یک پژوهش جدید نشان میدهد واردات بخشی از مواد مورد استفاده در تولید فولاد، کود و مواد شیمیایی میتواند به اروپا کمک کند تا بخش بیشتری از تولیدات صنعتی را در داخل حفظ کند.
اروپا میخواهد صنایع سنگین خود را بدون قربانی کردن شغلها یا رشد اقتصادی پاکسازی کند. یک مطالعه تازه نشان میدهد این هدف شاید دستیافتنی باشد، اما مستلزم مصالحه است.
آگهی
آگهی
پژوهشگران مرکز یورو مدیترانه ای تغییرات اقلیمی (منبع به زبان انگلیسی) (بنیاد CMCC)، پلیتکنیک میلان و دانشگاه فنی برلین میگویند اروپا میتواند بدون تضعیف پایه تولیدی خود، انتشار گازهای گلخانه ای در بخش صنعت را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
با این حال ارزانترین مسیر برای رسیدن به این هدف ممکن است مستلزم واردات بخشی از موادی باشد که تولیدشان بیشترین مصرف انرژی را دارد و سپس استفاده از آنها برای ساخت کالاهای با ارزش افزوده بیشتر در کارخانههای اروپایی.
اروپا چگونه میتواند انتشار صنعتی خود را کاهش دهد؟
برای یافتن پاسخ، پژوهشگران تولید فولاد، سیمان و مواد شیمیایی را تا سال ۲۰۵۰ شبیهسازی کردند.
به گفته این مطالعه، تولید فولاد و مواد شیمیایی میتواند با استفاده بسیار کمتر از سوختهای فسیلی انجام شود.
بر اساس سختگیرانهترین اهداف انتشار که کاهش ۹۰ درصدی گازهای گلخانه ای تا سال ۲۰۴۰ را میطلبد، بخش عمده فولاد، آمونیاک و متانول با استفاده از هیدروژن سبز تولید خواهد شد؛ یعنی هیدروژنی که با برق تجدیدپذیر تولید میشود نه سوختهای فسیلی.
در همین حال فولادسازان از قراضه بازیافتی بیشتری استفاده خواهند کرد و بخش بزرگتری از فرایند خود را به جای زغالسنگ یا گاز با برق به پیش خواهند برد.
سیمان اما موضوع پیچیدهتری است. خود فرایند تولید سیمان حتی اگر انرژی مصرفی تماما از منابع سازگار با محیط زیست تامین شود، دیاکسید کربن آزاد میکند. این مطالعه نشان داد که به دام انداختن انتشاردر کارخانههای سیمان میتواند مقدار گازهایی را که وارد جو میشود کاهش دهد، هرچند منتقدان میگویند این فناوری در مقیاس وسیع هنوز اثبات نشده است.
با این حال تولید سبز هزینه دارد.
این گذار حدود سال ۲۰۴۰ پرهزینهترین مرحله خود را خواهد داشت؛ زمانی که صنعت اروپا به سرمایهگذاری سنگین در زیرساخت و تجهیزات نیاز دارد. هزینهها تا سال ۲۰۵۰ کاهش مییابد، اما اروپا همچنان در مقایسه با مناطقی که از برق تجدیدپذیر ارزانتر برخوردارند در موقعیت ضعیفتری قرار میگیرد.
آیا انتقال کارخانهها به نزدیکی منابع تجدیدپذیر میتواند هزینهها را کاهش دهد؟
یکی از راه حلها این است که کارخانهها در جایی مستقر شوند که برق تجدیدپذیر ارزانتر است.
در مدل تحقیق، وقتی به شرکتها اجازه جابهجایی داده شد، تولید خود را به اسپانیا، کشورهای شمال اروپا و بریتانیا منتقل کردند؛ جایی که برق تجدیدپذیر فراوان و ارزان، هزینه برق را پایین میآورد.
اما این صرفهجوییها شرطی دارد: در این محاسبات هزینه انتقال کارخانهها، ساخت زیرساختهای جدید، یافتن نیروی کار و بازآرایی زنجیرههای تامین موجود در نظر گرفته نشده است.
با این حال نویسندگان تاکید میکنند این تمرین بیش از آنکه پیشبینی نقشه صنعتی آینده اروپا باشد، معیاری برای سنجش صرفهجوییهای بالقوه است.
