جنگ ایران و آمریکا دیگر صرفا رویارویی دو دشمن دیرینه نیست. در پس حملات موشکی و عملیات نظامی، رقابت بزرگ‌تری میان واشنگتن، مسکو و پکن جریان دارد؛ رقابتی که می‌تواند بر سرنوشت جنگ و توازن قدرت در جهان تاثیر بگذارد.
مرکز سوفان، اندیشکده آمریکایی فعال در حوزه امنیت و اطلاعات، در گزارشی تحلیلی با عنوان «رقابت قدرت‌های بزرگ به تلاش جنگی ایران دامن می‌زند» که روز ۱۶ اکتبر منتشر شد، می‌نویسد روسیه و چین با ارائه کمک‌های نظامی و اطلاعاتی به تهران، هزینه ادامه جنگ را برای آمریکا افزایش داده‌اند؛ هرچند هر دو کشور مراقب‌اند که حمایت از ایران به روابطشان با واشنگتن و کشورهای عربی خلیج فارس آسیب جدی وارد نکند.
آگهی
آگهی
به ارزیابی مرکز سوفان، مهم‌ترین انگیزه مشترک روسیه و چین برای حمایت از ایران، تضعیف موقعیت برتر آمریکا در نظام بین‌الملل است. از نگاه مسکو و پکن، مقاومت ایران در برابر فشار نظامی واشنگتن می‌تواند بخشی از توان و منابع آمریکا را در خاورمیانه درگیر نگه دارد و قدرت مانور آن را در سایر مناطق جهان محدود کند. تهران نیز از این رقابت بهره می‌برد، زیرا حتی کمک‌های نسبتا محدود فناوری و اطلاعاتی می‌تواند در برابر برتری تسلیحاتی آمریکا ارزش نظامی قابل توجهی داشته باشد.
مرکز سوفان در بررسی نقش روسیه، به گزارش تحقیقی سی‌ان‌ان درباره فعالیت ماهواره‌های جاسوسی این کشور بر فراز خلیج فارس استناد می‌کند. سی‌ان‌ان در ماه سپتامبر گزارش داد که اطلاعات جمع‌آوری‌شده توسط ماهواره‌های روسی احتمالا به ایران در اجرای حملات دقیق علیه اهداف نظامی آمریکا کمک کرده است. یکی از نمونه‌های برجسته، حمله ۲۷ مارس به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی بود؛ حمله‌ای که به تجهیزات مهم نظامی آمریکا آسیب زد و ۱۲ نظامی آمریکایی را مجروح کرد. بررسی مسیر حرکت ماهواره‌های روسی نشان می‌داد که شماری از آن‌ها پیش از حمله از فراز این پایگاه عبور کرده بودند.
این گزارش به نقل از نیکول گراجوسکی، پژوهشگر دانشگاه ساینس‌پو فرانسه، می‌نویسد که کمک اطلاعاتی روسیه دست‌کم در مراحل اولیه عملیات ایران نقش مهمی داشته و به اختلال در بخشی از توانایی‌های نظامی آمریکا کمک کرده است. به بیان دیگر، برخورداری از داده‌های دقیق ماهواره‌ای می‌تواند برای ایران امکان هدف‌گیری تاسیساتی را فراهم کند که شناسایی آسیب‌پذیری‌های آن‌ها بدون چنین اطلاعاتی بسیار دشوار است.
مرکز سوفان همچنین به گزارش بلومبرگ درباره کمک روسیه برای بازسازی ذخایر موشکی ایران اشاره می‌کند. به نقل از این گزارش، یک مقام غربی گفته است مسکو در حال تامین موشک برای جمهوری اسلامی است؛ اقدامی که می‌تواند توان پاسخگویی ایران را در صورت تشدید حملات آمریکا افزایش دهد. وزارت دفاع روسیه به درخواست بلومبرگ برای اظهارنظر پاسخ نداده بود.
در بخش دیگری از این ارزیابی، مرکز سوفان به گزارشی از فایننشال تایمز استناد می‌کند که بر اساس آن، روسیه از سال ۲۰۲۳ فناوری‌هایی برای توسعه موشک کروز مافوق صوت در اختیار ایران قرار داده است. اهمیت این فناوری در توان بالقوه آن برای هدف قرار دادن ناوهای هواپیمابر و دیگر شناورهای جنگی آمریکاست. تحلیلگران هشدار می‌دهند که اصابت موفق چنین موشکی به یک ناو آمریکایی، به‌ویژه در صورت تلفات گسترده، می‌تواند زمینه تشدید بسیار شدید جنگ را فراهم کند.
در ارزیابی مرکز سوفان، نقش چین در حمایت نظامی از ایران احتمالا از روسیه کمتر سازمان‌یافته بوده، اما لزوما کم‌اهمیت‌تر نیست. این اندیشکده به گزارشی از وال‌استریت ژورنال اشاره می‌کند که مدعی شده ایران پیش از حمله موشکی ماه ژوئیه به یک پایگاه آمریکایی در اردن، تصاویر ماهواره‌ای با وضوح بالا از نهادهای چینی دریافت کرده بود. در آن حمله سه نظامی آمریکایی کشته شدند.
