسلمان در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ بهطور متوسط ۳.۱ فرزند داشتهاند؛ این رقم برای زنان مسیحی ۲.۵ فرزند و برای سایر گروههای دینی در مجموع ۱.۶ فرزند بوده است. نرخ باروری حدود ۲.۱ فرزند به ازای هر زن، بهطور معمول برای ثابت ماندن جمعیت در بلندمدت ضروری دانسته میشود.
تغییر وابستگی دینی نیز در این تحولات مؤثر است، اما عامل اصلی پیشی گرفتن اسلام از مسیحیت نخواهد بود. پیشبینیهای پیو نشان میدهد در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۷۰، در مجموع حدود ۱۰۵ میلیون نفر از مسیحیت خارج میشوند، در حالی که خالص کاهش جمعیت مسلمانان بر اثر تغییر دین حدود ۸ میلیون نفر برآورد شده است. با این حال، جابهجایی مستقیم میان اسلام و مسیحیت تقریباً متوازن خواهد بود: حدود ۹.۲ میلیون مسلمان به مسیحیت میگروند و نزدیک به ۹ میلیون مسیحی اسلام را انتخاب میکنند.
مرکز ثقل جمعیت مسلمانان به سوی آفریقا حرکت میکند
نقشه جغرافیایی ادیان نیز در دهههای آینده تغییر خواهد کرد. در سال ۲۰۲۰، حدود ۵۹ درصد مسلمانان جهان در منطقه آسیا و اقیانوسیه زندگی میکردند؛ حدود ۲۰ درصد در خاورمیانه و شمال آفریقا و ۱۸ درصد در جنوب صحرای آفریقا ساکن بودند.
اما پیشبینیها نشان میدهد سهم جنوب صحرای آفریقا از جمعیت مسلمانان جهان تا سال ۲۰۷۰ به حدود ۲۷ درصد افزایش مییابد، در حالی که سهم آسیا و اقیانوسیه به حدود ۵۰ درصد کاهش پیدا میکند. همچنین پاکستان تا آن زمان از اندونزی پیشی میگیرد و به پرجمعیتترین کشور مسلماننشین جهان تبدیل میشود. شمار کشورها و قلمروهایی که در آنها مسلمانان اکثریت جمعیت را تشکیل میدهند نیز از ۵۳ مورد در سال ۲۰۲۰ به ۵۴ مورد در سال ۲۰۷۰ خواهد رسید.
در حال حاضر، اندونزی با حدود ۲۴۰ میلیون مسلمان بزرگترین جمعیت مسلمان جهان را دارد. پاکستان و هند در رتبههای بعدی قرار دارند. هند با وجود آنکه کشوری با اکثریت هندو است، حدود ۲۱۳ میلیون مسلمان دارد که نزدیک به ۱۵ درصد جمعیت این کشور را تشکیل میدهند. در مجموع، حدود یکسوم مسلمانان جهان در همین سه کشور زندگی میکنند.
آفریقا به کانون اصلی جمعیت مسیحیان تبدیل میشود
تغییرات جمعیتی در مسیحیت نیز چشمگیر است. جنوب صحرای آفریقا در سال ۲۰۲۰ برای نخستین بار از اروپا پیشی گرفت و به منطقهای با بیشترین جمعیت مسیحی در جهان تبدیل شد. در آن سال حدود ۶۹۷ میلیون مسیحی در جنوب صحرای آفریقا زندگی میکردند، در حالی که جمعیت مسیحیان اروپا حدود ۵۰۵ میلیون نفر بود.
در سال ۲۰۲۰، حدود ۳۱ درصد مسیحیان جهان در جنوب صحرای آفریقا، ۲۲ درصد در اروپا و ۲۴ درصد در آمریکای لاتین و منطقه کارائیب زندگی میکردند. آمریکای شمالی نیز محل سکونت حدود ۱۰ درصد از جمعیت مسیحی جهان بود.
بر اساس پیشبینیهای پیو، جمهوری دموکراتیک کنگو تا سال ۲۰۷۰ از ایالات متحده پیشی میگیرد و به کشوری با بیشترین جمعیت مسیحی جهان تبدیل میشود. جمعیت مسیحیان کنگو که در سال ۲۰۲۰ حدود ۹۲ میلیون نفر برآورد شده بود، ممکن است تا آن زمان به حدود ۲۹۹ میلیون نفر برسد. در مقابل، شمار مسیحیان آمریکا از حدود ۲۱۷ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰ به حدود ۱۷۴ میلیون نفر کاهش خواهد یافت. با وجود این، مسیحیت همچنان بزرگترین دین در آمریکا باقی میماند، اما دیگر اکثریت جمعیت این کشور را تشکیل نخواهد داد.
کاهش سهم افراد فاقد وابستگی دینی و تغییرات دیگر
گزارش پیو همچنین پیشبینی میکند سهم افرادی که خود را وابسته به هیچ دین مشخصی نمیدانند، از حدود ۲۴ درصد جمعیت جهان در سال ۲۰۲۰ به ۱۷ درصد در سال ۲۰۷۰ کاهش یابد. این گروه شامل افراد بیدین، خداناباور و ندانمگرا و همچنین کسانی است که خود را متعلق به هیچ سنت دینی مشخصی نمیدانند. کاهش جمعیت در چین، که شمار زیادی از افراد فاقد وابستگی دینی در آن زندگی میکنند، یکی از عوامل مؤثر در این روند است.
در همین دوره، شمار هندوها در جهان افزایش خواهد یافت، اما سهم آنها از جمعیت کل جهان اندکی کاهش مییابد. در مقابل، پیشبینی میشود جمعیت بوداییها هم از نظر تعداد و هم از نظر سهم در جمعیت جهان کاهش پیدا کند.
پژوهش مرکز پیو بر پایه دادههای بیش از ۲۷۰۰ سرشماری و پیمایش در ۲۰۱ کشور و قلمرو انجام شده است. این مرکز برای برآورد ترکیب دینی جمعیت در دهههای آینده، عواملی مانند سن جمعیت، نرخ باروری و مرگومیر، مهاجرت و تغییر وابستگی دینی را در نظر گرفته است. پیو تأکید میکند که این ارقام پیشبینیاند و نه نتیجه قطعی؛ تغییرات اجتماعی و جمعیتی در دهههای آینده میتواند مسیر آنها را دگرگون کند.