قرار است روز چهارشنبه ۵ اوت برخوردی نادر در فضا روی دهد. بر اساس برآوردها، قطعهای عظیم از موشک «فالکون ۹» شرکت اسپیسایکس با سرعتی حدود هفت برابر سرعت صوت به سطح ماه برخورد میکند.
محل اصابت، جایی در نزدیکی دهانه «اینشتین» بر سطح ماه، و در بخشی از این کره است که از زمین قابل مشاهده است.
آگهی
آگهی
انتظار میرود که این برخورد، ابری از گردوغبار و قطعات سنگ را به هوا بفرستد که تا چند دقیقه با استفاده از تلسکوپهای حساس قابل مشاهده خواهد بود و دهانهای جدید نیز بر سطح ماه بر جای میگذارد.
امکان تماشا با تلسکوپهای آماتوری یا چشم غیرمسلح؟
قطعهای که به سمت سطح ماه در حرکت است، بخشی از یک موشک «فالکون ۹» است که در ۱۵ ژانویه ۲۰۲۵ میلادی از مرکز فضایی کندی در ایالت فلوریدا به فضا پرتاب شد.
این موشک دو فضاپیمای خصوصی را که برای فرود بر ماه طراحی شده بودند، حمل میکرد و پس از جدا شدن این دو فضاپیما، موشک در مداری بلند و ناپایدار باقی ماند؛ مداری که مسیر آن از نزدیکی ماه عبور میکرد.
این قطعه برای مدتی بیش از یک سال، تحت تاثیر میدانهای گرانشی زمین و ماه و خورشید در فضا سرگردان بود تا اینکه در ماه مه، کارشناسانی که اجرام فضایی را ردیابی میکنند متوجه شدند که مسیر حرکت آن درنهایت منجر به برخوردش با ماه میشود.
بر اساس تازهترین محاسبات، این برخورد در ۵ اوت، حدود ساعت ۶:۳۵ بامداد به وقت ساعت هماهنگ جهانی (UTC)، با سرعتی نزدیک به ۲.۴۳ کیلومتر بر ثانیه (معادل حدود ۸۷۰۰ کیلومتر بر ساعت) روی میدهد و انفجاری عظیم را موجب میشود.
این قطعه از موشک، حدود ۱۲ متر طول و ۴ متر قطر دارد و جرم آن حدود ۴ تن است. انرژی آزادشده در لحظه برخورد با انفجار تقریبی سه تن «تیانتی» برابری میکند که باعث متلاشی شدن موشک و پرتاب حجم زیادی از خاک ماه به اطراف خواهد شد.
انتظار میرود که درخشش اولیه حاصل از برخورد، کمتر از یک ثانیه دوام بیاورد و دانشمندان پیشبینی میکنند این نور نسبتا کمفروغ باشد، زیرا محل برخورد در ناحیهای روشن از سطح ماه قرار دارد و نور بازتابشده از سطح میتواند این درخشش را تا حد زیادی پنهان کند.
به همین دلیل گمان نمیرود بتوان با تلسکوپهای آماتوری معمولی، این لحظه را ثبت کرد و این رویداد قطعا با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیست.
پرتاب گردوغبار تا ارتفاع ۲۰ کیلومتری
آنچه بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرده، نه نور اولیه بلکه ابری است که بلافاصله پس از این برخورد تشکیل میشود.
انتظار میرود با این برخورد، گردوغبار همچنین قطعات سنگ و تکههای فلزی تا ارتفاع زیادی از سطح ماه به هوا پرتاب شوند و از آنجا که گرانش ماه حدود شش برابر ضعیفتر از زمین است و این جرم آسمانی فاقد جو و باد است، این ذرات ممکن است چند دقیقه در فضا معلق بمانند و سپس دوباره بر سطح ماه فرود آیند.
شبیهسازیهای رایانهای که پیش از این رویداد منتشر شدهاند، نشان میدهند که پرده اصلی گردوغبار میتواند تا ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ کیلومتری بالا برود.
شرایط بهتر تماشا در آمریکا و کانادا
بهترین شرایط برای مشاهده این رویداد، در شرق ایالات متحده و کانادا همچنین بخشهای وسیعی از آمریکای جنوبی است؛ زیرا در زمان وقوع برخورد، در این مناطق شب است و ماه نیز بالای افق قرار دارد.
