تا ۱۲ منطقه شاهد رویدادی نجومی خواهند بود که بیش از یک قرن است در شبهجزیره رخ نداده و برای مناطق داخلی ایبری تزریق اقتصادی مهمی به همراه میاورد.
در ۱۵ آوریل ۱۹۱۲، تنها دو روز پس از غرق شدن تایتانیک در آبهای شمال اقیانوس اطلس، اسپانیا برای چند ثانیه آخرین خورشیدگرفتگی کامل خود را تجربه کرد؛ رخدادی که به دلیل باریک بودن غیرمعمول نوار کلی، از نوع «هیبریدی» طبقهبندی شدهاست. شماره ۳۳ نشریه انجمن نجوم اسپانیا (SAE) این رویداد را با نقلقولهایی از چند شاهد عینی گالیسی ثبت کردهاست.
آگهی
آگهی
توماس مارتینس، معلم اهل او بارکو دِ والدئوراس، درباره اتفاقی که ساعت ۱۱:۴۹ در عرض جغرافیایی اورنسه مشاهده کرد، روایت میکند: «چشمانداز غمگین و رنگپریده بود و سرما بهطور قابلتوجهی شدید بود. مرغها دنبال لانه خود میگشتند و مرغی را دیدم که جوجههایش را زیر بالهایش پناه داده بود.»
اسپانیا برای نخستین بار از آن زمان، خود را آماده میکند تا طی دو سال پیاپی میزبان این پدیده باشد (در ۱۲ اوت ۲۰۲۶ و ۲ اوت ۲۰۲۷) و در کنار آن، یک خورشیدگرفتگی حلقهای دیگر در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۸ رخ خواهد داد؛ رویدادی که در مجموع یک سهگانه منحصربهفرد از خورشیدگرفتگیها در اروپا در قرن بیست و یکم رقم میزند.
نزدیکترین خورشیدگرفتگی پیشِ رو تنها در شمال سیبری، ساحل شرقی گرینلند و غرب ایسلند بهطور کامل قابل مشاهده خواهد بود و سپس از طریق نواری به عرض ۲۹۳ کیلومتر از روی اسپانیا و ۱۲ منطقه خودمختار این کشور عبور میکند. یک بختآزمایی واقعی نجومی است، بله، و در عین حال از نظر اقتصادی نیز کمهزینه؛ آن هم به دلیل شرایط جغرافیایی. از کانادا، سواحل شمالشرقی ایالات متحده و شمالغرب آفریقا نیز میتوان این خورشیدگرفتگی را دید، اما فقط بهشکل جزئی.
واژه خورشیدگرفتگی از واژه یونانی «ekleipsis» به معنای ناپدید شدن گرفته شده و انواع مختلفی دارد. خورشیدگرفتگیهای خورشیدی تنها در ماه نو رخ میدهد، وقتی قرص ماه بهطور استثنایی موفق میشود خورشید را کاملا بپوشاند. در این لحظه برای چند ثانیه تاریکی ناگهانی حکمفرما میشود و قرصی سیاه در آسمان دیده میشود. اگر مدار ماه شیب نداشت، این پدیده میتوانست ماهی دو بار در نقاط مشخصی از زمین، هم در ماه نو و هم در ماه بدر، اتفاق بیفتد.
_«_سزار گونسالس، مروج علوم نجومی در رصدخانه سیارهنمای مادرید، با توضیحی حرفهای درباره همان رویدادی که استاد مارتینس ۱۱۴ سال پیش برای انجمن نجوم اسپانیا روایت کرده بود، میگوید: «هرگاه ماه خورشید را کاملا میپوشاند، روشنایی کاهش پیدا میکند. کمکم میتوانیم در آسمان، درخشانترین ستارهها را تشخیص دهیم. اگر در فضای باز باشیم، صدای آواز پرندگان را میشنویم و درست در لحظه آغاز کلی، پرندگان از خواندن دست میکشند چون فکر میکنند شب شدهاست.»
این دانشمند اضافه میکند: «دما کاهش مییابد. این کاهش میتواند حتی تا پنج درجه هم برسد و تقریبا همیشه نسیم ملایمی شروع به وزیدن میکند.» در همین لحظه کوتاه است که ناظران خوشاقبال میتوانند عینکهای مخصوص و استاندارد خود را بردارند؛ عینکهایی که استاندارد بودن آنها را میتوان از روی گواهی ISO 12312-2:2015 درجشده روی یکی از دستهها بررسی کرد، زیرا در مرحله گرفت جزئی، خطر برای بینایی بسیار بالاست.
بدون عینک، پرتو فرابنفش از یک سو گیرندههای نوری چشم (مخروطها و میلهها) را تخریب میکند و انرژی فروسرخ از سوی دیگر اثر گرمایی مستقیم بر شبکیه میگذارد و باعث رتینوپاتی خورشیدی میشود. نشانههای این عارضه که با تاخیر ظاهر میشود، میتواند شامل تاری دید، لکهها یا اسکوتوم در نقطه اوج تیزبینی، متامورفوپسی (درک تحریفشده شکلها) و کاهش تحمل در برابر نور یا فوتوفوبی باشد که خود میتواند سردرد ایجاد کند.
