در حالی که کشور برای نخستین خورشیدگرفتگی کامل در شبهجزیره از سال ۱۹۱۲ آماده میشود، بخش زیادی از مردم به خاطر محل زندگی، وضعیت هوا، شیفت کاری یا صرفا برای حفاظت از چشمهایشان از این تجربه کامل بینصیب میمانند.
اسپانیا حالا چشمها را به آسمان دوخته، یا دستکم آماده شده است. اما همه کشور نمیتوانند یک چیز را ببینند. خورشیدگرفتگی کامل خورشید در ۱۲ اوت بنا به نظر مشترک هواشناسان و ستارهشناسان، پدیدهای است که عملا خاک کشور را به دو نیم تقسیم میکند: کسانی که ناپدید شدن کامل خورشید را میبینند و کسانی که در آستانه آن میمانند.
آگهی
آگهی
خارج از نوار کلیت: مادرید، بارسلون و بخش بزرگی از جنوب
نوار کلیت، راهروی باریکی است که در آن ماه خورشید را صددرصد میپوشاند و از غرب به شرق از سراسر شبهجزیره عبور میکند و به شهرهایی مثل لاکرونیا، اویهدو، لئون، بیلبائو، ساراگوسا، والنسیا و پالما میرسد. خارج از این مسیر، بقیه کشور خورشیدگرفتگی جزئی را میبیند که عمق آن بسته به فاصله از خط مرکزی کمتر یا بیشتر خواهد بود.
مادرید و بارسلون دو غایب بزرگ هستند. نوار کلیت درست میان این دو شهر عبور میکند، بنابراین ساکنانشان بعدازظهری را تجربه میکنند که در آن خورشید تقریبا کاملا پوشیده میشود، تا ۹۹ درصد در بعضی نقاط، اما بدون آن چند ثانیه تاریکی مطلق که این رویداد را به چیزی کاملا متفاوت از هر پدیده دیگری تبدیل میکند.
اوسکا و سامورا دقیقا روی مرز کلیت قرار میگیرند و ناهمواریهای سطح ماه میتواند باعث شود لحظه کلیدی با چشم غیرمسلح قابل تشخیص نباشد. و در نیمه جنوبی شبهجزیره، عملا همه چیز به یک خورشیدگرفتگی جزئی محدود میشود.
دشمنی که کسی آن را کنترل نمیکند: ابرها
حضور در نوار درست هم اگر آسمان همراهی نکند تضمینکننده چیزی نیست. کرانه کانتابری، سواحل گالیسیا، آستوریاس و کانتابریا در این زمان از سال سابقه هواشناسی چندان مساعدی ندارند و در بعضی برآوردها احتمال آسمان صاف از ۵۰ درصد فراتر نمیرود.
آخرین پیشبینیها از شرایط بهتر در غرب و نواحی داخلی گالیسیا، کاستیا و لئون یا جزایر بالئار خبر میدهند، هرچند مدلهای هواشناسی تا لحظه آخر هم ممکن است تغییر کنند. برای کسانی که صدها کیلومتر برای رسیدن به نوار کلیت سفر کردهاند تنها یک ابر در موقعیت نامناسب در افق غربی میتواند در چند ثانیه آنچه را جغرافیا به آنها بخشیده بود بر باد دهد.
آنها که هنگام تاریک شدن آسمان هم به کار ادامه میدهند
در اسپانیا هیچ مجوز ویژهای برای ترک محل کار هنگام خورشیدگرفتگی وجود ندارد و قانون کار هم آن را به عنوان دلیل فورس ماژور به رسمیت نمیشناسد. بنابراین رانندگان، کارکنان رستورانها یا کارگران ساختمانی که امروز بعدازظهر سرِ شیفت هستند، اصولا باید در همان حالی که اطرافشان برای نگاه کردن به آسمان از حرکت میایستد به کار روزانه خود ادامه دهند.
در بهترین حالت میتوان لحظه کلیت، که در مناسبترین نقاط به زحمت یک دقیقه و اندی طول میکشد را در قالب همان مکث ۱۵ دقیقهای گنجاند که اساسنامه کارگران برای شیفتهای بیش از شش ساعت پیشبینی کرده است، اما این کار نیازمند توافق قبلی با کارفرماست.
اداره کل راهنمایی و رانندگی اسپانیا (DGT) در واقع طرح ویژهای را به اجرا گذاشته است با توجه به پیشبینی شکلگیری ترافیک سنگین در مناطق پرجمعیت، بنابراین بخش قابل توجهی از کارکنان راهها امروز بعدازظهر کاری به مراتب شلوغتر از معمول خواهند داشت.
برای حفظ ایمنی، بهتر است مستقیما به آن نگاه نکنید
عدهای هستند که میتوانند خورشیدگرفتگی را ببینند اما تصمیم میگیرند این کار را نکنند، یا اساسا نباید انجام دهند. چشمپزشکان هفتههاست هشدار میدهند که نگاه کردن به خورشید بدون عینکهای دارای استاندارد ISO 12312-2، حتی برای چند ثانیه، و نه با عینک آفتابی معمولی، نه با رادیوگرافی و نه با فیلترهای دستساز، میتواند باعث رتینوپاتی خورشیدی شود؛ سوختگی شبکیهای که درد ندارد، در همان لحظه احساس نمیشود و ممکن است بین ۴ تا ۴۸ ساعت طول بکشد تا با لکه تیرهای در مرکز میدان دید خود را نشان دهد.
