یک گزارش هشدار میدهد که برگزاری رقابتها در آمریکا، کانادا و مکزیک به دلیل افزایش تعداد تیمها، بازیها و پروازها میتواند انتشارها را نسبت به دورههای قبل دو برابر کند.
جام جهانی ۲۰۲۶ که قرار است در ایالات متحده، کانادا و مکزیک برگزار شود، ممکن است به آلایندهترین تورنمنت تاریخ فوتبال تبدیل شود. این هشدار را گزارش «FIFA's Climate Blind Spot» (منبع به زبان اسپانیایی) داده است؛ گزارشی که میگوید گسترش قالب مسابقات، پراکندگی جغرافیایی و اتکا به حملونقل هوایی، تأثیر اقلیمی این رویداد را بهشدت افزایش خواهد داد.
آگهی
آگهی
بر اساس این مطالعه که توسط موسسه نیو ودر اینستیتوت تهیه شده، جام جهانی بعدی دستکم ۹ میلیون تن دیاکسید کربن معادل تولید خواهد کرد؛ رقمی تقریباً دو برابر میانگین تورنمنتهایی که بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ برگزار شد و حدود ۴.۷ میلیون تن بود. در سناریوهای گستردهتر، این رقم میتواند تا حدود ۱۵ میلیون تن افزایش یابد؛ عددی که این رویداد را در زمره آلایندهترین مسابقات تاریخ ورزش قرار میدهد.
تیمهای بیشتر، مسابقات بیشتر، انتشار بیشتر
یکی از عوامل کلیدی، تغییر قالب مسابقات است. برای نخستین بار، جام جهانی با حضور ۴۸ تیم ملی و ۱۰۴ مسابقه برگزار میشود؛ افزایشی ۶۳ درصدی نسبت به دورههای پیشین. این رشد به معنای جابهجاییهای بیشتر، هواداران بیشتر و فشار بیشتر بر زیرساختها است. گزارش تأکید میکند این گسترش باعث افزایش چشمگیر انتشار گازهای گلخانهای خواهد شد، بهویژه در بخش حملونقل هوایی که همین حالا هم اصلیترین منبع آلودگی این تورنمنت است.
حساسترین بخش ماجرا به حوزه لجستیک برمیگردد. برخلاف مسابقاتی که در یک کشور متمرکز برگزار میشوند، جام جهانی ۲۰۲۶ در ۱۶ شهر پراکنده در سراسر آمریکای شمالی که هزاران کیلومتر از هم فاصله دارند انجام خواهد شد. به این ترتیب تیمها، خبرنگاران و میلیونها هوادار تقریباً بهطور کامل به سفر با هواپیما وابسته خواهند بود. طبق برآورد گزارش، حملونقل هوایی بیش از ۷.۷ میلیون تن دیاکسید کربن تولید خواهد کرد؛ یعنی بخش عمده کل انتشار این رویداد.
علاوه بر این، انتشارهای مرتبط با پروازها ممکن است نسبت به تورنمنتهای قبلی بین ۱۶۰ تا ۳۲۵ درصد افزایش یابد و به این ترتیب، بخش حملونقل را به اصلیترین معضل اقلیمی این رویداد تبدیل کند.
مدلی که دفاع از آن دشوار است
هرچند برای این تورنمنت نیازی به ساخت گسترده ورزشگاههای جدید نیست و این موضوع تا حدی از تأثیر آن میکاهد، گزارش یادآور میشود که مشکل واقعی ساختاری است: مدلی از رقابت که هرچه بزرگتر، جهانیتر و وابستهتر به سفرهای دوربرد میشود.
به اینها باید نبود گزینههای پایدار را هم افزود. برخلاف اروپا یا آسیا، آمریکای شمالی شبکه گستردهای از قطارهای پرسرعت ندارد که بتواند به کاهش ردپای کربنی بخش حملونقل کمک کند.
گزارش همچنین استراتژی اقلیمی فیفا را زیر سؤال میبرد و این نهاد را متهم میکند در برابر بحران زیستمحیطی دارای «نقطه کور» است. بهگفته نویسندگان، میان تعهدات اعلامی فیفا در حوزه پایداری و واقعیت تصمیمهای آن، مانند گسترش تورنمنت یا انتخاب میزبانهای پراکنده، شکافی آشکار وجود دارد.
آنها حتی هشدار میدهند که جام جهانی ۲۰۲۶ بهجای کاهش، میتواند بحران اقلیمی را تشدید کند؛ آن هم در شرایطی که در سطح جهان بر کاهش فوری انتشار گازهای گلخانهای تأکید میشود.
فیفا چه میگوید؟
فدراسیون بینالمللی فوتبال (فیفا) در مقابل میگوید جام جهانی ۲۰۲۶ با یک استراتژی پایداری همراه خواهد بود که بر کاهش اثرات زیستمحیطی و برجا گذاشتن «میراثی مثبت» برای شهرهای میزبان تمرکز دارد. این نهاد در وبسایت خود اعلام کرده استانداردهای ساختوساز پایدار را در ورزشگاهها و زیرساختهای موقت ترویج خواهد کرد، استفاده از حملونقل عمومی را گسترش میدهد و در پی کاهش پسماند، مصرف انرژی و انتشارهای مرتبط با این تورنمنت است.
فیفا همچنین تأکید دارد شهرهای میزبان نقشی کلیدی در اجرای اقدامات بلندمدت اقلیمی و ترویج شیوههای پایدارتر فراتر از خود رقابتها خواهند داشت. با این حال، گزارشی که با همکاری سازمانهایی چون Scientists for Global Responsibility، صندوق دفاع از محیطزیست و شبکه The Sport for Climate Action Network تهیه شده، هشدار میدهد این اقدامات بهسختی میتواند تأثیر ساختاری تورنمنت را جبران کند.