با این حال، پژوهشگران تاکید کردهاند که حتی در این مناطق نیز هیچ تضمینی برای دیده شدن ابر گردوغبار وجود ندارد. درخشندگی دقیق این ابر به عواملی مانند زاویه برخورد، ترکیب خاک محل اصابت، جهت حرکت موشک در لحظات پایانی و اندازه ذرات گردوغبار پرتابشده بستگی دارد.
ستارهشناسان قصد دارند به کمک دوربینهای پرسرعت متصل به تلسکوپها، در هر ثانیه چندین تصویر ثبت کنند. رصدها پس از لحظه برخورد نیز ادامه خواهد یافت، زیرا روند گسترش ابر گردوغبار در دقایق بعد، احتمالا مهمترین و ارزشمندترین بخش علمی این رویداد خواهد بود.
ایجاد دهانهای به قطر ۳۰ متر
انتظار میرود این برخورد، دهانهای با قطر تقریبی ۲۰ تا ۳۰ متر و عمقی در حدود ۵ متر ایجاد کند. چنین دهانهای از روی زمین قابل مشاهده نخواهد بود، اما فضاپیماهایی که در مدار ماه قرار دارند میتوانند از آن تصویربرداری کنند.
قرار است مدارگرد «LRO» ناسا و فضاپیمای Danuri کره جنوبی تصاویر گرفتهشده پیش از برخورد را با تصاویر ثبتشده پس از آن مقایسه کنند.
این دومین مورد شناختهشدهای است که در آن قطعهای از بقایای یک موشک بهطور تصادفی به ماه برخورد میکند. پیش از این در مارس ۲۰۲۲ میلادی بدنه یک موشک که به ماموریتی چینی نسبت داده شد، با سمت پنهان ماه برخورد و دهانهای دوقلو ایجاد کرد. از آنجا که این برخورد در سمتی از ماه روی داد که از زمین قابل مشاهده نبود، در زمان وقوع ثبت نشد و بعدها از طریق تصاویر ماهوارهای کشف شد.
البته در گذشته، فضاپیماها و قطعات موشکها بهطور عمدی و در قالب آزمایشهای علمی به سطح ماه کوبیده شدند.
مثلا در جریان برنامه آپولو، ناسا قطعات موشکها و بخشهایی از ماهنشینها را عمدا به سطح ماه کوباند تا امواج لرزهای ایجاد شود؛ امواجی که توسط دستگاههای لرزهنگاری باقیمانده بر سطح ماه اندازهگیری میشدند. در سال ۲۰۰۹ میلادی نیز فضاپیمای LCROSS بهطور عمدی در نزدیکی قطب جنوب روی ماه سقوط کرد تا در جستوجوی یخ آب، ستونی از مواد را به هوا پرتاب کند و دانشمندان بتوانند آن را با ابزارهای علمی بررسی کنند.
اما برخورد پیشرو، قبلا برنامهریزی نشده است.
این رویداد هیچ خطری برای انسانها یا تجهیزات موجود ندارد اما نشاندهنده دشواری روزافزون مدیریت زبالههای فضایی در منطقه میان زمین و ماه است.
انتظار میرود این نگرانی در سالهای آینده با افزایش تعداد فضاپیماها، ماهنشینها و ماهوارههای فعال در اطراف ماه جدیتر شود. ایالات متحده، چین و شرکتهای خصوصی همگی در حال برنامهریزی برای انجام ماموریتهای سرنشیندار و ایجاد زیرساختهای بلندمدت بر سطح ماه هستند.
ذراتی که در برخوردهای مشابه به فضا پرتاب میشوند، ممکن است صدها کیلومتر جابهجا شوند، به تجهیزات آسیب برسانند، مناطق تحقیقاتی را آلوده کنند یا حتی جان فضانوردانی را که خارج از سازههای محافظتشده فعالیت میکنند، به خطر بیندازند.
دادههایی که از این برخورد در روز چهارشنبه جمعآوری خواهد شد، به پژوهشگران کمک میکند تا نحوه پراکندگی این ذرات را بهتر درک کرده و برای مدیریت برخوردهای احتمالی آینده آمادگی بیشتری داشته باشند.