قیمت سوخت در اروپا احتمالا بالا میماند و فشار تورمی را افزایش میدهد. مشکل فقط عرضه یا قیمت نفت خام نیست بلکه ظرفیت محدود پالایش، اختلال در جریان تجارت و کمبود سوختهای نهایی، به ویژه گازوئیل هم هست.
چشمانداز صلح میان ایران و آمریکا در ماههای اخیر قیمت نفت را به شدت بالا و پایین برده است. نفت برنت، شاخص بینالمللی، از پایان فوریه تاکنون در بازه حدود ۷۳ تا ۱۲۶ دلار برای هر بشکه معامله شده و جمعه حدود ۹۵ دلار بود.
آگهی
آگهی
قیمت سوخت در اروپا نیز از این نوسانها پیروی کرده است. با این حال، بنزین و گازوئیل همچنان بهطور ویژهای گران ماندهاند، چون قیمت آنها علاوه بر بهای نفت خام، هزینه و دسترسپذیری ظرفیت پالایش را هم منعکس میکند.
هرچند خودروهای برقی سهم رو به رشدی از ثبتنامهای جدید دارند، بنزین و گازوئیل هنوز نیروی محرکه نزدیک به ۹ خودروی سواری از هر ۱۰ خودروی سواری در جادههای اتحادیه اروپا هستند. بر اساس تازهترین آمار ناوگان انجمن خودروسازان اروپا (ACEA)، ۴۹٫۲ درصد خودروها با بنزین و ۳۸٫۴ درصد با گازوئیل کار میکنند؛ در نتیجه سهم ترکیبی این دو سوخت به ۸۷٫۶ درصد میرسد.
برخی دولتهای اروپایی از زمان آغاز شوک انرژی بهطور موقت مالیات سوخت را کاهش داده یا سایر اقدامات حمایتی معرفی کردهاند، هرچند نوع واکنش در کشورهای مختلف متفاوت بوده است. با این حال قیمت بنزین و گازوئیل همچنان نزدیک به سطحهای تاریخی خود باقی مانده است.
در هفتهای که از ۳۱ اوت آغاز شد، قیمت متوسط بنزین در سراسر اتحادیه اروپا به ۱٫۹۵ یورو برای هر لیتر رسید؛ حدود ۴ درصد کمتر از اوج ۲٫۰۳ یورویی آن در ژوئن ۲۰۲۲. متوسط قیمت گازوئیل ۲٫۰۴ یورو بود؛ حدود ۳ درصد پایینتر از رکورد ۲٫۱۱ یورویی در آوریل ۲۰۲۶.
این ارقام از بولتن هفتگی نفت کمیسیون اروپا استخراج شده و شامل عوارض و مالیاتها میشود. این سری تاریخی از ژانویه ۲۰۰۵ آغاز میشود.
سومت ریتولیا، تحلیلگر ارشد عرضه پالایش و مدلسازی در شرکت Kpler، در گفتوگو با یورونیوز بیزنس گفت: «دلیل اصلی گسترش شکاف میان قیمت نفت خام و قیمت سوخت در اروپا این است که مشکل امروز بیش از آنکه کمبود نفت خام باشد، به کمبود ظرفیت پالایش و عرضه فرآوردهها مربوط میشود.»
او اضافه کرد: «ممکن است نفت خام در دسترس باشد، اما ظرفیت تبدیل آن به فرآوردههای مناسب، بهویژه گازوئیل، بسیار محدودتر شده است.»
افزایش قیمت گازوئیل تنها بر خانوارهایی که خودروی دیزلی دارند اثر نمیگذارد. این سوخت بخش بزرگی از حملونقل جادهای کالا، کشاورزی و ساختوساز اروپا را تغذیه میکند؛ بنابراین تداوم افزایش قیمت آن میتواند در نهایت هزینه مواد غذایی و سایر کالاها را بالا ببرد.
آخرین دادههای تورم منطقه یورو نشان میدهد تورم به ۳٫۳ درصد رسیده که عمدتا ناشی از افزایش قیمت انرژی است.
