در حالی که حملات ایران به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز طی هفته‌های اخیر شدت گرفته و فرماندهان سپاه پاسداران بار دیگر از آمادگی برای مقابله با حمله احتمالی آمریکا سخن گفته‌اند، گزارش‌ها از افزایش فعالیت نیروی هوایی و دریایی ارتش آمریکا در خاورمیانه حکایت دارد.
بر اساس تازه‌ترین داده‌های نهادهای امنیت دریانوردی، موج حملات به شناورهای تجاری در تنگه هرمز و آبهای همجوار طی روزهای گذشته شدت یافته و به بی‌سابقه‌ترین میزان خود از زمان آغاز درگیری‌های نظامی میان آمریکا، اسرائیل و ایران رسیده است.
آگهی
آگهی
هم‌زمان با انتشار گزارش موسسه مطالعات جنگ مبنی بر این که ایران از ۲۸ سپتامبر تا ۱۱ اکتبر دست‌کم ۲۴ کشتی را در آبهای منطقه هدف قرار داده، گزارش‌هایی نیز از افزایش رفت‌وآمد هواپیماهای سوخت‌رسان و ترابری ارتش آمریکا در مسیر خاورمیانه منتشر شده است.
حساب‌های تخصصی رصد پروازهای نظامی در شبکه اجتماعی ایکس از افزایش چشمگیر فعالیت‌های هوایی آمریکا در نیمه نخست اکتبر خبر می‌دهند. این گزارش‌ها در حالی منتشر می‌شوند که فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا نیز از ادامه عملیات هوایی و دریایی در منطقه خبر می‌دهد و گزارش‌های مستقل نیز حضور دو ناو هواپیمابر آمریکایی در دریای عرب را تایید می‌کنند.
ادعای افزایش ۵۰ درصدی پروازهای سوخت‌رسان آمریکا؛ داده‌ها چه می‌گویند؟
یکی از تازه‌ترین گزارش‌ها را حساب تخصصی اینتل‌اسکای (IntelSky) در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده است. این حساب که تحرکات نظامی در خاورمیانه را از طریق داده‌های عمومی ردیابی پرواز بررسی می‌کند، روز ۱۴ اکتبر(۲۲ مهر) اعلام کرد که در فاصله اول اوت تا ۱۴ اکتبر، در مجموع ۳۴۴ پرواز هواپیماهای سوخت‌رسان و ۲۹۵ پرواز هواپیماهای ترابری نیروی هوایی آمریکا را ثبت کرده است.
بر اساس محاسبات اینتل‌اسکای، شمار پروازهای ثبت‌شده هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی در ماه اوت ۱۳۳ و در سپتامبر ۱۲۴ مورد بوده است. این رقم تنها در ۱۴ روز نخست اکتبر به ۸۷ پرواز رسیده؛ به این ترتیب، میانگین روزانه پروازهای سوخت‌رسان در مقایسه با سپتامبر حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است.
بیشتر این پروازها به هواپیماهای KC-135 و KC-46 اختصاص داشته که وظیفه اصلی آن‌ها سوخت‌رسانی به دیگر هواپیماهای نظامی در آسمان است. افزایش فعالیت این هواپیماها از آن جهت اهمیت دارد که عملیات جنگنده‌ها و بمب‌افکن‌ها در مسافت‌های طولانی، به‌ویژه در ماموریت‌هایی که به ماندگاری بیشتر در آسمان نیاز دارند، تا حد زیادی به ظرفیت سوخت‌رسانی هوایی وابسته است.
اینتل‌اسکای همچنین مدعی شده است که ۲۷ پرواز سوخت‌رسان را در محدوده خلیج فارس در نیمه نخست اکتبر ثبت کرده است؛ رقمی که از مجموع ۲۵ پرواز شناسایی‌شده در همین محدوده طی تمام ماه سپتامبر بیشتر است.