مرکز سوفان همچنین به گزارش‌هایی درباره تامین مواد شیمیایی مورد نیاز سوخت جامد موشک‌های بالستیک ایران از سوی چین اشاره می‌کند. بر اساس ارزیابی این مرکز، محاصره دریایی آمریکا احتمالا این روند را متوقف کرده است. گزارش دیگری از رویترز نیز حاکی از آن بود که یک شرکت چینی قصد داشته صدها سامانه پدافند هوایی قابل حمل در اختیار ایران قرار دهد، اما مقام‌های آمریکایی از برنامه انتقال مطلع شده و برای جلوگیری از اجرای آن مداخله کرده‌اند. در عین حال، بخشی از توان موشکی ضدکشتی ایران متکی به فناوری‌های قدیمی چینی است که تولید آن‌ها طی سال‌های گذشته در داخل ایران بومی‌سازی شده است.
به نوشته مرکز سوفان، محاسبات ولادیمیر پوتین تنها به جنگ ایران محدود نمی‌شود. مسکو امیدوار است همکاری با تهران بتواند در مذاکرات مربوط به اوکراین برای آن اهرم فشار ایجاد کند. از سوی دیگر، توافق اخیر ترامپ و پوتین برای تسهیل صادرات گازوئیل روسیه نشان می‌دهد که بحران انرژی ناشی از جنگ ایران چگونه بر سیاست واشنگتن در قبال مسکو تاثیر گذاشته است. روسیه همچنین با حمایت از تهران بخشی از کمک‌هایی را جبران می‌کند که پیش‌تر از طریق دریافت پهپادهای شاهد در جنگ اوکراین از ایران گرفته بود.
مرکز سوفان انگیزه چین را نیز در چارچوب رقابت جهانی با واشنگتن بررسی می‌کند. به ارزیابی این اندیشکده، پکن می‌تواند از همکاری با تهران برای تقویت موقعیت چانه‌زنی خود در موضوعاتی مانند فروش تسلیحات آمریکایی به تایوان استفاده کند. با این حال، چین و روسیه تمایلی ندارند که روابط گسترده اقتصادی و سیاسی خود با کشورهای عربی خلیج فارس را قربانی حمایت بی‌قیدوشرط از جمهوری اسلامی کنند.
این گزارش یادآور می‌شود که دونالد ترامپ نیز به محدودیت‌های حمایت مسکو و پکن از تهران اشاره کرده است. رئیس‌جمهوری آمریکا روز دوشنبه در گفت‌وگو با خبرنگاران مدعی شد که روسیه و چین در صورت کمک نظامی به ایران چیزهای زیادی برای از دست دادن دارند و او اساسا باور ندارد که چنین حمایتی در سطح قابل توجهی جریان داشته باشد. این موضع با ارزیابی‌هایی که از نقش اطلاعاتی و تسلیحاتی دو کشور منتشر شده، تفاوت آشکاری دارد.
مرکز سوفان در ادامه به وجه دیپلماتیک ماجرا می‌پردازد. پوتین و شی جین‌پینگ، در حالی که روابط خود را با ایران حفظ کرده‌اند، کوشیده‌اند در جایگاه میانجی احتمالی پایان جنگ نیز ظاهر شوند. رئیس‌جمهوری چین پیشنهاد همکاری برای حل بحران را مطرح کرده و رئیس‌جمهوری روسیه نیز در دیدار با مسعود پزشکیان از آمادگی مسکو برای کمک به حل‌وفصل دیپلماتیک درگیری سخن گفته است. با این حال، به ارزیابی این مرکز، حمایت از ایران و میانجیگری میان تهران و واشنگتن برای هر دو قدرت بخشی از محاسبات پیچیده‌تری درباره منافع جهانی‌شان است.
در نهایت، مرکز سوفان تاکید می‌کند که درباره میزان تاثیر واقعی حمایت نظامی روسیه و چین بر نتیجه جنگ هنوز اتفاق نظر وجود ندارد. گروهی از کارشناسان معتقدند این کمک‌ها می‌تواند توان بازدارندگی ایران را افزایش دهد و آمریکا را به عقب‌نشینی از جنگ وادارد. در مقابل، برخی دیگر بر این باورند که برتری فناوری و نظامی واشنگتن همچنان آن‌قدر گسترده است که کمک‌های خارجی به تهران نمی‌تواند مسیر اصلی جنگ را تغییر دهد.
با این همه، از مجموع ارزیابی‌های این اندیشکده چنین برمی‌آید که پیامد کمک‌های مسکو و پکن را نباید تنها در شمار موشک‌ها یا تجهیزات ارسال‌شده جست‌وجو کرد. اطلاعات ماهواره‌ای، فناوری‌های نظامی و حمایت‌های دیپلماتیک می‌توانند دامنه انتخاب‌های آمریکا را محدودتر کنند و هزینه تشدید جنگ را بالا ببرند. به این ترتیب، جنگ ایران به عرصه دیگری از رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است؛ عرصه‌ای که در آن، نه روسیه و نه چین الزاما خواهان پیروزی کامل تهران نیستند، اما هر دو می‌توانند از ناکامی آمریکا در دستیابی سریع به اهداف خود سود ببرند.