هر بار لباس میشویید، الیاف میکروپلاستیکی وارد آب میشود. یک استارتاپ در بریستول فیلتری ساخته تا جلوی این آلودگی را بگیرد.
یک دستگاه کوچک قابل نصب روی ماشینهای لباسشویی که اکنون از طریق برخی برندهای بزرگ فروخته میشود، میتواند هر سال از ورود میلیونها تن الیاف پلاستیکی به رودخانهها و اقیانوسها جلوگیری کند.
آگهی
آگهی
یورونیوزِ ارث، برای آشنایی بیشتر با این نوآوری که باعث شده این شرکت در سال ۲۰۲۵ به جمع فینالیستهای جایزه ارثشات راه یابد، با آدام روت، مدیرعامل Matter، گفتوگو کردهاست.
پارچههای مصنوعی آلودگی نامرئی آزاد میکنند
حدود ۶۰ درصد پارچههایی که امروز تولید میشود مصنوعی است؛ در عمل از پلاستیک ساخته میشود. هر بار که یک لباس شسته میشود، ماشین لباسشویی الیاف آن را میساید و خُردههای ریزی آزاد میکند که آنقدر کوچکاند که فیلترهای موجود قادر به گرفتنشان نیستند.
روت در گفتوگو با یورونیوز ارث میگوید: «ماشین لباسشوییتان را تصور کنید؛ اگر دستتان را به دیواره داخلی آن بکشید، تقریبا مثل یک رنده پنیر عمل میکند. تصور کنید که بهتدریج همه این قطعات پلاستیکی را میساید و آنها را به ذرات بسیار ریز تبدیل میکند که وارد آبهای ما میشود.»
ابعاد این مشکل قابلتوجه است. پژوهشهای Matter نشان میدهد در هر بار شستوشو حدود یک گرم ریزپلاستیک آزاد میشود. تنها در بریتانیا که حدود ۲۴ میلیون خانه، اغلب مجهز به ماشین لباسشویی، وجود دارد، این رقم به حدود ۱۶ تن در روز میرسد که وارد شبکه آب میشود. در سراسر اروپا با بیش از ۱۰۰ میلیون خانوار، این عدد حتی بالاتر است.
روت میگوید این ذرات پس از ورود به آبراههها صرفا رقیق نمیشوند. او ریزپلاستیکها را به قرصی تشبیه میکند که آلایندههای شیمیایی را به درون موجوداتی میبرد که آنها را جذب میکنند.
او میگوید: «این مواد وارد موجوداتی مثل فیتوپلانکتون و زئوپلانکتون میشود. این موجودات پایه حیات روی زمیناند. آنها بیش از همه گیاهان و درختان روی زمین کربن جذب میکنند و بخش عمده اکسیژن جهان را تولید میکنند.»
فیلتر ریزپلاستیک قابل نصب روی ماشین لباسشویی
فیلترهای استاندارد ماشین لباسشویی سوراخهایی در حد پنج میلیمتر دارند؛ این فیلترها برای جلوگیری از ورود سکه و دکمه به پمپ طراحی شدهاند، نه برای گرفتن ریزپلاستیکها. دستگاه Matter متفاوت است.
این واحد بهصورت کیت افزودهشونده عرضه میشود: به پشت ماشینهای موجود متصل میشود و نیازی به تعویض خود دستگاه نیست. روت میگوید نصب آن باید کمتر از ۱۰ دقیقه طول بکشد. در آزمایشها، این فیلتر با کارایی ۹۷ درصد توانستهاست ذراتی به کوچکی ۱۰ میکرون را بگیرد؛ یعنی تقریبا یکششم قطر موی انسان.
در استفاده روزمره، چراغ کوچکی روی دستگاه زمان نیاز به تخلیه فیلتر را نشان میدهد؛ معمولا حدود ماهی یک بار. روت میگوید: «نباید هیچ تغییری در نحوه شستوشوی لباسها یا استفاده روزمره شما ایجاد کند.»
این شرکت در حال حاضر محصولات خود را در ۱۱ کشور عرضه میکند و برنامه دارد تا پایان سال این رقم را به ۲۲ برساند و در نهایت سراسر بازار اتحادیه اروپا را پوشش دهد. همکاری با برندهای بزرگ برای رسیدن به چنین مقیاسی حیاتی بودهاست.
روت به یورونیوز ارث میگوید: «میتوانستم چند هزار دستگاه در جهان بفروشم، اما این تغییری در میلیونها خانهای که باید به آنها برسیم ایجاد نمیکند.»
بهدستآوردن این مشارکتها نیازمند پشتکار بود. او میگوید: «همیشه کار کردن یک کسبوکار کوچک با شرکتهای بزرگ چالشبرانگیز است و به سماجت زیاد نیاز دارد. اما وقتی توانستیم ثابت کنیم فناوری ما کار میکند، واکنشی دریافت کردیم که فراتر از هر آن چیزی بود که میتوانستیم تصور کنیم.»
سرنوشت ریزپلاستیکها چیست؟
در حال حاضر از نظر قانونی میتوان مواد جمعآوریشده را به محل دفن زباله فرستاد؛ قانونگذاری اتحادیه اروپا از دهه ۱۹۹۰ باعث شدهاست محلهای دفن زباله دربسته بهعنوان راهحل قابل قبول کوتاهمدت برای دفع این مواد شناخته شود. اما Matter بهدنبال راهحلی سبزتر است.
این شرکت از طریق برنامهای به نام Love Your Lint هماکنون در حال جمعآوری مواد از کاربران و آزمایش راههایی برای تبدیل دوباره آن به مواد جدید است. روت میگوید: «از نظر فنی ثابت کردهایم که میتوانیم این کار را انجام دهیم، اما در حال حاضر هنوز به مقیاس تجاری نرسیدهاست.» شرکت بهطور فعال در جستوجوی شریکانی است تا این چرخه را در مقیاس بزرگ اجرا کند و برای راهاندازی سیستم جمعآوری کنار خیابان و بازیافت منسوجات در سراسر اروپا کمپین راه انداختهاست.
شناختهشدن این ابتکار به پیشبرد این گفتگوها کمک کردهاست. انتخاب Matter بهعنوان فینالیست جایزه ارثشات، جایزه جهانی محیطزیستی که با حمایت شاهزاده ویلیام برگزار میشود، این شرکت را در مراسم سال گذشته در ریو دو ژانیرو در برابر مخاطبانی ۳۴ میلیونی قرار داد. روت میگوید: «بهسختی میتوان چنین سطحی از دیدهشدن را حتی در خواب تصور کرد.»
قانونگذاری جدیدی که نصب فیلتر ریزپلاستیک روی همه ماشینهای لباسشویی جدید را الزامی میکند، در سراسر اتحادیه اروپا در راه است؛ اقدامی که میتواند بازار راهحلهایی مانند محصول Matter را بهطور چشمگیری گسترش دهد.
هرچند ریزپلاستیکها بسیار کوچکاند، مقابله با آنها گامی بزرگ در جهت سلامت انسان و سیاره است؛ موضوعی که همه ما در آن سهیم هستیم.
روت میگوید: «این کاری است که همه ما میتوانیم برایش کاری انجام دهیم. اگر مسئله مواد ریز را حل کنیم، مسئله مشکلات بزرگ را هم حل کردهایم.»