این حساب در گزارش جداگانه‌ای از افزایش پروازهای ترابری نظامی آمریکا نیز خبر داده است. طبق داده‌های منتشرشده، شمار پروازهای ثبت‌شده هواپیماهای ترابری از ۹۸ مورد در ماه اوت به ۱۱۵ مورد در سپتامبر رسیده و در دو هفته نخست اکتبر نیز ۸۲ پرواز ثبت شده است. این ارقام نشان می‌دهند که میانگین روزانه فعالیت هواپیماهای ترابری، از جمله C-17 گلوبمستر و C-5 سوپر گلکسی، در مقایسه با اوت حدود ۸۵ درصد افزایش یافته است.
با این حال، داده‌های اینتل‌اسکای هنوز به‌طور مستقل تایید نشده‌اند. بخش قابل توجهی از پروازهای ثبت‌شده نیز در مسیرهای ارتباطی اروپا و شرق مدیترانه انجام شده‌اند و نمی‌توان تمامی آن‌ها را به معنای انتقال مستقیم تجهیزات و نیروهای رزمی به خاورمیانه دانست.
افزون بر این، داده‌های سامانه‌های عمومی ردیابی پرواز تصویری کامل از فعالیت هواپیماهای نظامی ارائه نمی‌کنند و ممکن است تغییر در میزان پوشش راداری یا قابل مشاهده بودن پروازها بر نتیجه مقایسه‌ها تاثیر بگذارد.
از بازگشت سوخت‌رسان‌ها تا ادعای حضور گسترده بمب‌افکن‌ها
در همین حال، وب‌سایت اسرائیلی جی‌فید (JFeed) روز ۱۱ اکتبر(۱۹ مهر) گزارش داد که ارتش آمریکا در حال بازگرداندن بخشی از ناوگان هواپیماهای سوخت‌رسان خود به خاورمیانه است؛ هواپیماهایی که به نوشته این رسانه، در دوره آتش‌بس با ایران از منطقه خارج شده بودند.
جی‌فید با استناد به اطلاعات منتشرشده در سامانه‌های غیرنظامی ردیابی پرواز مدعی شد که دست‌کم ۲۰ فروند هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی که طی ماه‌های گذشته منطقه را ترک کرده بودند، در حال بازگشت به خاورمیانه هستند. این رسانه همچنین به نقل از منابعی در پنتاگون نوشت که واشنگتن در حال تنظیم آرایش نیروهای خود برای احتمال ازسرگیری درگیری‌های گسترده با ایران است. نه شمار این هواپیماها و نه ارزیابی منابع مورد استناد جی‌فید، مستقلا تایید نشده است.
در شبکه اجتماعی ایکس نیز انتشار تصاویر و ویدیوهایی از رفت‌وآمد هواپیماهای نظامی آمریکا بحث‌هایی را درباره احتمال تشدید دوباره درگیری‌ها برانگیخته است.
دو ناو هواپیمابر آمریکایی در دریای عرب؛ تقویت نیروها یا جابه‌جایی معمول؟
اما در بخش دریایی، اطلاعات دقیق‌تری از جابه‌جایی نیروهای آمریکایی در دسترس است. موسسه نیروی دریایی آمریکا (USNI) در گزارش ۱۳ اکتبر(۲۱ مهر) خود تایید کرد که دو ناو هواپیمابر جورج واشنگتن و جورج اچ. دبلیو. بوش در دریای عرب فعالیت می‌کنند.
ناو جورج واشنگتن که معمولا در منطقه اقیانوس آرام مستقر است، پیش‌تر برای جایگزینی ناو آبراهام لینکلن به خاورمیانه اعزام شده بود. ناو جورج اچ. دبلیو. بوش نیز پس از توقف چندروزه در بندر پوکت تایلند، فعالیت خود را در دریای عرب از سر گرفت.