مرحله کلی در هیچ نقطهای از مسیر عبور خود از اسپانیا از یک دقیقه و ۴۸ ثانیه فراتر نخواهد رفت و هر چه به خط کلی نزدیکتر باشید، ثانیههای بیشتری از پدیده را میبینید. به همین دلیل مهم است زمان آن را دقیق اندازهگیری کنید و در نظر داشته باشید که بسته به محل رصد، این پدیده در ساعتهای متفاوتی آغاز و پایان مییابد.
مسیر خورشیدگرفتگی حدود ساعت ۱۹:۲۷ از شمالغرب گالیسیا وارد اسپانیا میشود و حدود ساعت ۲۰:۳۵ در جزایر بالئار پایان مییابد. شهرهایی که درست خارج از نوار کلی قرار دارند، مانند مادرید یا سالامانکا، خورشیدگرفتگی عمیقا جزئی را شاهد خواهند بود (حداقل ۹۲ درصد تاریکی در سراسر شبهجزیره)، اما کلی را تجربه نمیکنند. اما دانشمندان این محاسبات را چگونه انجام میدهند؟
سزار گونسالس توضیح میدهد: «قوانینی را که بر حرکت سیارات و اقمار حاکم است میشناسیم و در نتیجه، در معنای عام، تعیین زمان وقوع این رویدادها حتی در آیندههای دور چندان دشوار نیست (...) با استفاده از نرمافزار برای مطالعه خورشیدگرفتگیهای گذشته و مقایسه آنها با رویدادهای تاریخی میتوان پدیدهها را به هم ربط داد.»
خیلی پیشتر از محاسبات معاصر، دانشمندان میدانستند خورشیدگرفتگیها از الگوهای مشخصی پیروی میکند. گونسالس میگوید سومریها حدود ۵ هزار سال پیش احتمالا این الگوها را شناسایی کرده بودند. شناختهشدهترین چرخه، ساروس است که تقریبا ۱۸ سال و ۱۱ روز و ۸ ساعت طول میکشد؛ پس از این مدت، هندسه خورشید، زمین و ماه دوباره بسیار شبیه به هم میشود. چرخه دیگری نیز به نام اگزیلگموس وجود دارد که معادل سه چرخه ساروس است و امکان محاسبه دقیقتر خورشیدگرفتگیها را از نظر محل مشاهده فراهم میکند.
پر شدن رزرو هتلها در «اسپانیای خالی از سکنه»
خورشیدگرفتگی کاملا بر استانهایی چون سوریا، گوادالاخارا و تروئل منطبق میشود؛ مناطقی که بهدلیل تراکم بسیار پایین جمعیت، به «سیبریای اسپانیا» معروفاند. علاوه بر این، هر چهار استان گالیسیا، سراسر منطقه کاستیا و لئون بهجز سالامانکا، شاهزادهنشین آستوریاس، کانتابریا، کشور باسک، ناوارا، آراگون، کاستیا-لامانچا (در گوادالاخارا و کوئنکا)، جنوبغرب کاتالونیا، منطقه والنسیا (کاستِیون و والنسیا) و کل جزایر بالئار در نوار کلی قرار میگیرند.
شبکه توسعه روستایی اسپانیا برآورد کردهاست که این سهگانه خورشیدگرفتگیها میتواند اثر اقتصادیای در حدود ۱٬۴۰۰ میلیون یورو ایجاد کند که بهجز استانهای ساحلی، عمدتا در مناطقی توزیع میشود که معمولا دور از محور اصلی علاقهمندی گردشگران خارجی قرار دارد. دومین خورشیدگرفتگی خورشیدی در سال ۲۰۲۷ مدت زمان بیشتری خواهد داشت (تا پنج دقیقه) اما در گستره جغرافیایی کوچکتری روی میدهد (قادس، مالاگا، گرانادا، آلمریا، سئوتا و ملیه) و علاوه بر این با دیگر کشورهای مغرب نیز رقابت میکند.
وزیر ریاست دولت کاستیا و لئون در ماه آوریل رقم تقریبی دو میلیون بازدیدکننده در این منطقه را که بهدلیل اولین خورشیدگرفتگی جذب میشوند اعلام کرد. و پرتال گردشگری دولت خودمختار والنسیا نیز رشد ۸۰ درصدی رزروها در نواحی داخلی استان کاستِیون را پیشبینی کرده بود؛ در حالیکه در این منطقه، گردشگری عمدتا بر سواحل والنسیا و آلیکانته متمرکز است.
برای آن دسته از بازدیدکنندگانی که امکان سفر به اسپانیا و مشاهده خورشیدگرفتگی کلی را ندارند، آژانس فضایی اروپا (ESA) این پدیده را از رصدخانه اخترفیزیک جاوالامبر در استان تروئل بهطور زنده پخش خواهد کرد و در کنار آن، با همکاری دانشگاه و شهرداری شهر لئون، برنامهای رایگان برای رصد عمومی در این شهر برگزار میکند.