چرا اروپا با کمبود گازوئیل روبهرو است
موجودی ذخایر سوخت در اروپا پایین است و درگیریها در خاورمیانه و حمله به پالایشگاههای روسیه عرضه جهانی فرآوردههای پالایششده را مختل کرده است.
پس از یورش تمامعیار روسیه به اوکراین، اروپا بخش عمده تامین گازوئیل و سوخت جت خود را به سمت آمریکا، هند و خاورمیانه منتقل کرد.
آلن گِلدر، معاون ارشد بخش پالایش، مواد شیمیایی و بازارهای نفت در شرکت وود مکنزی، توضیح داد: «در مورد گازوئیل و سوخت جت، اروپا واردکننده بزرگ است و در نتیجه قیمتهای جهانی را تعیین میکند. قیمتها اینجا بالا است، اما در همه جا بالا است؛ فقط در اروپا شدیدتر به نظر میرسد، چون مقصد اصلی واردات هستیم.»
با محدود شدن صادرات فرآوردههای نفتی خاورمیانه و روسیه، خریداران سنتی گازوئیل روسیه از جمله ترکیه و برزیل بیش از پیش برای تامین محمولههای خود از آمریکا، هند و سایر مناطق با اروپا رقابت میکنند. در نتیجه، اختلال در عرضه در هر منطقهای میتواند با تغییر مسیر جریان تجارت، عرضه جهانی را محدودتر کند.
حاشیه سود پالایش که بر قیمت در پمپبنزینها تاثیر میگذارد، در سطحهای بالا قرار دارد. به گزارش رویترز، نفتکشهای بنزین Eurobob E5 با پریمیوم ۶۲٫۰۷ دلار برای هر بشکه نسبت به قراردادهای آتی برنت معامله شدهاند؛ سطحی که تنها اندکی زیر رکورد ۶۲٫۱۰ دلاری ژوئن ۲۰۲۲ است.
همزمان، قراردادهای آتی گازوئیل اروپا روز سهشنبه به رکورد پریمیوم ۷۸٫۹۱ دلار برای هر بشکه نسبت به نفت برنت رسید و سپس روز چهارشنبه تا حدود ۷۷ دلار عقبنشینی کرد.
حاشیه سود پالایش نشان میدهد بنزین یا گازوئیل تا چه حد بیش از نفت خامی که برای تولید آنها استفاده میشود ارزش دارد.
بنابراین قیمتی که برای هر لیتر بنزین در پمپبنزین پرداخت میشود فقط هزینه نفت خام نیست. تصویر زیر با استفاده از شاخصهای اخیر بازار و اتحادیه اروپا نشان میدهد چگونه نفت خام، پالایش، توزیع و مالیاتها در قیمت یک لیتر بنزین نماینده در اروپا نقش دارند. این یک شمای کلی است و نه تجزیهوتحلیل دقیق قیمت در سراسر اتحادیه اروپا.
در اروپا پالایشگاهها با ظرفیتهای بالا و در کنار سطح پایین ذخایر فعالیت میکنند. دادههای شرکت مشاوره هلندی Insights Global نشان میدهد ذخایر مستقل بنزین در هاب آمستردام-روتردام-آنتورپ در اواخر اوت به ۷۵۲ هزار تن کاهش یافت؛ پایینترین سطح از سپتامبر ۲۰۲۱، هرچند هفته بعد دوباره افزایش پیدا کرد.
پالایشگاههای اروپا و آمریکا از پیش با نرخهای بالایی کار میکنند. ریتولیا گفت پالایشگاههای اروپایی در حال حاضر در حدود بالاترین سطوح فعالیت خود طی سه تا چهار سال اخیر هستند، در حالی که میزان استفاده از ظرفیت پالایشگاههای آمریکا در هفته پایانی اوت به حدود ۹۸ درصد رسید. این وضعیت همچنین به معنای آن است که ظرفیت مازاد چندانی برای واکنش به اختلال احتمالی در عرضه وجود ندارد.
