طالبان، عمدتا به دلیل رفتار بسیار خشن با زنان و دختران، یکی از سرکوبگرترین حکومتهای جهان به شمار میرود. این گروه همچنین به گروههای تروریستی پناه میدهد، رهبرانش تحت تحریماند و در سطح بینالمللی همچنان با انزوای گسترده روبهروست.
تنها روسیه حکومت طالبان را رسما به عنوان دولت افغانستان به رسمیت شناخته است. خروج آمریکا از افغانستان در اوت ۲۰۲۱، طالبان را که بیش از حکمرانی به جنگیدن شناخته میشد، مسئول اداره کشوری کرد که اقتصادش سالها ضعیف و به کمکهای خارجی وابسته بود.
آگهی
آگهی
با این حال، پنج سال بعد، حکومت طالبان برخلاف بسیاری از پیشبینیها نسبتا باثبات مانده است.
امنیت بیشتر و نبود یک تهدید جدی برای حکومت
طالبان تاکنون با تهدیدی روبهرو نشده که بقای سیاسی آن را بهطور جدی به خطر بیندازد. داعش خراسان هر از گاهی این گروه را هدف قرار داده، اما این حملات نتوانسته قدرت طالبان را به شکل محسوسی کاهش دهد.
از برخی جهات، وضعیت امنیتی افغانستان نیز بهتر شده است. از اوت ۲۰۲۱ تاکنون، افغانستان دیگر مانند چهار دهه قبل درگیر جنگ سراسری نبوده و حملات تروریستی نیز پس از عملیات طالبان علیه داعش خراسان کاهش پیدا کرده است.
البته این وضعیت برای همه افغانها به معنای امنیت نیست. زنان، اقلیتهای مذهبی، مخالفان و کسانی که هدف خشونت طالبان قرار میگیرند همچنان با تهدیدهای جدی روبهرو هستند. اما افغانستان در مقایسه با سالهایی که جنگ سراسر کشور را فرا گرفته بود، آرامتر شده و این گروه برخلاف دوره نخست حکومتش، اکنون کنترل تمام افغانستان را در اختیار دارد.
اقتصادی که برخلاف انتظار فرو نپاشید
اقتصاد افغانستان بر اثر چند دهه جنگ، نبود بخش خصوصی متنوع، کاهش شدید کمکهای خارجی، بحرانهای انسانی و شوکهای اقتصاد جهانی بهشدت آسیب دیده است.
با این حال، عملکرد اقتصاد بهتر از چیزی بوده که بسیاری انتظار داشتند. بانک جهانی پیشبینی کرده رشد واقعی سالانه اقتصاد افغانستان به نزدیک پنج درصد برسد.
بخشی از این وضعیت به افزایش درآمد دولت طالبان از عوارض گمرکی و مالیات مربوط میشود. تجارت با همسایگان آسیای مرکزی نیز به اقتصاد افغانستان کمک کرده است.
طالبان با وجود انزوای سیاسی توانسته روابط اقتصادی فعالی با بسیاری از کشورهای همسایه حفظ کند. افزایش درآمدهای مالیاتی و گمرکی، تجارت با همسایگان و بهتر شدن وضعیت امنیتی اجازه داده اقتصاد پس از شوک سال ۲۰۲۱ به حیات خود ادامه دهد.
اما دوام اقتصاد به معنای بهبود جدی زندگی مردم نیست. افغانستان همچنان با فقر گسترده، کاهش کمکهای خارجی و مشکلات ساختاری عمیق روبهروست.
طالبان دیگر مانند دهه ۱۹۹۰ منزوی نیست
طالبان همچنان از نظر بینالمللی منزوی است، اما وضعیت آن با دوره نخست حکومتش در دهه ۱۹۹۰ تفاوت دارد.
نزدیک به ۲۰ کشور همچنان در کابل نمایندگی دیپلماتیک دارند و دیپلماتهای طالبان نیز در شماری از پایتختهای آسیایی فعالیت میکنند.
دولتهای غربی، از جمله آمریکا، در مقاطع مختلف با نمایندگان طالبان گفتگو کردهاند و این گروه با بسیاری از کشورهای همسایه روابط تجاری دارد.
طالبان حتی گاهی به نشستهای مهم بینالمللی دعوت شده است، از جمله اجلاس اقلیمی سازمان ملل در سال ۲۰۲۴.
