اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هنگام اعلام آنچه خود «روز سرنوشتساز» نامیده بود، بهروشنی گفت که ایالات متحده دیگر در برابر کشورهایی که از فعالیتهای اقتصادی ایران حمایت میکنند چشمپوشی نخواهد کرد.
با این حال به گزارش روزنامه آمریکایی «وال استریت ژورنال» با انتشار گزارشی، نوشت که گشتی در دبی نشان میدهد که این فعالیتها همچنان در برابر چشم همگان ادامه دارد.
آگهی
آگهی
بر پایه این گزارش، فعالیتهای تجاری ایران در پایتخت تجاری امارات عربی متحده ریشههایی عمیق و سودآور برای هر دو طرف دارد و با وجود هشدارهای آمریکا همچنان رونق خود را حفظ کرده است. چنان که بانکهای ایرانی در نقاط مختلف دبی این هفته همچنان باز بودند. از جمله آنها شعبه چندطبقه بانک ملی ایران در بخش قدیمی شهر است.
اسکات بسنت مشخصا خواستار بسته شدن تمامی شعب بانک ملی ایران شده بود. با این حال، پس از اعلام این موضع، حدود ۱۲ کارمند باجه همچنان به مشتریان فارسیزبان که برای انجام امور بانکی به این شعبه مراجعه میکنند خدمات ارائه میدهند. فضای روشن این شعبه با نقاشیهای دیواری و کاشیکاریهایی با مضامین ایرانی تزئین شده است.
بانک ملی از سال ۱۹۶۹، یعنی پیش از تشکیل رسمی امارات عربی متحده، در این کشور فعالیت میکند و اکنون دو شعبه در دبی دارد؛ نخستین شعبه این بانک را حاکم دبی افتتاح کرده بود. کارکنان ایرانی شعبه واقع در بخش قدیمی شهر گفتند تاکنون هیچ اطلاعیهای درباره تعطیلی دریافت نکردهاند و در صورت عدم صدور چنین دستوری، به فعالیت خود ادامه خواهند داد.
یکی از کارکنان ایرانی بانک گفت: «اعتمادمان به خداست تا ببینیم بعدا چه اتفاقی میافتد.»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
ایرانیان ساکن دبی به روزنامه آمریکایی گفتند که در صورت تعطیلی بانکها در حال برنامهریزی برای یافتن راههای جایگزین انتقال پول به ایران و دریافت پول از این کشور هستند. یکی از این روشها نظام سنتی «حواله» است که قدمتی چندصدساله دارد و به افراد اجازه میدهد صرفا بر پایه اعتماد، پول را از نقطهای به نقطه دیگر منتقل کنند. در این روش، پول نزد یک صراف یا واسطه در یک مکان سپرده میشود و معادل آن در ایران توسط واسطه دیگری پرداخت میشود و دو طرف بعدا حسابهای خود را تسویه میکنند.
به گزارش روزنامه آمریکایی «وال استریت ژورنال»، تاکنون نیازی به استفاده از این روشها پیش نیامده است. در واقع، ایرانیان در نقاط مختلف دبی میگویند شرایط از اوایل بهار حتی بهتر شده است. در آن زمان امارات عربی متحده سرکوب گستردهای را علیه ایرانیان حاضر در این کشور آغاز کرد، یک بیمارستان و باشگاه اجتماعی ایرانیان را تعطیل کرد، ورود یا حتی ترانزیت دارندگان گذرنامه ایرانی را برای مدتی ممنوع کرد و روادید برخی ایرانیان، از جمله تعدادی از ساکنان بلندمدت کشور که در آن زمان در خارج از امارات بودند، لغو شد.
لغو گسترده روادیدها که هیچگاه بهطور رسمی اعلام نشد، ظاهرا دیگر ادامه ندارد و به گفته ایرانیان، برخی روادیدها نیز دوباره معتبر شدهاند. بیمارستان ایرانیان و باشگاه ایرانیان همچنان تعطیل هستند، اما دامنه این تعطیلیها گسترش نیافته است.
شرکتهای هواپیمایی ایرانی همچنان پروازهای مستقیم و منظم میان ایران و امارات را انجام میدهند. شرکتهای هواپیمایی بزرگ امارات، از جمله امارات و فلایدبی، در حال حاضر پرواز مستقیم به ایران ارائه نمیکنند، هرچند برخی پروازهای آنها از حریم هوایی ایران عبور میکنند.
در رستورانها و کافههای ایرانی بخش قدیمی دبی، ایرانیان در کنار مشتریان اماراتی به زبان عربی گفتگو میکنند. نمای بیرونی یکی از رستورانها با تصاویر بزرگ از حاکمان امارات و دهها پرچم امارات پوشانده شده است.
ایرانیان ساکن دبی از وخیمتر شدن شرایط اقتصادی در کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند امارات، همزمان با طولانیتر شدن جنگ، نگران هستند. آنها بیم آن را دارند که شغل خود را از دست بدهند و مجبور شوند به ایران بازگردند. برخی نیز پیشاپیش امارات را به مقصد کشورهای ثالث ترک کردهاند.