واردات سبز میتواند تولید صنعتی را در اروپا حفظ کند
آنها یک گزینه ارزانتر دیگر یافتند.
واردات بخشی از پرانرژیترین مواد اولیه نظیر آمونیاک، متانول و آهن بریکت گرم (HBI) نسبت به جابهجایی تولید در داخل اروپا صرفهجویی بیشتری به همراه داشت. این رویکرد همچنین به شرکتها اجازه میدهد مراحل بعدی تولید را در کارخانههای موجود خود در اروپا حفظ کنند.
HBI نوعی آهن برای تولید فولاد است. پژوهشگران میگویند این محصول میتواند در کشورهایی با برق تجدیدپذیر ارزانتر تولید و برای مراحل پایانی تولید به اروپا ارسال شود.
در این سناریو تا سال ۲۰۵۰ تقریبا همه آمونیاک و متانول نیز میتواند وارد شود. در نتیجه اروپا به تولید حدود ۲۵ درصد هیدروژن سبز کمتر نیاز خواهد داشت.
آیا واردات مواد سبز فقط وابستگی جدیدی ایجاد میکند؟
با این حال تکیه بر واردات خطرهای خاص خود را دارد. این مطالعه جنگها، همهگیریها یا رویدادهای بزرگ دیگری را که میتواند زنجیرههای تامین بینالمللی را مختل کند، در نظر نگرفته است.
اروپا پیشتر دیده است که برخی از این زنجیرهها تا چه حد آسیبپذیرند.
امسال درگیری در خاورمیانه جریان حمل نفت، گاز و کود شیمیاییاز تنگه هرمز را مختل کرد. همزمان، کاهش صادرات گاز روسیه پس از تهاجم این کشور به اوکراین قیمت انرژی را جهش داد و برخی کارخانههای اروپایی را ناچار به کاهش تولید کرد.
پژوهشگران استدلال میکنند سوختهای فسیلی از تعداد اندکی تامینکننده و از طریق زیرساختهای ثابتی مانند خطوط لوله میرسند، در حالی که آهن سبز، آمونیاک و متانول «میتواند از هر منطقهای با منابع تجدیدپذیر ارزان حمل شود».
به گفته آنها، زنجیره تامین این دو نیز تفاوت مهمی دارد. زنجیره تامین سوخت فسیلی «به ذات آلاینده است»، در حالی که زنجیره تامین آهن یا آمونیاک «میتواند به تدریج کربنزدایی شود»؛ همان چیزی که سازوکار تعدیل مرزی کربن (CBAM) اتحادیه اروپا برای تشویق آن طراحی شده است.
آنها اضافه میکنند که گزینه دیگر هم در عمل استقلال نیست. تولید همه چیز در داخل است که هزینه یارانهها را به بیش از ۲۰۰ میلیارد یورو در سال میرساند. وابستگیای که تنها با کمکهای دولتی دائمی از آن اجتناب میشود، الزاما امنتر نیست.
حفظ بخش بیشتری از تولید در اروپا چقدر هزینه دارد؟
با این حال تلاش برای گسترش صنعت اروپا بدون تکیه بر واردات میتواند بسیار پرهزینه باشد.
در پرهزینهترین سناریویی که پژوهشگران شبیهسازی کردهاند، اروپا تولید صنعتی خود را افزایش میدهد و همچنان پرمصرفترین مواد انرژیبر مورد نیاز برای این کار را در داخل تولید میکند. دولتهای اروپایی باید سالانه حدود ۲۳۵ میلیارد یورو هزینه کنند تا اختلاف میان هزینه تولید داخلی و قیمت واردات را جبران کنند.
ماسیمو تاوونی، نویسنده همکار این مطالعه و مدیر موسسه در بنیاد CMCC، میگوید: «اروپا باید درباره ظرفیت خود برای گسترش صنایع سنگین واقع بین باشد.»
او تاکید میکند: «باید اولویت را به کربنزدایی و حفظ ظرفیت صنعتی موجود بدهد؛ ظرفیتی که با حمایتهای هدفمند و زمانمند دولتی و استفاده هوشمندانه از واردات سبز پشتیبانی میشود.»