انسانها ظاهرا طلوع و غروب خورشید را مانند دو سر یک کتاب تجربه میکنند؛ دو نقطهای که روز ما را قاب میگیرند. پژوهشها نشان میدهد «ساعت طلایی» میتواند بر حافظه، خواب و خلقوخو تاثیربگذارد.
تاثیر شگفتانگیز غروب بر ذهن یکی از مهمترین فواید تماشای غروب، ایجاد احساس «شگفتی» است؛ حسی که هنگام مواجهه با پدیدههایی عظیم، زیبا و عمیق به وجود میآید و درک کامل آنها برای ما دشوار است. پژوهشها نشان میدهند این احساس میتواند بر جنبههای مختلف سلامت روان و جسم تاثیر بگذارد.
آگهی
آگهی
میشل شیوت، استاد روانشناسی اجتماعی دانشگاه ایالتی آریزونا میگوید: «یکی از قابلاعتمادترین ویژگیهای این احساس، تجربه کوچک بودن خود است؛ یعنی فرد درک میکند که مشکلات و دغدغههای شخصیاش در مقیاس بزرگتر زندگی، شاید آنقدر که تصور میکند مهم نباشند.»
او توضیح میدهد که این تغییر زاویه دید میتواند برای سلامت روان مفید باشد، زیرا به افراد کمک میکند از تمرکز بیش از حد بر نگرانیهای شخصی فاصله بگیرند.
بازگشت به لحظه حال با تماشای یک غروب چشمگیر
وقتی انسان در چرخه افکار منفی و اضطرابآور گرفتار میشود، تجربههایی که حس شگفتی ایجاد میکنند، مانند تماشای یک غروب چشمگیر، میتوانند توجه او را به خود جلب کنند، این چرخه ذهنی را بشکنند و فرد را دوباره به لحظه حال بازگردانند.
پژوهشها همچنین نشان دادهاند که این تغییر دیدگاه میتواند رفتارهای اجتماعی مثبت مانند کمک به دیگران، مشارکت داوطلبانه و احساس هدفمندی را افزایش دهد.
تقویت حافظه با تجربه شگفتی علاوه بر تاثیر مثبت بر احساسات، یک غروب زیبا ممکن است توانایی حفظ اطلاعات را نیز تقویت کند.
تجربه شگفتی توجه فرد را روی چیزی که مقابلش قرار گرفته، متمرکز میکند
در یک آزمایش، پژوهشگران از شرکتکنندگان خواستند سه فیلم تماشا کنند که یکی از آنها یک فیلم علمی الهامبخش و ایجادکننده حس شگفتی بود. سپس افراد داستانی را شنیدند و از آنها خواسته شد جزئیات آن را به یاد بیاورند. کسانی که فیلم علمی را دیده بودند، جزئیات داستان را دقیقتر از دیگران به خاطر آوردند.
دانشمندان هنوز بهطور کامل نمیدانند چه فرآیندی در مغز باعث این اثر میشود، اما یکی از توضیحات این است که تجربه شگفتی باعث میشود توجه فرد بیشتر روی چیزی که مقابل او قرار دارد متمرکز شود.
تجربه مکرر احساس شگفتی و کاهش استرسهای شدید
پژوهشهای دیگر نیز نشان میدهند تجربه مکرر احساس شگفتی میتواند با کاهش استرسهای شدید و مزمن مرتبط باشد. در برخی مطالعات، افرادی که بیشتر چنین احساساتی را تجربه میکردند، سطح پایینتری از سیتوکینها، یعنی نشانگرهای التهاب در بدن، داشتند. سطح بالای مزمن این نشانگرها با افزایش خطر بیماریهایی مانند دیابت، بیماریهای قلبی و افسردگی مرتبط است.
غروب و تنظیم ساعت زیستی بدن
بخشی از آرامشی که هنگام غروب تجربه میکنیم، به نقش چرخه طبیعی نور و تاریکی در تنظیم ساعت زیستی بدن مربوط میشود.
قرار گرفتن در معرض تغییر طبیعی نور از طلوع تا غروب، به تنظیم ریتم شبانهروزی کمک میکند؛ چرخهای تقریبا ۲۴ ساعته که زمان خواب و بیداری، ترشح هورمونها و بسیاری از فرآیندهای بدن را تنظیم میکند.
وقتی این ریتم با محیط طبیعی هماهنگ باشد، غده صنوبری مغز میتواند زمان مناسب تولید ملاتونین، هورمون مرتبط با خواب را بهتر تنظیم کند.
طلوع از قویترین نشانههای تنظیمکننده ساعت زیستی بدن است
نور صبح و غروب هر دو نقش دارند. طلوع خورشید یکی از قویترین نشانههای تنظیمکننده ساعت زیستی بدن است؛ نور صبح باعث کاهش تولید ملاتونین و فعال شدن بدن برای آغاز روز میشود. همچنین نور صبحگاهی با افزایش ویتامین دی و تحریک گیرندههای نوری چشم، در فرآیند تولید سروتونین، ماده شیمیایی مرتبط با بهبود خلقوخو، نقش دارد.
غروب نیز با نور پراکنده و ملایم خود، به بدن علامت میدهد که زمان کاهش فعالیت و آماده شدن برای استراحت نزدیک است. همانطور که نور آبی روز باعث افزایش هوشیاری میشود، طیفهای گرمتر نور غروب میتوانند به فعال شدن سیستم عصبی پاراسمپاتیک و کاهش تدریجی سطح کورتیزول کمک کنند.
در مقابل، نور مصنوعی در شب، بهویژه نور آبی صفحهنمایشها، میتواند این پیامهای طبیعی را مختل کند و کیفیت خواب را کاهش دهد.
اختلال در ریتم شبانهروزی با افزایش خطر افسردگی مرتبط است
مارینا فیگیریو، استاد پژوهشهای نور و سلامت در دانشکده پزشکی آیکان در دانشگاه مانتسینای نیویورک، میگوید اختلال در ریتم شبانهروزی با افزایش خطر افسردگی و اضطراب مرتبط است.
اگر فرصت دیدن طلوع و غروب را ندارید، دانشمندان بر این باورند که قرار گرفتن منظم در معرض چرخه طبیعی نور و تاریکی میتواند به هماهنگی بهتر ساعت زیستی بدن کمک کند. برای افرادی که به دلیل برنامه کاری امکان دیدن طلوع یا غروب را ندارند، برخی پژوهشها نشان دادهاند نورهای LED که طیف رنگی ملایم طلوع و غروب را شبیهسازی میکنند، میتوانند به تنظیم ریتم شبانهروزی کمک کنند.
به هر شکل پژوهشهای روانشناسی و علوم زیستی نشان میدهند تجربههایی مانند تماشای غروب خورشید، از طریق ایجاد «احساس شگفتی» و قرار گرفتن در معرض چرخه طبیعی نور، میتواند با کاهش استرس، بهبود خلقوخو و تنظیم ریتم خوابوبیداری مرتبط باشند.