ادامه فعالیتهای تجاری ایران در دبی با مواضع رسمی امارات و آمریکا در تضاد است. وزارت خارجه امارات هفته گذشته اعلام کرد که تجارت، مبادلات تجاری و تراکنشهای مالی با ایران را متوقف خواهد کرد.
این اقدام پس از هفتهها فشار آمریکا بر امارات برای برخورد با این روابط صورت گرفت و پیش از آغاز کارزار بسنت انجام شد؛ کارزاری که در آن وزیر خزانهداری آمریکا بهطور مشخص از کشورهایی که به پروازهای ایرانی اجازه فعالیت میدهند انتقاد کرده بود.
اسکات بسنت گفت: «دیگر قابل قبول نیست که در فضای خاکستری این درگیری فعالیت شود. این اقدامات خطر تحریمهای ثانویه را برای هر کسی که آنقدر نادان باشد که به تجارت با این حکومت ادامه دهد، افزایش میدهد.»
وزارت خزانهداری آمریکا و وزارت خارجه امارات به درخواستها برای اظهارنظر درباره ادامه فعالیتهای تجاری ایران پاسخ ندادند. یک مقام کاخ سفید نیز گفت دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا همچنان با شرکای خود در منطقه همکاری میکند تا اقتصاد ایران را تحت فشار قرار دهد.
دشواری جداسازی اقتصاد ایران و امارات
قطع پیوندهای اقتصادی میان ایران و امارات کار سادهای نیست. دو فرهنگ که تنها با آبهای باریک خلیج فارس از یکدیگر جدا شدهاند، روابطی چندصدساله دارند.
بسیاری از اماراتیها ریشههای ایرانی دارند. صدها هزار ایرانی از طبقات مختلف اجتماعی در امارات ساکن شدهاند. آنها از دسترسی به سرمایه جهانی و آزادیهایی بهره میبرند که در جمهوری اسلامی ممنوع است و در مقابل، میلیاردها دلار سرمایه ایرانی را وارد اقتصاد امارات میکنند.
این روابط حتی با وجود آنکه ایران در جریان جنگ بیش از دو هزار و ۸۰۰ پهپاد و موشک به سمت امارات شلیک کرد، همچنان ادامه یافته است. رقمی بسیار بیشتر از حملاتی که ایران علیه هر کشور دیگری، از جمله اسرائیل، انجام داد. هدف تهران از این حملات افزایش هزینه اقتصادی جهانی جنگ و کاستن از شدت حملات علیه خود بود.
نیل کوئیلیام، پژوهشگر ارشد وابسته به اندیشکده روابط بینالملل چتمهاوس در لندن میگوید: «اقتصاد کشورهای عربی خلیج فارس آنقدر با اقتصاد ایران درهمتنیده و یکپارچه است که نمیتوان تجارت و فعالیت اقتصادی را یکشبه قطع کرد.»
او افزود: «امارات و بهویژه دبی همیشه توانستهاند حتی در شرایط اعمال فشار حداکثری به تجارت خود ادامه دهند. قطع این تجارت اساسا به معنای آسیب زدن به خودشان است.»
بر اساس جدیدترین دادههای سازمان تجارت جهانی، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸ میلیارد دلار تجارت میان امارات و ایران انجام شده است.
بانکداری سایه
به گفته متیو لویت، که در دهه ۲۰۰۰ معاون دستیار وزیر خزانهداری آمریکا در امور اطلاعات و تحلیل بود، امارات پس از چین دومین کشوری است که بیشترین تعداد شرکتها و افرادی را که به دلیل ارتباط با ایران از سوی وزارت خزانهداری آمریکا تحریم شدهاند، در خود جای داده است.
بر اساس مطالعهای که در ماه اکتبر از سوی شبکه مقابله با جرایم مالی وزارت خزانهداری آمریکا منتشر شد، شرکتهای مستقر در دبی در سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۴ میلیارد دلار از منابع احتمالی مرتبط با «بانکداری سایه» ایران را جابهجا کردهاند؛ رقمی که ۷۱ درصد کل این فعالیت در جهان را تشکیل میدهد.
مقامهای سابق آمریکایی در حوزه اجرای تحریمها معتقدند سهم واقعی دبی احتمالا بسیار بیشتر است و آمریکا باید امارات را برای مقابله با فعالیتهای غیرقانونی اقتصادی ایران تحت فشار قرار دهد.
با این حال، ایالات متحده منافع ژئوپلیتیکی گسترده و راهبردی در امارات دارد. امارات یکی از کشورهای اصلی توافق ابراهیم است؛ توافقی که با میانجیگری دولت ترامپ روابط دیپلماتیک میان اسرائیل و کشورهای عربی را برقرار کرد و امارات اسرائیل را یکی از شرکای مهم امنیتی خود میداند.
امارات همچنین یکی از منابع سرمایهگذاری در حوزههایی مانند هوش مصنوعی است و به ارتش آمریکا امکان استفاده از پایگاههای مهم نظامی در خاک خود را میدهد.