حساب تخصصی او‌اس‌آی‌ان‌تی دیفندر (OSINTdefender) هم روز ۱۵ اکتبر(۲۳ مهر) با انتشار تصویری از ناو جورج اچ. دبلیو. بوش گزارش داد که این ناو پس از پایان توقف خود در تایلند، به حوزه عملیاتی فرماندهی مرکزی آمریکا و ناوگان پنجم این کشور بازگشته است.
به نوشته این حساب، ناو بوش که اواخر مارس از بندر نورفولک آمریکا حرکت کرده بود، پیش از توقف در تایلند حدود شش ماه در عملیات آمریکا در خاورمیانه مشارکت داشت. حضور دوباره آن در دریای عرب در گزارش موسسه نیروی دریایی آمریکا نیز ثبت شده است.
البته بخشی از این جابه‌جایی‌ها در چارچوب چرخه جایگزینی ناوها و استراحت نیروهای مستقر در منطقه انجام می‌شود. به همین دلیل، حضور دو ناو هواپیمابر را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه تصمیم واشنگتن برای آغاز عملیات تازه دانست.
سنتکام چه می‌گوید؟
در کنار گزارش‌های منابع مستقل، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، نیز طی روزهای گذشته تصاویر و اطلاعات متعددی از فعالیت نیروهای خود در خاورمیانه منتشر کرده است.
در یکی از این پست‌ها، سنتکام تصویری از سوخت‌گیری یک جنگنده F-15E آمریکایی از هواپیمای KC-135 هنگام گشت‌زنی بر فراز خاورمیانه منتشر کرد. تصاویر و ویدیوهای دیگری نیز عملیات پروازی جنگنده‌ها از عرشه ناو جورج واشنگتن و برخاستن یک جنگنده F-35B تفنگداران دریایی از عرشه ناو تهاجمی آبی‌خاکی باکسر را نشان می‌دهند.
سنتکام همچنین اعلام کرده است که عملیات محاصره دریایی ایران ادامه دارد. به گفته این فرماندهی، نیروهای آمریکایی تا پنجم اکتبر مسیر ۱۳۰ کشتی تجاری را در چارچوب اجرای محاصره تغییر داده‌اند. این رقم، آماری است که خود ارتش آمریکا منتشر کرده و مستقلا تایید نشده است.
مجموع این گزارش‌ها نشان می‌دهد که آمریکا همچنان ظرفیت قابل توجهی از نیروهای هوایی و دریایی خود را برای عملیات در خاورمیانه به کار گرفته است. افزایش پروازهای پشتیبانی که منابع رصد هوایی از آن خبر می‌دهند، در کنار ادامه ماموریت ناوها و عملیات محاصره دریایی، می‌تواند نشانه حفظ آمادگی واشنگتن برای گسترش عملیات نظامی باشد، هرچند هنوز اطلاعات کافی برای نتیجه‌گیری درباره زمان یا نوع اقدام احتمالی بعدی آمریکا وجود ندارد.
تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه پیش‌تر نیز موضوع گزارش رسانه‌های آمریکایی بوده است.
اعزام ۹ هزار نیروی آمریکایی به خاورمیانه در میانه تنش با ایران
خبرگزاری آسوشیتدپرس روز اول اکتبر گزارش داد که ارتش آمریکا در حال اعزام حدود ۹ هزار نظامی و ملوان به همراه گروهی از ناوهای جنگی به خاورمیانه است؛ اقدامی که در بحبوحه بررسی گزینه‌های نظامی جدید علیه ایران از سوی دونالد ترامپ انجام می‌شود.
بر اساس این گزارش، نیروهای اعزامی شامل بیش از هفت هزار ملوان و دو هزار تفنگدار دریایی هستند که همراه با گروه رزمی ناو هواپیمابر تئودور روزولت و گروه آبی‌خاکی ناو مکین آیلند راهی منطقه شده‌اند.
یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، به آسوشیتدپرس گفته بود که با ورود این نیروها، شمار ملوانان و تفنگداران دریایی آمریکا در منطقه می‌تواند از ۲۰ هزار نفر فراتر رود و تعداد ناوهای هواپیمابر حاضر در خاورمیانه تا اواخر اکتبر به سه فروند برسد. البته بر اساس گزارش ۱۳ اکتبر موسسه نیروی دریایی آمریکا، ناو تئودور روزولت هنوز در حال حرکت به سمت غرب اقیانوس آرام بود و حضور آن در دریای عرب تایید نشده است.
آسوشیتدپرس در گزارش اول اکتبر خود همچنین نوشت که دونالد ترامپ احتمال تشدید حملات علیه ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر آمریکا را منتفی ندانسته است.
رئیس‌جمهوری آمریکا در مصاحبه‌ای با مجله تایم که همان روز منتشر شد، گفته بود که افزایش حملات هوایی علیه ایران پس از انتخابات امکان‌پذیر است، اما حاضر نشده بود جزئیات برنامه‌های نظامی احتمالی خود را بیان کند.
این اظهارات، در کنار اعزام نیروهای تازه و افزایش فعالیت‌های پشتیبانی هوایی گزارش‌شده در روزهای اخیر، نشان می‌دهد که با وجود ادامه تلاش‌های دیپلماتیک، واشنگتن همچنان گزینه تشدید عملیات نظامی علیه ایران را در دستور کار خود حفظ کرده است.
چنان که رئیس جمهوری آمریکا در تازه‌ترین گفتگوی رسانه‌ای خود نیز گفت: «اکنون، ما "کوه کلنگ" را زیر نظر داریم. ممکن است لازم باشد به آنجا برویم. ما سراغ آن خواهیم رفت و به‌سرعت آن را از کار می‌اندازیم.»
او همچنین در واکنش به گزارش‌هایی مبنی بر اینکه دولتش در حال بررسی استفاده دوباره از بمب غیراتمی «GBU-43/B» مشهور به «مادر همه بمب‌ها» علیه ایران است، این گزارش‌ها را رد نکرد اما گفت که «مادر همه بمب‌ها هسته‌ای نیست؛ بلکه صرفا بمبی بسیار بزرگ است.»
البته دونالد ترامپ در این گفتگو انجام مذاکرات خلع سلاح هسته‌ای ایران در آینده، با مشارکت روسیه و چین را هم محتمل دانست.
هشدارهای تهران درباره جنگ دوباره
در تهران نیز مقام‌های نظامی و سیاسی طی روزهای اخیر درباره احتمال ازسرگیری درگیری‌ها با آمریکا هشدار داده‌اند.
سرلشکر مصطفی ایزدی، جانشین فرمانده کل سپاه، پنجشنبه ۱۵ اکتبر(۲۴ مهر) گفت: « جمهوری اسلامی ایران با قدرتمندی پیش می رود و به جای تهدید آماده انجام قوی ترین عملیات ها هست.» او فزود: «تا آخر در این میدان ایستاده‌ایم و دشمن را به عقب می‌رانیم.»
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، هم روز چهارشنبه ۱۴ اکتبر(۲۲ مهر) گفت:«گرچه آغاز جنگی جدید علیه ایران برای ایالات متحده غیرمنطقی است، اما همچنان احتمال وقوع آن کاملاً وجود دارد. ایران آماده است تا به هرگونه تجاوز مجدد، با قدرتی بیش از هر زمان دیگری پاسخ دهد و این بار، پیامدهای آن برای ایالات متحده بسیار دردناک‌تر خواهد بود.»
او مدعی شد ایران از زمان جنگ ۴۰ روزه به تسلیحات پیشرفته‌تری دست یافته و در صورت حمله دوباره آمریکا، با قدرت بیشتری پاسخ خواهد داد.
