انتقاد از تاثیر شرکت معدنی اسرائیلی ICL در اسپانیا و ارتباط آن با فسفر سفید

نزدیک به هزار نفر بین ۱۷ تا ۱۹ آوریل گذشته در یک کمپ اعتراضی گرد هم آمدند تا علیه ادامه فعالیت معادن نمک‌های سدیم و پتاسیم در منطقه باگس، در استان بارسلون، اعتراض کنند. دلیل این اعتراض پیامدهای ملی و بین‌المللی فعالیت مالک این معادن، شرکت Israel Chemicals Ltd. (ICL) است؛ شرکتی که شاخه ایبریایی آن با نام «آیبرپوتش» شناخته می‌شود و از زمان خصوصی‌سازی در سال ۱۹۹۸ بهره‌بردار معادن واقع در شهرداری‌های سالنت، بالسارنی، ویلافرونس و سوریا بوده است.

آگهی

آگهی

ده‌ها پلتفرم و گروه محلی باسابقه در این منطقه، از جمله «مونتاسالات»، سال‌هاست درباره آلودگی ایجادشده در این ناحیه هشدار می‌دهند. این شرکت در طول دو دهه کوه‌هایی از پسماند انباشته کرده که بنا بر گزارش‌ها به رود یوبریگات، یکی از مهم‌ترین رودخانه‌های منطقه، نشت کرده است؛ آن هم پس از استفاده از ده‌ها هزار لیتر آب در منطقه‌ای که با خشکسالی‌های مکرر روبه‌رو است.

اما معترضان همچنین علیه تولید فوسفور سفید توسط ICL بسیج شدند؛ ماده‌ای شیمیایی که به محض تماس با اکسیژن به سرعت شعله‌ور می‌شود و خاموش‌کردن آن بسیار دشوار است. این ماده که به‌راحتی به پوست و لباس می‌چسبد، با نفوذ حتی از میان استخوان‌ها، باعث سوختگی‌های عمیق و شدید می‌شود.

استفاده از این سلاح در ۱۶ اکتبر ۲۰۲۳ در شهر دارایا در جنوب لبنان و همچنین در نوار غزه از سوی ارتش اسرائیل، توسط دو سازمان حقوق‌بشری مستند و تایید شده است.

سرزمین‌های فلسطینی، یعنی غزه و کرانه باختری، پیش از تشدید دوباره مناقشه تاریخی منطقه پس از رویدادهای ۷ اکتبر نیز سال‌هاست که از تلاقی جنگ‌ها و تخریب محیط‌زیست از سوی اسرائیل رنج می‌برند؛ از جمله از طریق انحراف منابع آبی آنها (به گفته عفو بین‌الملل، شرکت دولتی آب اسرائیل «مکوروت» از نیمه دوم قرن بیستم به طور سیستماتیک چاه حفر کرده تا آب را به نفع شهرک‌نشینان و شهرهای اسرائیلی منحرف کند) و نیز نابودی کشتزارها.

افزایش حملات از سال ۲۰۲۳ علیه ساکنان غزه نیز این وضعیت را بدتر کرده است. مازین قومسیه، مدیر «موسسه فلسطینی تنوع زیستی و پایداری»، در نشستی در سال ۲۰۲۵ در دانشگاه خودگردان بارسلون گفت: «اسرائیل در دو سال گذشته تنها با بمباران‌ها گازهای گلخانه‌ای بیشتری از کل فعالیت‌های اسپانیا تولید کرده است».

این دو واقعیت به‌هم‌پیوندخورده (یعنی نسل‌کشی‌ای که سازمان ملل از طریق یک کمیسیون ویژه آن را به رسمیت شناخته و نیز تخریب محیط‌زیست ناشی از جنگ در منطقه) باعث شکل‌گیری یک جنبش نافرمانی مدنی در قلب کاتالونیا شده که در تجمع اخیر در شهرداری کالوس به اوج رسید.

هشت کشته در یک دهه و دو منطقه آسیب‌دیده

به گفته «رصدخانه ایبری معدن»، این معادن کوه‌های عظیمی از باطله بر جای گذاشته‌اند که عمدتا از کلرید سدیم تشکیل شده و بر اثر باران و رطوبت در آب‌نمک آلوده حل می‌شود. این آب‌نمک به آب‌های زیرزمینی نفوذ می‌کند و چشمه‌ها، جویبارها، چاه‌ها و رودخانه‌های حوضه یوبریگات را آلوده می‌سازد؛ حوضه‌ای که آب برخی از بزرگ‌ترین شهرهای استان از جمله خود بارسلون و بخش‌هایی از منطقه کلان‌شهری جنوب‌غربی آن را تامین می‌کند.

چندین سندیکا همچنین به شرایط نامناسب کار اعتراض کرده و دست به اعتصاب زده‌اند؛ شرایطی که به بروز حوادث مرگبار انجامیده است. تا هشت کارگر از جمله معدنچیان و زمین‌شناسان بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳ جان باخته‌اند؛ عمدتا بر اثر ریزش سنگ، اما همچنین به دلیل سقوط‌های ناگهانی و له‌شدن بین واگن‌های قطارهایی که مواد استخراجی را جابه‌جا می‌کنند. دو نفر از این قربانیان کارآموز بودند.

خود کمیسیون اروپا در سال ۲۰۱۴ روند تخلفی را علیه اسپانیا آغاز کرد؛ به دلیل نقض دستورالعمل اروپایی منابع معدنی، نخست برای رفع آلودگی ایجادشده در کوه‌های باطله و دوم برای بازسازی بخشی از سایت‌های متعلق به این شرکت، که قرار بود با تزریق مشکوک میلیون‌ها یورو پول عمومی انجام شود.

