سوید قصد دارد تا ۲۰۲۸ استفاده از مواد شیمیایی ماندگار در وسایل آشپزخانه و پوشاک را ممنوع کند. اتحادیه اروپا چه زمانی همین راه را می رود؟
سوئد اعلام کرده است قصد دارد از سال ۲۰۲۸ «مواد شیمیایی همیشگی» را در محصولات مصرفی ممنوع کند.
آگهی
آگهی
رومینا پورموختاری وزیر اقلیم و محیط زیست سوئد در بیانیهای که ۲۳ ژوئیه منتشر شد گفت: «این یک پیروزی بزرگ برای سلامت انسان و محیط زیست سوئد است.»
او افزود: «وقتی جایگزینهای کارآمد وجود دارد، نباید PFAS در لباس، لوازم آرایشی، ظروف آشپزخانه و دیگر محصولات روزمره وجود داشته باشد.»
مواد پرا و پلیفلوئوروآلکیل (PFAS) گروهی از بیش از ۱۰ هزار ماده شیمیایی مصنوعی هستند که هزاران سال طول میکشد تا به طور طبیعی تجزیه شوند و به همین دلیل لقب «مواد شیمیایی همیشگی» را گرفتهاند. قرار گرفتن مزمن در معرض PFAS با پیامدهای منفی سلامتی از جمله تشدید برخی سرطانها ارتباط داده شده است.
انتظار میرود اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۷ پیشنهادهای قانونگذاری درباره PFAS را ارائه کند، اما ممکن است تا تصویب و اجرای رسمی محدودیتهای سراسری در اتحادیه اروپا زمان زیادی طول بکشد.
وزارت اقلیم سوئد اعلام کرد: «دولت [سوئد] میخواهد با یک ممنوعیت ملی از اتحادیه اروپا جلوتر حرکت کند.»
این تصمیم در ادامه مسیر فرانسه اتخاذ شده است؛ کشوری که در آن یک ممنوعیت تاریخی مواد شیمیایی همیشگی از سال ۲۰۲۶ لازمالاجرا شده است. این قانون فروش، تولید یا واردات هر محصولی را که برای آن جایگزین PFAS وجود دارد، ممنوع میکند.
چند استثنا برای ممنوعیت فرانسه در نظر گرفته شده است؛ از جمله برای منسوجاتی که «برای استفاده ضروری» یا حاکمیت ملی لازم تشخیص داده میشوند.
چرا کشورها در برابر PFAS سختگیری میکنند؟
از دهه ۱۹۴۰ تاکنون PFAS در محصولات روزمره از ظروف نچسب گرفته تا پوشاک و همچنین در تولیدات صنعتی استفاده شده است. این مواد تقریبا در همه جای زمین پیدا شدهاند؛ از قله کوه اورست تا خون انسان.
این مواد شیمیایی به دلیل تاثیرشان بر سلامت انسان، از جمله ارتباط با برخی سرطانها، کاهش باروری و اختلال در سیستم ایمنی، هرچه بیشتر در سراسر جهان با محدودیت روبهرو میشوند.
سیان ساترلند همبنیانگذار گروه کارزار ضد پلاستیک A Plastic Planet توضیح میدهد: «PFAS در داخل محصولات باقی نمیمانند. آنها به خانهها، غذا، آب و بدن ما راه پیدا میکنند.»
ساترلند میگوید: «بیشترین نگرانی درباره کسانی است که بیش از همه در برابر آلودگی شیمیایی آسیبپذیرند؛ زنان باردار و نوزادان در هزار روز نخست زندگی، زمانی که قرار گرفتن در معرض این مواد میتواند پیامدهای مادامالعمر داشته باشد و اثر آن تا نسلهای بعدی ادامه یابد.»
ممنوعیت مواد شیمیایی همیشگی در سوئد چه شامل خواهد شد؟
سوئد قصد دارد استفاده از این مواد را در محصولات مصرفی، از جمله لباس، کفش، مواد آبگریز، ظروف آشپزخانه، محصولات آرایشی و واک اسکی ممنوع کند.
پورموختاری گفت: «سوئد قصد ندارد منتظر بماند تا مواد شیمیایی همیشگی همچنان در خانهها، طبیعت و بدن ما گسترش یابند.»
او تاکید کرد: «با یک ممنوعیت ملی و یک برنامه اقدام جامع، سطح بلندپروازی خود را به طور چشمگیری افزایش میدهیم و به نهادهای مسئول ابزارهای بهتری میدهیم تا هم از آلودگیهای جدید جلوگیری کنند و هم با آلودگیهایی که از قبل وجود دارد، مقابله کنند.»
انتظار میرود این ممنوعیت از اول ژانویه ۲۰۲۸ لازمالاجرا شود.
ساترلند میگوید: «پیشنهاد سوئد ثابت میکند دولتها مجبور نیستند شیمی سمی را بهای زندگی مدرن بدانند. جایگزینهای ایمنتر از همین حالا وجود دارند و سوئد نشان داده است دولتها میتوانند و باید تصمیم بگیرند از آنها حمایت کنند.»
PFAS چه زمانی در دیگر نقاط اروپا ممنوع میشود؟
برخی کشورهای دیگر اروپایی پیش از این مشکل را خودشان پیگیری کردهاند. دانمارک در ژوئیه ۲۰۲۰ استفاده از PFAS روی کاغذ و مقوای در تماس با مواد غذایی را ممنوع کرد و این ممنوعیت را در ژوئیه ۲۰۲۶ به پوشاک، کفش و مواد آبگریز گسترش داد.
قوانین ملی در نهایت با مقررات سراسری اتحادیه اروپا جایگزین خواهند شد؛ پیشنهادی که قرار است کمیسیون اروپا آن را در سال ۲۰۲۷ ارائه کند.
انتظار میرود این پیشنهاد استفاده از PFAS در برخی محصولات رایج مصرفی همچون پوشاک یا جعبههای پیتزا را با محدودیت روبهرو کند، با استثناهایی برای بخشهای راهبردی مانند حوزه پزشکی.
نخستین نظر علمی که در پایان مارس منتشر شد، توصیه به اعمال محدودیت گسترده بر مواد شیمیایی همیشگی کرده است.
آژانس مواد شیمیایی اروپا (ECHA) انتظار میرود تا پایان امسال نظر دومی درباره تاثیر اجتماعی اقتصادی اقدامهای ضد PFAS ارائه کند؛ نظری که میتواند بر دامنه این مقررات تاثیر بگذارد.
ساترلند میگوید: «اروپا اکنون فرصت دارد خود را از میراثی سمی که برای مدت بسیار طولانی ادامه یافته است، رها کند. حفاظت از مردم باید همیشه پیش از حفاظت از صنعت قرار گیرد. راهحلها وجود دارند؛ آنچه تاکنون کم بوده اراده سیاسی برای سرعت بخشیدن به گذار از این مواد شیمیایی غیرضروری بوده است.»
حفاظتهای سراسری اتحادیه اروپا در برابر مواد شیمیایی همیشگی در آب آشامیدنی نیز از ژانویه امسال لازمالاجرا شدهاند. با این حال این مقررات با انتقاد روبهرو شدهاند، زیرا بیش از آنکه به علت مشکل بپردازند، نشانههای آن را هدف قرار دادهاند.
برآورد میشود در اروپا حدود ۱۲.۵ میلیون نفر در جوامعی زندگی کنند که آب آشامیدنی آنها به PFAS آلوده است.