یک روز بعد، امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش ایران، در سخنانی در دانشگاه افسری امام علی اعلام کرد نیروهای مسلح برای «هر نبردی» آمادگی کامل دارند. او تاکید کرد: «این معادله را برای دشمن برقرار کرده‌ایم که اگر زیرساخت‌های کشور ما مورد تهدید قرار گیرد، زیرساخت‌ها و منافع او، زیرساخت‌های رژیم جنایتکار صهیونیستی (اسرائیل) و هر کسی که با او همکاری کند، به‌صورت چندبرابری آسیب خواهد دید.»
پیش‌تر، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، روز یکشنبه ۱۱ اکتبر(۱۹ مهر) در گفت‌و‌گو با پرس تی‌وی هشدار داده بود: «اگر جنگ شود، بسیاری از کابل ها و دیتاسنترها و مراکز هوش مصنوعی که از نظر ارزش مالی بسیار گران هستند، در تیررس قرار می گیرند.» رضایی همچنین پاسخ اخیر واشنگتن به پیشنهاد تهران برای پایان جنگ را ناکافی خوانده بود.
موسسه مطالعات جنگ: ایران همچنان توان هدف قرار دادن کشتی‌ها در هرمز را دارد
در همین حال، موسسه مطالعات جنگ آمریکا در گزارشی که روز ۱۴ اکتبر منتشر شد، اعلام کرد حملات اخیر ایران به کشتی‌ها در تنگه هرمز و آبهای اطراف آن نشان می‌دهد که تهران، با وجود آسیب‌های ناشی از حملات آمریکا، همچنان توانایی هدف قرار دادن شناورهای عبوری از این آبراه را حفظ کرده است.
به نوشته این اندیشکده، ایران از ۲۸ سپتامبر تا ۱۱ اکتبر دست‌کم ۲۴ کشتی را هدف قرار داده و سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز از ثبت دست‌کم هفت حادثه دیگر در فاصله ۱۲ تا ۱۴ اکتبر خبر داده است.
موسسه مطالعات جنگ احتمال می‌دهد که ایران بخشی از توانایی‌های آسیب‌دیده خود را بازیابی کرده یا با تغییر تاکتیک‌های عملیاتی، محدودیت‌های ناشی از حملات آمریکا را جبران کرده باشد. این موسسه به نقل از یک مقام نظامی آمریکایی گزارش داد که نیروهای دریایی ایران پس از آسیب دیدن بخش قابل توجهی از سامانه‌های راداری، از قایق‌های کوچک و دیده‌بان‌های مستقر بر آن‌ها برای شناسایی کشتی‌ها و انتقال اطلاعات به سپاه پاسداران استفاده می‌کنند.
شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل نیز روز پنجشنبه به نقل از منابع امنیتی گزارش داد که کشورهای غربی تحرکات نظامی جدید و غیرمعمولی را در ایران شناسایی کرده‌اند.
به گفته این منابع، اگر تهران «به خود نیاید»، اقدام نظامی دوباره علیه ایران سناریویی کاملا محتمل خواهد بود. این گزارش همچنین از گفت‌وگوی بنیامین نتانیاهو با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، درباره تحولات اخیر خبر داده است. با این حال، منابع اسرائیلی و آمریکایی به این شبکه گفته‌اند که تحولات کنونی لزوما مستلزم اقدام نظامی فوری نیست؛ موضوعی که در کنار افزایش تحرکات نظامی دو طرف، همچنان زمان و احتمال ازسرگیری جنگ را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد.
در چنین شرایطی، هر چند افزایش تحرکات نظامی آمریکا در منطقه و هشدارهای متقابل مقام‌های ایرانی، بار دیگر احتمال تشدید رویارویی میان دو کشور را مطرح کرده است اما هنوز روشن نیست که جابه‌جایی نیروها و تجهیزات آمریکایی و تحرکات نظامی ایران مقدمه آغاز جنگی تازه‌ای است یا تلاشی برای تقویت موقعیت دو طرف در مذاکرات احتمالی.