یک تیم پژوهشی از اسپانیا، پرتغال و بریتانیا نتیجه گرفته که خرگوش اروپایی در واقع دو گونه جدا دارد که دو میلیون سال پیش از هم جدا شده اند و یکی در حال کاهش است.
بیش از یک قرن بود که جامعه علمی بر این باور بود که در شبهجزیره ایبری تنها یک گونه خرگوش زندگی میکند که در نهایت به دو زیرگونه منطقهای تقسیم میشود. اما پژوهشی که در نشریه «Biological Conservation» منتشر شده، این تصور را زیر سوال برده است.
آگهی
آگهی
به گفته نویسندگان این مطالعه در موسسه مطالعات اجتماعی پیشرفته (IESA-CSIC) و شماری از مراکز تحقیقاتی در پرتغال و بریتانیا، در واقع با دو گونه با تاریخچههای تکاملی جداگانه روبهرو هستیم؛ دو تبار، یک برچسب واحد.
مقاله «When taxonomy lags behind evolution: Conservation implications of cryptic diversity in the Iberian rabbit» (PDF (منبع به زبان اسپانیایی)) به سرپرستی رافائل ویلافوئرت و میگل دلیبسماتئوس و با همکاری پژوهشگران گروه TRAMAS، میان خرگوش ایبری («Oryctolagus algirus») و خرگوش اروپایی («Oryctolagus cuniculus») تمایز قائل میشود.
گونه نخست به طور طبیعی در پرتغال و غرب اسپانیا پراکنش دارد؛ گونه دوم در شرق شبهجزیره غالب است و منشأ جمعیتهای معرفیشده در اروپا، اقیانوسیه و آمریکا به شمار میرود؛ جاهایی که اغلب مانند یک گونه مهاجم رفتار میکند.
این دو جانور حدود دو میلیون سال پیش از هم جدا شدهاند؛ زمانی که در دورههای یخبندان در پناهگاههای متفاوتی منزوی شدند: یکی در دره ابرو (Ebro)، دیگری در خلیج کادیز. از آن زمان، به گفته پژوهشگران، با وجود شباهت ظاهری زیاد، به ندرت دوباره به شکلی معنیدار با هم تلاقی و آمیزش داشتهاند.
تفاوتها چیست؟
تفاوتها فقط به ژنوم محدود نمیشود. خرگوش ایبری کوچکتر است، خز تیرهتری دارد و در هر زایمان تولههای کمتری به دنیا میآورد و نسبت به خرگوش اروپایی زودتر به بلوغ جنسی میرسد.
میکروبیوم روده، ترکیب گوشت و اجتماعات انگلهایی که هر کدام در خود جای میدهند نیز با هم فرق دارد. ویلافوئرت میگوید: «این دو گونه همیشه وجود داشتهاند، اما چیزی که تغییر کرده شناخت ما درباره آنهاست.»
خود نویسندگان به نمونههای پیشین اشاره میکنند: نمونهای مشابه درباره زرافهها رخ داد که تا سالها همه در قالب یک گونه دستهبندی میشدند تا این که دادههای ژنومی نشان داد در واقع چهار گونهاند؛ یا درباره فیلهای آفریقایی که امروز به گونه دشتزی و گونه جنگلزی تقسیم شدهاند.
چرا این کشف اهمیت دارد؟
این همان بخشی است که بیش از همه پژوهشگران را نگران کرده است. در حالی که خرگوش اروپایی در بخش بزرگی از محدوده زیست خود جمعیتهای پایدار یا رو به رشد دارد و حتی در برخی مناطق باعث خسارت به کشاورزی میشود، خرگوش ایبری در پرتغال و جنوبغرب اسپانیا با کاهش شدید جمعیت روبهرو است. آنها معتقدند مدیریت هر دو به عنوان یک گونه واحد، شدت واقعی این افت را پنهان کرده است.
مساله فقط آمار نیست. در برنامههای تکثیر و رهاسازی برای شکار معمولا نمونههای خرگوش اروپایی (منبع به زبان اسپانیایی) که فراوانتر و زادآورتر است، در مناطقی رهاسازی میشود که پیشتر فقط خرگوش ایبری در آنها زندگی میکرد. دلیبسماتئوس هشدار میدهد که این کار میتواند با رقابت و دورگهزایی جایگزینی خرگوش ایبری را تسریع کند و میگوید: «نمیتوانیم دو خرگوشی را که نزدیک به دو میلیون سال جدا از هم تکامل یافتهاند همچنان به عنوان یک گونه واحد مدیریت کنیم.»
این موضوع از خود جانور فراتر میرود. خرگوش طعمه دستکم ۴۰ گونه شکارچی است از جمله لینکس ایبری و عقاب امپراتور و به همین دلیل وضعیت حفاظتی آن بر وضعیت بخش مهمی از حیاتوحش مدیترانهای تاثیر میگذارد.
به گفته نویسندگان، به رسمیت شناختن رسمی این دو گونه این امکان را فراهم میکند که برنامههای پایش، طرحهای احیا و مقررات شکار ویژه هر تبار طراحی شود؛ به جای آن که معیارهایی به کار گرفته شود که فقط برای یکی از آنها تدوین شده است.