گروه اجتماعی اونسه نزدیک به دو میلیون عینک دارای گواهی استاندارد در سراسر کشور توزیع کرده است تا از بروز حوادث جلوگیری کند و انجمنهای چشمپزشکی توصیه میکنند بهویژه کودکان این پدیده را بدون نظارت مستقیم یک بزرگسال مشاهده نکنند. کسانی که در دسترس خود وسیله محافظتی دارای استاندارد ندارند در واقع تنها دو گزینه ایمن دارند: یا اصلا نگاه نکنند یا آن را از طریق پخش زنده اینترنتی تماشا کنند.
آژانس فضایی اروپا (ESA) دو پخش زنده ارائه خواهد کرد. نخستین برنامه، پخش رسمی از رصدخانه اخترفیزیک جاوالامبره در تروئل است. این برنامه شامل گفتوگوهای زنده، توضیحات، تصاویر و اطلاعات درباره خورشیدگرفتگیها خواهد بود و علاوه بر آن، پخش زنده لحظه کلیت در ساعت ۲۰:۳۱ را نیز شامل میشود. زبان برنامه انگلیسی است و از طریق ESA Web TV و یوتیوب قابل دنبال کردن خواهد بود.
دومین پخش زنده ESA تنها تصاویر ثبتشده توسط تلسکوپها را نشان میدهد؛ بدون هیچگونه توضیح یا گفتوگو، فقط خورشیدگرفتگی بهصورت زنده که آن هم در یوتیوب در دسترس است.
در مقابل، ناسا نیز پخش زنده خود را ارائه خواهد کرد که از ساعت ۱۹:۱۵ آغاز میشود. این برنامه در طول حرکت خورشیدگرفتگی در مسیرش نماهای گوناگونی از آن را نشان میدهد و شامل گفتوگو با متخصصان خواهد بود. بینندگان میتوانند آن را هم از وبسایت ناسا و هم در یوتیوب دنبال کنند؛ با اتصال به نقاط مختلفی که در آنها کلیت قابل مشاهده است، مانند ایسلند در ساعت ۱۹:۴۵ یا اسپانیا در ساعت ۲۰:۲۸.
پدیدهای که شنیدنی هم هست
برای افراد نابینا یا کمبینا خورشیدگرفتگی سنتا نمایشی بوده که بنا به تعریف از آن کنار گذاشته میشدند. این وضعیت امسال با پروژه «خورشیدگرفتگی فراگیر» که به ابتکار شورای عالی تحقیقات علمی اسپانیا (CSIC) اجرا میشود و دستگاههای لایتساوند را در نقاط مختلف رصد در کشور توزیع میکند، تغییر میکند.
این دستگاه شدت نور خورشید را در لحظه به صدا ترجمه میکند؛ آوازی که هرچه ماه قرص خورشید را بیشتر میپوشاند آرامتر و بمتر میشود و در لحظه کلیت تقریبا به طور کامل محو میشود. این تجربه البته جای دیدن را نمیگیرد، اما راهی است برای همراه شدن با همان لحظهای که میلیونها نفر امروز بعدازظهر به آسمان خیره میشوند تا آن را با هم شریک شوند.
آنهایی که نمیخواهند آن را ببینند
هرکسی که امروز بعدازظهر خورشیدگرفتگی را از دست میدهد لزوما به این دلیل نیست که نمیتواند آن را ببیند؛ بعضیها آشکارا ترجیح میدهند اصلا برای تماشای آن بیرون نروند. در هفتههای اخیر در شبکههای اجتماعی شایعات متعددی دستبهدست شده که این پدیده را با نظریههای توطئه درهم میآمیزد؛ از هشدار درباره مشکلات احتمالی عصبی ناشی از تماشای آن گرفته تا ادعایی کاملا بیاساس از نظر علمی مبنی بر اینکه زمین به مدت هفت ثانیه نیروی جاذبه خود را از دست میدهد؛ ادعایی که به سندی جعلی و منتسب به ناسا نسبت داده شده است.
سایتها و نهادهای راستیآزما روزهاست این پیامها را یکییکی رد میکنند، اما انتشارشان متوقف نشده و بعضی از آنها به طور لفظی هشدار میدهند که «در طول خورشیدگرفتگی از خانه بیرون نروید». برای بخشی از جمعیت همین زمزمهها کافی است تا در خانه بمانند و کرکرهها را پایین بکشند.
در کنار اینها، کسانی هم هستند که از خود پدیده نمیترسند، بلکه از حواشی آن واهمه دارند. روستاهای واقع در نوار کلیت با افزایش بیش از ۸۰۰ درصدی جستوجوهای گردشگری نسبت به یک سال معمول مواجه شدهاند و کم نیستند ساکنان این مناطق که از همین حالا میگویند بعدازظهر را دور از ازدحام خواهند گذراند تا بهترین نقاط تماشای خورشید را به هزاران بازدیدکنندهای واگذار کنند که باعث انسداد جادهها و پر شدن ظرفیت اقامتگاهها شدهاند. برای آنها، خورشیدگرفتگی چندان یک نمایش صرفا نجومی نیست.