جامعه بینالمللی هنوز تمایل چندانی به شناسایی رسمی حکومت طالبان ندارد، اما حضور این گروه در قدرت را به عنوان واقعیت سیاسی افغانستان پذیرفته است.
زنان و دختران؛ مهمترین نقطه شکست طالبان
ناظران سیاستهای اجتماعی طالبان، بهویژه برخورد با زنان و دختران، بزرگترین شکست حکومت این گروه میدانند. محدودیت تحصیل دختران پس از کلاس ششم، محرومیت زنان از آموزش عالی و گسترش محدودیتهای اجتماعی، افغانستان را به یکی از افراطیترین نمونههای حذف زنان تبدیل کرده است.
پیامدهای این سیاستها اکنون خود افغانستان را نیز تحت فشار قرار داده است. کشور به پزشک، معلم و نیروی متخصص زن نیاز دارد، اما دختران از آموزشی که برای ورود به چنین مشاغلی لازم است محروم شدهاند.
کیفیت نظام آموزشی نیز با مشکلاتی روبهرو شده و مدارس مذهبی سهم بیشتری در نظام آموزشی پیدا کردهاند.
تمرکز قدرت و فاصله بیشتر با جامعه
یکی دیگر از مشکلات طالبان، متمرکزتر شدن قدرت در اطراف هبتالله آخندزاده است.
برخی از چهرههای طالبان که در مذاکرات دوحه و توافق با آمریکا نقش داشتند، در سالهای گذشته از مراکز اصلی تصمیمگیری کنار گذاشته شدهاند.
این تمرکز قدرت باعث شده تصمیمگیری بیشتر در اختیار حلقه کوچکی در اطراف رهبر طالبان قرار گیرد و همزمان فاصله میان حکومت و بخشهایی از جامعه بیشتر شود.
تهدیدهایی که میتوانند پنج سال آینده را دشوارتر کنند
با وجود ثبات نسبی پنج سال گذشته، نشانههایی وجود دارد که دوره بعدی حکومت طالبان ممکن است دشوارتر باشد.
اوایل این ماه، سمیع سادات، یکی از فرماندهان ارشد ارتش پیشین افغانستان، از آغاز یک کارزار مسلحانه تازه علیه طالبان توسط «جبهه متحد افغانستان» خبر داد.
این جنبش بدون حمایت خارجی احتمالا توان محدودی خواهد داشت، اما بدتر شدن شرایط اقتصادی میتواند نارضایتی را افزایش دهد و جذب نیرو برای گروههای مخالف را آسانتر کند.
داعش خراسان نیز همچنان تهدیدی جدی است. حمله اخیر با نارنجک در نزدیکی مدرسهای در یکی از مناطق هزارهنشین کابل بار دیگر نشان داد که این گروه یا نیروهای مرتبط با آن هنوز توان انجام عملیات دارند.
رابطه پرتنش با پاکستان
تنش با پاکستان نیز به یکی از مشکلات جدی حکومت طالبان تبدیل شده است. پاکستان که زمانی یکی از مهمترین حامیان طالبان بود، اکنون کابل را متهم میکند که به شبهنظامیان ضدپاکستانی پناه داده است.
اسلامآباد طی یک سال گذشته چندین بار اهدافی را در خاک افغانستان هدف قرار داده و ادامه این وضعیت میتواند به درگیری مستقیم میان دو کشور منجر شود.
فشارهای خارجی همچنین ممکن است اختلافهای داخلی طالبان را بیشتر کند؛ اختلافهایی که میان جناحهای مختلف این گروه طی سالهای گذشته چند بار آشکار شده است.
ثباتی که تضمینشده نیست
طالبان در حال حاضر کنترل محکمی بر افغانستان دارد. مخالفان سیاسی پراکندهاند، هیچ نیروی نظامی قدرتمندی حکومت را تهدید نمیکند و جامعه بینالمللی نیز تمایلی برای ورود دوباره به پروژه تغییر حکومت در افغانستان ندارد.
اما یکی از خطرهای مهم میتواند بهتدریج و از داخل شکل بگیرد: افزایش نارضایتی عمومی.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
ناظران هشدار میدهند که ثبات فعلی طالبان نباید با یک نظم سیاسی پایدار اشتباه گرفته شود. این گروه توانسته قدرت را تثبیت کند، اما هنوز پاسخ روشنی به این سوال نداده که میخواهد چه نوع حکومتی برای افغانستان بسازد.