کمیسیون سه سال بعد نتیجه گرفت (منبع به زبان اسپانیایی) که اسپانیا کمک‌های دولتی غیرقانونی و ناسازگار با بازار مشترک اروپا به آیبرپوتش اعطا کرده و دستور بازپس‌گیری مبالغ دریافتی را صادر کرد. شایان ذکر است تصمیم‌هایی که به این روند تخلف انجامید، بین ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸ اتخاذ شده بود؛ در چارچوب توافقی میان دولت محلی کاتالونیا (در دوره ائتلاف سه‌گانه موسوم به «تریپارتیت» به رهبری حزب سوسیالیست کاتالونیا، شاخه منطقه‌ای حزب سوسیالیست اسپانیا، به همراه احزاب ERC و ICV) و دولت مرکزی به رهبری سوسیالیست‌ها.

پیوندهای ICL با فاجعه انسانی در خاورمیانه

چندین نهاد از جمله عفو بین‌الملل به ارتباط ICL با استفاده از مهمات حاوی فوسفور سفید علیه غیرنظامیان در لبنان و غزه در اواخر سال ۲۰۲۳ اشاره می‌کنند. طبق داده‌های منتشرشده در این پیوند عمومی (منبع به زبان اسپانیایی) دولت ایالات متحده، ICL از سال ۲۰۲۰ تا پایان ۲۰۲۵ قراردادی برای تامین فوسفور سفید برای ارتش آمریکا دریافت کرده است؛ هرچند برخی از سرمایه‌گذاران آن، مانند صندوق بازنشستگی استرالیایی «سی‌باس»، منکر آن هستند که این شرکت مستقیما این ماده شیمیایی را تولید می‌کند.

شبکه «ای‌بی‌سی» استرالیا در این‌باره با ICL تماس گرفت (منبع به زبان اسپانیایی). مسئولان شرکت ابتدا کلیت موضوع را انکار کردند، اما وقتی درباره همین قرارداد از آنها پرسیده شد، تنها در آن لحظه ICL به وجود این توافق اذعان کرد؛ با این ادعا که تامین این ماده پیش از پایان موعد مقرر با آمریکا و مشخصا در سال ۲۰۲۳ متوقف شده است. یعنی همان سالی که رویدادهای ۷ اکتبر و سپس درگیری‌ها در لبنان، به‌ویژه در جنوب این کشور، آغاز شد.

جولیا مارتی، سخنگوی گروه «رِوُلتِس د لا تِرا»، در گفت‌وگویی اخیر با برنامه رادیویی «کارنه کروئدا» گفت: «می‌خواستیم همدستی ژنرالیتات را برجسته و آشکار کنیم (...) آنها برای ثروتمند شدن، پتاس یک شرکت صهیونیستی را استخراج می‌کنند و همچنان به اسرائیل کمک می‌کنند تا این نسل‌کشی را ادامه دهد».

نشانه‌ها درباره نوع فعالیت‌های ICL موضوع تازه‌ای نیست. در سال ۲۰۱۴ یک نماینده حزب کارگر نیوزیلند (دیوید شیرر، سخنگوی امور دفاعی و رهبر اپوزیسیون در سه سال پیش از آن) تلاش کرد ICL را به دلیل تردیدها درباره استفاده نظامی از محصولاتش، از فهرست سرمایه‌گذاری «صندوق ثروت ملی نیوزیلند» خارج کند؛ تلاشی که در نهایت به نتیجه نرسید (منبع به زبان اسپانیایی).

مستندی تازه وضعیت ساکنان باگس و بایکس یوبریگات را افشا می‌کند

روایت تا شش نفر از آسیب‌دیدگان این فاجعه زیست‌محیطی و انسانی در مستندی تازه با عنوان «Sal a la ferida» (نمک بر زخم) بیان شده است؛ مستندی که توسط رسانه «ال سالتو» تولید شده و در آن با کشاورزان محلی، پژوهشگران و فعالان گفتگو می‌شود. نورا میرالیس، پژوهشگر پلتفرم «اوبسِرواتوری درتس اومانس ای امپرِسِس» که سخنان او در «الدیاریو.اس» نقل شده، معتقد است فوسفور سفید در خود ایالات متحده نمی‌ماند و یک شرکت آمریکایی دیگر آن را دوباره به ارتش اسرائیل می‌فروشد.

در جریان کمپ اعتراضی در باگس، شرکت‌کنندگان اقداماتی مانند برگزاری نشست‌ها و کارگاه‌ها را سازماندهی کردند. بخشی از آنها همچنین دست به اقدام مستقیم زدند؛ از جمله بالا رفتن از کوه‌های باطله شیمیایی یا باز کردن بخش‌هایی از ریل راه‌آهنی که مواد استخراجی را از معدن سوریا به بندر بارسلون منتقل می‌کند.

طرح بازسازی سال ۲۰۱۸ برای معادن سالنت و بالسارنی–ویلافرونس، که دو سال بعد تعطیل شدند، دوره‌ای حداکثر ۵۰ ساله را برای استخراج و فروش نمک موجود در کوه‌های باطله پیش‌بینی می‌کند؛ اما تنها پس از پایان این دوره است که قرار است بازسازی واقعی انجام شود. برآورد می‌شود که تنها کوه باطله «ال کوگویو» بیش از ۴۰ میلیون تن پسماند در خود جای داده باشد. فعالیت‌های در حال انجام اکنون در شهر سوریا و در معدن «لاس کاباناسِس» متمرکز است.