گِلدر همچنین به نزدیک شدن فصل تعمیرات پاییزی و خطر توفانهای گرمسیری برای پالایشگاههای ساحل خلیج آمریکا اشاره کرد. او گفت حاشیه سود قوی میتواند اپراتورها را به تعویق انداختن تعمیرات تشویق کند، اما هشدار داد طولانی شدن این تعویق ممکن است مشکلات بهرهبرداری ایجاد کند و خطر توقفهای ناخواسته را افزایش دهد.
قیمت سوخت تا چه زمانی بالا میماند؟
به گفته ریتولیا، با کاهش تقاضای رانندگی تابستانی و گذار بازار از بنزین گرانقیمتتر ویژه تابستان، ممکن است قیمت بنزین اندکی از فشار فصلی رها شود.
او افزود: «گازوئیل چنین سوپاپ اطمینان فصلیای ندارد، بهویژه با نزدیک شدن فصل زمستان و سختگیرانهتر شدن استانداردها؛ بنابراین احتمال دارد حاشیه سود گازوئیل تا پاییز و زمستان بالا باقی بماند.»
عرضه گازوئیل بهویژه آسیبپذیر است، چون تعمیرات پاییزی پالایشگاهها میتواند درست زمانی که بازار به سوخت زمستانی روی میآورد و تقاضا برای گرمایش شروع به افزایش میکند، تولید را کاهش دهد.
به گفته تحلیلگران، افزایش صادرات گازوئیل چین میتواند تا حدی از فشار بازار بکاهد؛ هرچند پرسش اصلی این است که با توجه به گرایش چین به اولویت دادن به امنیت عرضه داخلی، آیا این سطح صادرات پایدار خواهد بود یا نه. ریتولیا افزود هند نیز میتواند سوخت بیشتری به اروپا صادر کند، زیرا هم ظرفیت پالایش و هم فرآوردههای قابل صادرات در اختیار دارد.
حتی اگر قیمت نفت خام کاهش یابد، لزوما بهسرعت به کاهش چشمگیر قیمت در پمپبنزینها منجر نخواهد شد. در حال حاضر گلوگاههای اصلی، ظرفیت محدود مازاد پالایش، کمبود فرآوردههای نهایی و سطح پایین ذخایر است.
هر دو کارشناس تاکید کردند که بازگشایی پایدار تنگه هرمز و احیای صادرات سوخت خاورمیانه برای پایین آوردن قیمتها اهمیت حیاتی دارد.
گِلدر گفت: «تداوم درگیریها فقط باعث میشود قیمتها بهتدریج بالاتر بروند، چون تقاضای جهانی هنوز از عرضه جهانی پیشی میگیرد. اگر وضعیت طولانی شود، تنها راهی که جهان به تعادل میرسد این است که تقاضا با قیمتهای حتی بالاتر سرکوب شود.»
او گفت بازارها میتوانند به یک توافق سیاسی معتبر و ازسرگیری عبور کشتیها از این تنگه بهسرعت واکنش نشان دهند.
گِلدر افزود: «اگر تنگه باز شود، قیمت نفت خام احتمالا بهطور قابلتوجهی کاهش خواهد یافت. پریمیوم گازوئیل آهستهتر پایین میآید، اما باز هم شاهد افت قیمت خواهیم بود.»
به باور تحلیلگران، برای آنکه مصرفکنندگان اروپایی کاهش قابلتوجهی را در قیمتها احساس کنند، باید چندین عامل همزمان رخ دهد؛ از جمله احیای صادرات فرآوردههای نفتی خاورمیانه و روسیه، تداوم در دسترس بودن ظرفیت پالایش، افزایش صادرات از تامینکنندگان جایگزین مانند هند و چین و در نهایت بازسازی سطح ذخایر.
ریتولیا گفت: «بدون تحقق این شرایط، رقابت بر سر محمولههای موجود گازوئیل احتمالا همچنان شدید باقی میماند.»